४. समणब्राह्मणसुत्तं

१०३. वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –

‘‘ये हि केचि, भिक्खवे, समणा वा ब्राह्मणा वा ‘इदं दुक्ख’न्ति यथाभूतं नप्पजानन्ति; ‘अयं दुक्खसमुदयो’ति यथाभूतं नप्पजानन्ति; ‘अयं दुक्खनिरोधो’ति यथाभूतं नप्पजानन्ति; ‘अयं दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा’ति यथाभूतं नप्पजानन्ति – न मे ते, भिक्खवे, समणा वा ब्राह्मणा वा समणेसु वा समणसम्मता ब्राह्मणेसु वा ब्राह्मणसम्मता, न च पनेते आयस्मन्तो सामञ्ञत्थं वा ब्रह्मञ्ञत्थं वा दिट्ठेव धम्मे सयं अभिञ्ञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरन्ति.

‘‘ये च खो केचि, भिक्खवे, समणा वा ब्राह्मणा वा ‘इदं दुक्ख’न्ति यथाभूतं पजानन्ति; ‘अयं दुक्खसमुदयो’ति यथाभूतं पजानन्ति; ‘अयं दुक्खनिरोधो’ति यथाभूतं पजानन्ति; ‘अयं दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा’ति यथाभूतं पजानन्ति – ते खो मे, भिक्खवे, समणा वा ब्राह्मणा वा समणेसु चेव समणसम्मता ब्राह्मणेसु च ब्राह्मणसम्मता, ते च पनायस्मन्तो सामञ्ञत्थञ्च ब्रह्मञ्ञत्थञ्च दिट्ठेव धम्मे सयं अभिञ्ञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरन्ती’’ति. एतमत्थं भगवा अवोच. तत्थेतं इति वुच्चति –

‘‘ये दुक्खं नप्पजानन्ति, अथो दुक्खस्स सम्भवं;

यत्थ च सब्बसो दुक्खं, असेसं उपरुज्झति;

तञ्च मग्गं न जानन्ति, दुक्खूपसमगामिनं.

‘‘चेतोविमुत्तिहीना ते, अथो पञ्ञाविमुत्तिया;

अभब्बा ते अन्तकिरियाय, ते वे जातिजरूपगा.

‘‘ये च दुक्खं पजानन्ति, अथो दुक्खस्स सम्भवं;

यत्थ च सब्बसो दुक्खं, असेसं उपरुज्झति;

तञ्च मग्गं पजानन्ति, दुक्खूपसमगामिनं.

‘‘चेतोविमुत्तिसम्पन्ना, अथो पञ्ञाविमुत्तिया;

भब्बा ते अन्तकिरियाय, न ते जातिजरूपगा’’ति.

अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति. चतुत्थं.