७. निब्बानधातुसुत्तं

४४. वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –

‘‘द्वेमा, भिक्खवे, निब्बानधातुयो. कतमे द्वे? सउपादिसेसा च निब्बानधातु, अनुपादिसेसा च निब्बानधातु.

‘‘कतमा च, भिक्खवे, सउपादिसेसा निब्बानधातु? इध, भिक्खवे, भिक्खु अरहं होति खीणासवो वुसितवा कतकरणीयो ओहितभारो अनुप्पत्तसदत्थो परिक्खीणभवसंयोजनो सम्मदञ्ञा विमुत्तो. तस्स तिट्ठन्तेव पञ्चिन्द्रियानि येसं अविघातत्ता [अविगतत्ता (सी. अट्ठ.)] मनापामनापं पच्चनुभोति, सुखदुक्खं पटिसंवेदेति. तस्स यो रागक्खयो, दोसक्खयो, मोहक्खयो – अयं वुच्चति, भिक्खवे, सउपादिसेसा निब्बानधातु.

‘‘कतमा च, भिक्खवे, अनुपादिसेसा निब्बानधातु? इध, भिक्खवे, भिक्खु अरहं होति खीणासवो वुसितवा कतकरणीयो ओहितभारो अनुप्पत्तसदत्थो परिक्खीणभवसंयोजनो सम्मदञ्ञा विमुत्तो. तस्स इधेव, भिक्खवे, सब्बवेदयितानि अनभिनन्दितानि सीति भविस्सन्ति [सीतीभविस्सन्ति (?)]. अयं वुच्चति, भिक्खवे, अनुपादिसेसा निब्बानधातु. इमा खो, भिक्खवे, द्वे निब्बानधातुयो’’ति. एतमत्थं भगवा अवोच. तत्थेतं इति वुच्चति –

‘‘दुवे इमा चक्खुमता पकासिता, निब्बानधातू अनिस्सितेन तादिना;

एका हि धातु इध दिट्ठधम्मिका, सउपादिसेसा भवनेत्तिसङ्खया;

अनुपादिसेसा पन सम्परायिका, यम्हि निरुज्झन्ति भवानि सब्बसो.

‘‘ये एतदञ्ञाय पदं असङ्खतं, विमुत्तचित्ता भवनेत्तिसङ्खया;

ते धम्मसाराधिगमा खये रता, पहंसु ते सब्बभवानि तादिनो’’ति.

अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति. सत्तमं.