(४) अवन्दनीयपुग्गलादिवण्णना

४७७. दस पुग्गला नाभिवादेतब्बाति सेनासनक्खन्धके वुत्ता दस जना. अञ्जलि सामीचेन चाति सामीचिकम्मेन सद्धिं अञ्जलि च तेसं न कातब्बो, नेव पानीयापुच्छनतालवण्टग्गहणादि खन्धकवत्तं तेसं दस्सेतब्बं, न अञ्जलि पग्गण्हितब्बोति अत्थो. दसन्नं दुक्कटन्ति तेसंयेव दसन्नं एवं करोन्तस्स दुक्कटं होति. दस चीवरधारणाति दस दिवसानि अतिरेकचीवरस्स धारणा अनुञ्ञाताति अत्थो.

पञ्चन्नं वस्संवुट्ठानं, दातब्बं इध चीवरन्ति पञ्चन्नं सहधम्मिकानं सम्मुखाव दातब्बं. सत्तन्नं सन्तेति दिसापक्कन्तउम्मत्तकखित्तचित्तवेदनाट्टानं तिण्णञ्च उक्खित्तकानन्ति इमेसं सत्तन्नं सन्ते पतिरूपे गाहके परम्मुखापि दातब्बं. सोळसन्नं न दातब्बन्ति सेसानं चीवरक्खन्धके वुत्तानं पण्डकादीनं सोळसन्नं न दातब्बं.

कतिसतं रत्तिसतं, आपत्तियो छादयित्वानाति कतिसतं आपत्तियो रत्तिसतं छादयित्वान. दससतं रत्तिसतं, आपत्तियो छादयित्वानाति दससतं आपत्तियो रत्तिसतं छादयित्वान. अयञ्हेत्थ सङ्खेपत्थो – यो दिवसे सतं सतं सङ्घादिसेसापत्तियो आपज्जित्वा दस दस दिवसे पटिच्छादेति, तेन रत्तिसतं आपत्तिसहस्सं पटिच्छादितं होति, सो सब्बाव ता आपत्तियो दसाहपटिच्छन्नाति परिवासं याचित्वा दस रत्तियो वसित्वान मुच्चेय्य पारिवासिकोति.

द्वादस कम्मदोसा वुत्ताति अपलोकनकम्मं अधम्मेनवग्गं, अधम्मेनसमग्गं, धम्मेनवग्गं, तथा ञत्तिकम्मञत्तिदुतियकम्मञत्तिचतुत्थकम्मानिपीति एवं एकेकस्मिं कम्मे तयो तयो कत्वा द्वादस कम्मदोसा वुत्ता.

चतस्सो कम्मसम्पत्तियोति अपलोकनकम्मं धम्मेनसमग्गं, तथा सेसानिपीति एवं चतस्सो कम्मसम्पत्तियो वुत्ता.

छ कम्मानीति अधम्मेनवग्गकम्मं, अधम्मेनसमग्गकम्मं, धम्मपतिरूपकेनवग्गकम्मं, धम्मपतिरूपकेनसमग्गकम्मं, धम्मेनवग्गकम्मं, धम्मेनसमग्गकम्मन्ति एवं छ कम्मानि वुत्तानि. एकेत्थ धम्मिका कताति एकं धम्मेन समग्गकम्ममेवेत्थ धम्मिकं कतन्ति अत्थो. दुतियगाथाविस्सज्जनेपि एतदेव धम्मिकं.

यं देसिताति यानि देसितानि वुत्तानि पकासितानि. अनन्तजिनेनातिआदीसु परियन्तपरिच्छेदभावरहितत्ता अनन्तं वुच्चति निब्बानं, तं भगवता रञ्ञा सपत्तगणं अभिमद्दित्वा रज्जं विय किलेसगणं अभिमद्दित्वा जितं विजितं अधिगतं सम्पत्तं, तस्मा भगवा ‘‘अनन्तजिनो’’ति वुच्चति. स्वेव इट्ठानिट्ठेसु निब्बिकारताय तादि, विक्खम्भनतदङ्गसमुच्छेदपटिपस्सद्धिनिस्सरणविवेकसङ्खातं विवेकपञ्चकं अद्दसाति विवेकदस्सी; तेन अनन्तजिनेन तादिना विवेकदस्सिना यानि आपत्तिक्खन्धानि देसितानि वुत्तानि. एकेत्थ सम्मति विना समथेहीति अयमेत्थ पदसम्बन्धो, यानि सत्थारा सत्त आपत्तिक्खन्धानि देसितानि, तत्थ एकापि आपत्ति विना समथेहि न सम्मति, अथ खो छ समथा चत्तारि अधिकरणानीति सब्बेपिमे धम्मा सम्मुखाविनयेन सम्मन्ति, समायोगं गच्छन्ति. एत्थ पन एको सम्मुखाविनयोव विना समथेहि सम्मति, समथभावं गच्छति. न हि तस्स अञ्ञेन समथेन विना अनिप्फत्ति नाम अत्थि. तेन वुत्तं – ‘‘एकेत्थ सम्मति विना समथेही’’ति. इमिना ताव अधिप्पायेन अट्ठकथासु अत्थो वुत्तो. मयं पन ‘‘विना’’ति निपातस्स पटिसेधनमत्तमत्थं गहेत्वा ‘‘एकेत्थ सम्मति विना समथेही’’ति एतेसु सत्तसु आपत्तिक्खन्धेसु एको पाराजिकापत्तिक्खन्धो विना समथेहि सम्मतीति एतमत्थं रोचेय्याम. वुत्तम्पि चेतं ‘‘या सा आपत्ति अनवसेसा, सा आपत्ति न कतमेन अधिकरणेन कतमम्हि ठाने न कतमेन समथेन सम्मती’’ति.

छऊनदियड्ढसताति ‘‘इध, उपालि, भिक्खु अधम्मं धम्मोति दीपेति, तस्मिं अधम्मदिट्ठि भेदे अधम्मदिट्ठि, तस्मिं अधम्मदिट्ठि भेदे धम्मदिट्ठि, तस्मिं अधम्मदिट्ठि भेदे वेमतिको, तस्मिं धम्मदिट्ठि भेदे अधम्मदिट्ठि, तस्मिं धम्मदिट्ठि भेदे वेमतिको, तस्मिं वेमतिको भेदे अधम्मदिट्ठि, तस्मिं वेमतिको भेदे धम्मदिट्ठि, तस्मिं वेमतिको भेदे वेमतिको’’ति एवं यानि अट्ठारसन्नं भेदकरवत्थूनं वसेन अट्ठारस अट्ठकानि सङ्घभेदकक्खन्धके वुत्तानि, तेसं वसेन छऊनदियड्ढसतं आपायिका वेदितब्बा.

अट्ठारस अनापायिकाति ‘‘इध, उपालि, भिक्खु अधम्मं धम्मोति दीपेति, तस्मिं धम्मदिट्ठि भेदे धम्मदिट्ठि अविनिधाय दिट्ठिं अविनिधाय खन्तिं अविनिधाय रुचिं अविनिधाय भावं अनुस्सावेति, सलाकं गाहेति ‘अयं धम्मो, अयं विनयो, इदं सत्थुसासनं, इमं गण्हथ, इमं रोचेथा’ति, अयम्पि खो, उपालि, सङ्घभेदको न आपायिको न नेरयिको न कप्पट्ठो न अतेकिच्छो’’ति एवं एकेकस्मिं वत्थुस्मिं एकेकं कत्वा सङ्घभेदकक्खन्धकावसाने वुत्ता अट्ठारस जना. अट्ठारस अट्ठका छऊनदियड्ढसतविस्सज्जने वुत्तायेव.