नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स

विनयपिटके

चूळवग्ग-अट्ठकथा

१. कम्मक्खन्धकं

तज्जनीयकम्मकथा

१. चूळवग्गस्स पठमे कम्मक्खन्धके ताव पण्डुकलोहितकाति पण्डुको चेव लोहितको चाति छब्बग्गियेसु द्वे जना; तेसं निस्सितकापि पण्डुकलोहितकात्वेव पञ्ञायन्ति. बलवाबलवं पटिमन्तेथाति सुट्ठुबलवं पटिवदथ. अलमत्थतराति समत्थतरा.

तज्जनीयकम्मकथा निट्ठिता.

अधम्मकम्मद्वादसककथा

४. असम्मुखा कतन्तिआदीसु सङ्घधम्मविनयपुग्गलसम्मुखानं विना कतं, चुदितकं अप्पटिपुच्छित्वा कतं, तस्सेव अप्पटिञ्ञाय कतं. अदेसनागामिनियाति पाराजिकापत्तिया वा सङ्घादिसेसापत्तिया वा. एत्थ पुरिमकेसु तीसु तिकेसु नव पदा अधम्मेनकतं वग्गेनकतन्ति इमेहि सद्धिं एकेकं गहेत्वा नव तिका वुत्ता. एवं सब्बेपि द्वादस तिका होन्ति. पटिपक्खवसेन सुक्कपक्खेसुपि एतेयेव द्वादस तिका वुत्ता.

६. अननुलोमिकेहि गिहिसंसग्गेहीति पब्बजितानं अननुच्छविकेहि सहसोकितादीहि गिहिसंसग्गेहि.

तिण्णं, भिक्खवे, भिक्खूनन्तिआदि एकेकेनापि अङ्गेन तज्जनीयकम्मं कातुं वट्टतीति दस्सनत्थं वुत्तं. तज्जनीयस्स हि विसेसेन भण्डनकारकत्तं अङ्गं, नियस्सस्स अभिण्हापत्तिकत्तं, पब्बाजनीयस्स कुलदूसकत्तं वुत्तं. इमेसु पन तीसु अङ्गेसु येन केनचि सब्बानिपि कातुं वट्टति. यदि एवं यं चम्पेय्यक्खन्धके वुत्तं – ‘‘तज्जनीयकम्मारहस्स नियस्सकम्मं करोति…पे… उपसम्पदारहं अब्भेति; एवं खो उपालि अधम्मकम्मं होति अविनयकम्मं, एवञ्च पन सङ्घो सातिसारो होती’’ति इदं विरुज्झतीति. इदञ्च न विरुज्झति. कस्मा? वचनत्थनानत्ततो, ‘‘तज्जनीयकम्मारहस्सा’’ति इमस्स हि वचनस्स कम्मसन्निट्ठानं अत्थो. ‘‘तिण्णं, भिक्खवे’’तिआदिवचनस्स अङ्गसम्भवो, तस्मा यदा सङ्घेन सन्निपतित्वा ‘‘इदं नाम इमस्स भिक्खुनो कम्मं करोमा’’ति सन्निट्ठानं कतं होति, तदा कम्मारहो नाम होति. तस्स इमिना लक्खणेन तज्जनीयादिकम्मारहस्स नियस्सकम्मादिकरणं अधम्मकम्मञ्चेव अविनयकम्मञ्चाति वेदितब्बं. यस्स पन भण्डनकारकादीसु अङ्गेसु अञ्ञतरं अङ्गं अत्थि, तस्स आकङ्खमानो सङ्घो यथानुञ्ञातेसु अङ्गेसु च कम्मेसु च येन केनचि अङ्गेन यंकिञ्चि कम्मं ववत्थपेत्वा तं भिक्खुं कम्मारहं कत्वा कम्मं करेय्य. अयमेत्थ विनिच्छयो. एवं पुब्बेनापरं समेति.

तत्थ किञ्चापि तज्जनीयकम्मे भण्डनकारकवसेन कम्मवाचा वुत्ता, अथ खो बालस्स अब्यत्तस्स आपत्तिबहुलस्स तज्जनीयकम्मं करोन्तेन बालअब्यत्तवसेनेव कम्मवाचा कातब्बा. एवञ्हि भूतेन वत्थुना कतं कम्मं होति, न च अञ्ञस्स कम्मस्स वत्थुना. कस्मा? यस्मा इदम्पि अनुञ्ञातन्ति. एस नयो सब्बत्थ. अट्ठारस सम्मावत्तनवत्थूनि पारिवासिकक्खन्धके वण्णयिस्साम.

अधम्मकम्मद्वादसककथा निट्ठिता.

नप्पटिप्पस्सम्भेतब्बअट्ठारसकादिकथा

८. लोमं पातेन्तीति पन्नलोमा होन्ति; भिक्खू अनुवत्तन्तीति अत्थो. नेत्थारं वत्तन्तीति नित्थरन्तानं एतन्ति नेत्थारं; येन सक्का निस्सारणा नित्थरितुं, तं अट्ठारसविधं सम्मावत्तनं वत्तन्तीति अत्थो. कित्तकं कालं वत्तं पूरेतब्बन्ति? दस वा पञ्च वा दिवसानि. इमस्मिञ्हि कम्मक्खन्धके एत्तकेन वत्तं पूरितमेव होति.

नप्पटिप्पस्सम्भेतब्बअट्ठारसकादिकथा निट्ठिता.

नियस्सकम्मकथा

११. सेय्यसकवत्थुस्मिं – अपिस्सु भिक्खू पकताति अपिस्सु भिक्खू निच्चं ब्यावटा होन्ति. सेसं तज्जनीये वुत्तसदिसमेव.

नियस्सकम्मकथा निट्ठिता.

पब्बाजनीयकम्मकथा

२१. अस्सजिपुनब्बसुकवत्थु सङ्घादिसेसवण्णनायं वुत्तं.

२७. कायिकेन दवेनातिआदीसु पनेत्थ कायिको दवो नाम कायकीळा वुच्चति. सेसपदद्वयेपि एसेव नयो. कायिको अनाचारो नाम कायद्वारे पञ्ञत्तसिक्खापदवीतिक्कमो वुच्चति. सेसद्वयेपि एसेव नयो. कायिकं उपघातिकं नाम कायद्वारे पञ्ञत्तसिक्खापदस्स असिक्खनभावेन उपहननं वुच्चति; नासनं विनासनन्ति अत्थो. सेसद्वयेपि एसेव नयो. कायिको मिच्छाजीवो नाम पटिक्खित्तवेज्जकम्मादिवसेन तेलपचनअरिट्ठपचनादीनि. वाचसिको मिच्छाजीवो नाम गिहीनं सासनसम्पटिच्छनारोचनादीनि. कायिकवाचसिको नाम तदुभयं. सेसं तज्जनीये वुत्तनयमेव.

पब्बाजनीयकम्मकथा निट्ठिता.

पटिसारणीयकम्मकथा

३३. सुधम्मवत्थुस्मिं पन – अनपलोकेत्वाति न आपुच्छित्वा. एतदवोचाति किं ते गहपति थेरानं पटियत्तन्ति सब्बं विवरापेत्वा दिस्वा एतं अवोच. एका च खो इध नत्थि यदिदं तिलसंगुळिकाति या अयं तिलसक्खलिका नाम वुच्चति, सा नत्थीति अत्थो. तस्स किर गहपतिनो वंसे आदिम्हि एको पूवियो अहोसि. तेन नं थेरो जातिया खुंसेतुकामो एवमाह. यदेव किञ्चीति एवं बहुं बुद्धवचनं रतनं पहाय किञ्चिदेव तिलसंगुळिकावचनं भासितं. कुक्कुटपोतकउदाहरणेन इदं दस्सेति ‘‘यथा सो नेव काकवस्सितं न कुक्कुटवस्सितं अकासि, एवं तयापि नेव भिक्खुवचनं न गिहिवचनं वुत्त’’न्ति.

पटिसारणीयकम्मकथा निट्ठिता.

अधम्मकम्मादिद्वादसककथा

३७. असम्मुखा कतन्तिआदयो तिका वुत्तप्पकारा एव.

३९. अङ्गसमन्नागमो पुरिमेहि असदिसो. तत्थ यथा लाभं न लभन्ति; एवं परिसक्कन्तो परक्कमन्तो अलाभाय परिसक्कति नाम. एस नयो अनत्थादीसु. तत्थ अनत्थोति अत्थभङ्गो. अनावासोति तस्मिं ठाने अवसनं. गिहीनं बुद्धस्स अवण्णन्ति गिहीनं सन्तिके बुद्धस्स अवण्णं भासति. धम्मिकं पटिस्सवं न सच्चापेतीति यथा सच्चो होति, एवं न करोति; वस्सावासं पटिस्सुणित्वा न गच्छति, अञ्ञं वा एवरूपं करोति. पञ्चन्नं भिक्खवेतिआदि एकङ्गेनपि कम्मारहभावदस्सनत्थं वुत्तं. सेसमेत्थ उत्तानत्थञ्चेव, तज्जनीये च वुत्तनयमेव.

अधम्मकम्मादिद्वादसककथा निट्ठिता.

आपत्तिया अदस्सने उक्खेपनीयकम्मकथा

४६. छन्नवत्थुस्मिं – आवासपरम्परञ्च भिक्खवे संसथाति सब्बावासेसु आरोचेथ.

५०. भण्डनकारकोतिआदीसु भण्डनादिपच्चया आपन्नं आपत्तिं रोपेत्वा तस्सा अदस्सनेयेव कम्मं कातब्बं. तिका वुत्तप्पकारा एव.

५१. सम्मावत्तनायं पनेत्थ तेचत्तालीस वत्तानि. तत्थ न अनुद्धंसेतब्बोति न चोदेतब्बो. न भिक्खु भिक्खूहीति अञ्ञो भिक्खु अञ्ञेहि भिक्खूहि न भिन्दितब्बो. न गिहिद्धजोति ओदातवत्थानि अच्छिन्नदसपुप्फदसानि च न धारेतब्बानि. न तित्थियद्धजोति कुसचीरादीनि न धारेतब्बानि. न आसादेतब्बोति न अपसादेतब्बो. अन्तो वा बहि वाति विहारस्स अन्तो वा बहि वा. न तित्थियादिपदत्तयं उत्तानमेव. सेसं सब्बं पारिवासिकक्खन्धके वण्णयिस्साम. सेसं तज्जनीये वुत्तनयमेव. आपत्तिया अप्पटिकम्मे उक्खेपनीयकम्मं इमिना सदिसमेव.

६५. अरिट्ठवत्थु खुद्दकवण्णनायं वुत्तं. ‘‘भण्डनकारको’’तिआदीसु यं दिट्ठिं निस्साय भण्डनादीनि करोति, तस्सा अप्पटिनिस्सग्गेयेव कम्मं कातब्बं. सेसं तज्जनीये वुत्तनयमेव. सम्मावत्तनायम्पि हि इध तेचत्तालीसंयेव वत्तानीति.

आपत्तिया अदस्सने उक्खेपनीयकम्मकथा निट्ठिता.

कम्मक्खन्धकवण्णना निट्ठिता.

२. पारिवासिकक्खन्धकं

पारिवासिकवत्तकथा

७५. पारिवासिकक्खन्धके – पारिवासिकाति परिवासं परिवसन्ता. तत्थ चतुब्बिधो परिवासो – अप्पटिच्छन्नपरिवासो, पटिच्छन्नपरिवासो, सुद्धन्तपरिवासो, समोधानपरिवासोति. तेसु ‘‘यो, भिक्खवे, अञ्ञोपि अञ्ञतित्थियपुब्बो इमस्मिं धम्मविनये आकङ्खति पब्बज्जं, आकङ्खति उपसम्पदं, तस्स चत्तारो मासे परिवासो दातब्बो’’ति (महाव. ८६) एवं महाखन्धके वुत्तो तित्थियपरिवासो अप्पटिच्छन्नपरिवासो नाम. तत्थ यं वत्तब्बं तं वुत्तमेव. अयं पन इध अनधिप्पेतो. सेसा तयो येन सङ्घादिसेसापत्ति आपन्ना चेव होति पटिच्छादिता च, तस्स दातब्बा. तेसु यं वत्तब्बं तं समुच्चयक्खन्धके वक्खाम. एते पन इध अधिप्पेता. तस्मा एतेसु यंकिञ्चि परिवासं परिवसन्ता ‘‘पारिवासिका’’ति वेदितब्बा.

पकतत्तानं भिक्खूनन्ति ठपेत्वा नवकतरं पारिवासिकं अवसेसानं अन्तमसो मूलायपटिकस्सनारहादीनम्पि. अभिवादनपच्चुट्ठानन्ति यं ते अभिवादनादिं करोन्ति, तं सादियन्ति, सम्पटिच्छन्ति; न पटिक्खिपन्तीति अत्थो. तत्थ सामीचिकम्मन्ति ठपेत्वा अभिवादनादीनि अञ्ञस्स अनुच्छविकस्स बीजनवातदानादिनो आभिसमाचारिकस्सेतं अधिवचनं. आसनाभिहारन्ति आसनस्स अभिहरणं, आसनं गहेत्वा अभिगमनं पञ्ञापनमेव वा. सेय्याभिहारेपि एसेव नयो. पादोदकन्ति पादधोवनउदकं. पादपीठन्ति धोतपादट्ठपनकं. पादकथलिकन्ति अधोतपादट्ठपनकं पादघंसनं वा. आपत्ति दुक्कटस्साति सद्धिविहारिकानम्पि सादियन्तस्स दुक्कटमेव, तस्मा ते वत्तब्बा – ‘‘अहं विनयकम्मं करोमि, मय्हं वत्तं मा करोथ, मा मं गामप्पवेसनं आपुच्छथा’’ति. सचे सद्धापब्बजिता कुलपुत्ता ‘‘तुम्हे, भन्ते, तुम्हाकं विनयकम्मं करोथा’’ति वत्वा वत्तं करोन्ति, गामप्पवेसनम्पि आपुच्छन्तियेव, वारितकालतो पट्ठाय अनापत्ति. मिथु यथावुड्ढन्ति पारिवासिकभिक्खूनं अञ्ञमञ्ञं यो यो वुड्ढो तेन तेन नवकतरस्स सादितुं.

पञ्च यथावुड्ढन्ति पकतत्तेहिपि सद्धिं वुड्ढपटिपाटिया एव. तस्मा पातिमोक्खे उद्दिस्समाने हत्थपासे निसीदितुं वट्टति. महापच्चरियं पन ‘‘पाळिया अनिसीदित्वा पाळिं विहाय हत्थपासं अमुञ्चन्तेन निसीदितब्ब’’न्ति वुत्तं. पारिसुद्धिउपोसथे करीयमाने सङ्घनवकट्ठाने निसीदित्वा तत्थेव निसिन्नेन अत्तनो पाळिया पारिसुद्धिउपोसथो कातब्बो. पवारणायपि सङ्घनवकट्ठाने निसीदित्वा तत्थेव निसिन्नेन अत्तनो पाळिया पवारेतब्बं. सङ्घेन घण्टिं पहरित्वा भाजीयमानं वस्सिकसाटिकम्पि अत्तनो पत्तट्ठाने गहेतुं वट्टति.

ओणोजनन्ति विस्सज्जनं वुच्चति. सचे हि पारिवासिकस्स द्वे तीणि उद्देसभत्तादीनि पापुणन्ति, अञ्ञा चस्स पुग्गलिकभत्तपच्चासा होति, तानि पटिपाटिया गहेत्वा ‘‘भन्ते, हेट्ठा गाहेथ, अज्ज मय्हं भत्तपच्चासा अत्थि, स्वे गण्हिस्सामी’’ति वत्वा विस्सज्जेतब्बानि. एवं तानि पुनदिवसेसु गण्हितुं लभति. पुनदिवसे सब्बपठमं एतस्स दातब्बन्ति कुरुन्दियं वुत्तं. यदि पन न गण्हाति न विस्सज्जेति, पुनदिवसे न लभति, इदं ओणोजनं नाम पारिवासिकस्सेव ओदिस्स अनुञ्ञातं. कस्मा? तस्स हि सङ्घनवकट्ठाने निसिन्नस्स भत्तग्गे यागुखज्जकादीनि पापुणन्ति वा न वा, तस्मा सो ‘‘भिक्खाहारेन मा किलमित्था’’ति इदमस्स सङ्गहकरणत्थाय ओदिस्स अनुञ्ञातं.

भत्तन्ति आगतागतेहि वुड्ढपटिपाटिया गहेत्वा गन्तब्बं विहारे सङ्घस्स चतुस्सालभत्तं, एतं यथावुड्ढं लभति. पाळिया पन गन्तुं वा ठातुं वा न लभति, तस्मा पाळितो ओसक्कित्वा हत्थपासे ठितेन हत्थं पसारेत्वा यथा सेनो निपतित्वा गण्हाति, एवं गण्हितब्बं. आरामिकसमणुद्देसेहि आहरापेतुं न लभति. सचे सयमेव आहरन्ति, वट्टति. रञ्ञो महापेळभत्तेपि एसेव नयो. चतुस्सालभत्ते पन सचे ओणोजनं कत्तुकामो होति, अत्तनो अत्थाय उक्खित्ते पिण्डे ‘‘अज्ज मे भत्तं अत्थि, स्वे गण्हिस्सामी’’ति वत्तब्बं. पुनदिवसे द्वे पिण्डे लभतीति महापच्चरियं वुत्तं. उद्देसभत्तादीनिपि पाळितो ओसक्कित्वाव गहेतब्बानि. यत्थ पन निसीदापेत्वा परिविसन्ति, तत्थ सामणेरानं जेट्ठकेन भिक्खूनं सङ्घनवकेन हुत्वा निसीदितब्बं.

७६. इदानि या अयं सम्मावत्तना वुत्ता, तत्थ न उपसम्पादेतब्बन्ति उपज्झायेन हुत्वा न उपसम्पादेतब्बं; वत्तं निक्खिपित्वा पन उपसम्पादेतुं वट्टति. आचरियेन हुत्वापि कम्मवाचा न सावेतब्बा, अञ्ञस्मिं असति वत्तं निक्खिपित्वा सावेतुं वट्टति. न निस्सयोति आगन्तुकानं निस्सयो न दातब्बो. येहिपि पकतियाव निस्सयो गहितो, ते वत्तब्बा – ‘‘अहं विनयकम्मं करोमि, असुकत्थेरस्स नाम सन्तिके निस्सयं गण्हथ, मय्हं वत्तं मा करोथ, मा मं गामप्पवेसनं आपुच्छथा’’ति. सचे एवं वुत्तेपि करोन्तियेव, वारितकालतो पट्ठाय करोन्तेसुपि अनापत्ति.

न सामणेरोति अञ्ञो सामणेरो न गहेतब्बो. उपज्झं दत्वा गहितसामणेरापि वत्तब्बा – ‘‘अहं विनयकम्मं करोमि, मय्हं वत्तं मा करोथ, मा मं गामप्पवेसनं आपुच्छथा’’ति. सचे एवं वुत्तेपि करोन्तियेव, वारितकालतो पट्ठाय करोन्तेसुपि अनापत्ति. भिक्खुनोवादकसम्मुति नाम आधिपच्चट्ठानभूताति पटिक्खित्ता, तस्मा भिक्खुसङ्घस्स वत्तब्बं – ‘‘भन्ते, अहं विनयकम्मं करोमि, भिक्खुनोवादकं जानाथा’’ति, पटिबलस्स वा भिक्खुस्स भारो कातब्बो. आगता भिक्खुनियो ‘‘सङ्घसन्तिकं गच्छथ, सङ्घो वो ओवाददायकं जानिस्सती’’ति वा ‘‘अहं विनयकम्मं करोमि, असुकभिक्खुस्स नाम सन्तिकं गच्छथ, सो वो ओवादं दस्सती’’ति वा वत्तब्बा.

सा आपत्तीति सुक्कविस्सट्ठिया परिवासे दिन्ने सुक्कविस्सट्ठि नापज्जितब्बा. अञ्ञा वा तादिसिकाति कायसंसग्गादिगरुकापत्ति. ततो वा पापिट्ठतराति पाराजिकापत्ति; सत्तसु हि आपत्तीसु दुब्भासितापत्ति पापिट्ठा; दुक्कटापत्ति पापिट्ठतरा; दुक्कटापत्ति पापिट्ठा, पाटिदेसनीयापत्ति पापिट्ठतराति एवं पाचित्तियथुल्लच्चयसङ्घादिसेसपाराजिकापत्तीसु नयो नेतब्बो. तासं वत्थूसुपि दुब्भासितवत्थु पापिट्ठं, दुक्कटवत्थु पापिट्ठतरन्ति पुरिमनयेनेव भेदो वेदितब्बो. पण्णत्तिवज्जसिक्खापदे पन वत्थुपि आपत्तिपि पापिट्ठा. लोकवज्जे उभयम्पि पापिट्ठतरं.

कम्मन्ति परिवासकम्मवाचा वुच्चति. तं कम्मं ‘‘अकतं दुक्कट’’न्तिआदीहि वा ‘‘किं इदं कम्मं नाम कसिकम्मं गोरक्खकम्म’’न्तिआदीहि वा वचनेहि न गरहितब्बं. कम्मिकाति येहि भिक्खूहि कम्मं कतं, ते वुच्चन्ति, ते ‘‘बाला अब्यत्ता’’तिआदीहि वचनेहि न गरहितब्बा. न सवचनीयं कातब्बन्ति पलिबोधत्थाय वा पक्कोसनत्थाय वा सवचनीयं न कातब्बं, पलिबोधत्थाय हि करोन्तो ‘‘अहं आयस्मन्तं इमस्मिं वत्थुस्मिं सवचनीयं करोमि, इमम्हा आवासा एकपदम्पि मा पक्कामि, याव न तं अधिकरणं वूपसन्तं होती’’ति एवं करोति. पक्कोसनत्थाय करोन्तो ‘‘अहं ते सवचनीयं करोमि, एहि मया सद्धिं विनयधरानं सम्मुखीभावं गच्छामा’’ति एवं करोति; तदुभयम्पि न कातब्बं.

न अनुवादोति विहारे जेट्ठकट्ठानं न कातब्बं. पातिमोक्खुद्देसकेन वा धम्मज्झेसकेन वा न भवितब्बं. नापि तेरससु सम्मुतीसु एकसम्मुतिवसेनापि इस्सरियकम्मं कातब्बं. न ओकासोति ‘‘करोतु मे आयस्मा ओकासं, अहं तं वत्तुकामो’’ति एवं पकतत्तस्स ओकासो न कारेतब्बो, वत्थुना वा आपत्तिया वा न चोदेतब्बो, ‘‘अयं पुब्बे ते दोसो’’ति न सारेतब्बो. न भिक्खूहि सम्पयोजेतब्बन्ति अञ्ञमञ्ञं योजेत्वा कलहो न कारेतब्बो.

पुरतोति सङ्घत्थेरेन हुत्वा पुरतो न गन्तब्बं, द्वादसहत्थं उपचारं मुञ्चित्वा एककेन गन्तब्बं. निसीदनेपि एसेव नयो. आसनपरियन्तोति भत्तग्गादीसु सङ्घनवकासनं वुच्चति; स्वास्स दातब्बो, तत्थ निसीदितब्बं. सेय्यापरियन्तोति सेय्यानं परियन्तो, सब्बलामकं मञ्चपीठं. अयञ्हि वस्सग्गेन अत्तनो पत्तट्ठाने सेय्यं गहेतुं न लभति. सब्बभिक्खूहि विचिनित्वा गहितावसेसा मङ्कुलगूथभरिता वेत्तलतादिविनद्धा लामकसेय्या अस्स दातब्बा. विहारपरियन्तोति यथा च सेय्या, एवं वसनआवासोपि वस्सग्गेन अत्तनो पत्तट्ठाने तस्स न वट्टति. सब्बभिक्खूहि विचिनित्वा गहितावसेसा पन रजोहतभूमि जतुकमूसिकभरिता पण्णसाला अस्स दातब्बा. सचे पकतत्ता सब्बे रुक्खमूलिका अब्भोकासिका च होन्ति, छन्नं न उपेन्ति, सब्बेपि एतेहि विस्सट्ठावासा नाम होन्ति. तेसु यं इच्छति, तं लभति. वस्सूपनायिकदिवसे पच्चयं एकपस्से ठत्वा वस्सग्गेन गण्हितुं लभति. सेनासनं न लभति, निबद्धवस्सावासिकं सेनासनं गण्हितुकामेन वत्तं निक्खिपित्वा गहेतब्बं.

तेन च सो सादितब्बोति यं अस्स आसनादिपरियन्तं भिक्खू देन्ति, सो एव सादितब्बो. पुरेसमणेन वा पच्छासमणेन वाति ञातिपवारितट्ठाने ‘‘एत्तके भिक्खू गहेत्वा आगच्छथा’’ति निमन्तितेन ‘‘भन्ते, असुकं नाम कुलं भिक्खू निमन्तेसि, एथ तत्थ गच्छामा’’ति एवं संविधाय भिक्खू पुरेसमणे वा पच्छासमणे वा कत्वा न गन्तब्बं. ‘‘भन्ते, असुकस्मिं नाम गामे मनुस्सा भिक्खूनं आगमनं इच्छन्ति, साधु वतस्स सचे तेसं सङ्गहं करेय्याथा’’ति एवं पन परियायेन कथेतुं वट्टति.

न आरञ्ञिकङ्गन्ति आगतागतानं आरोचेतुं हरायमानेन आरञ्ञिकधुतङ्गं न समादातब्बं. येनापि पकतिया समादिन्नं, तेन दुतियं भिक्खुं गहेत्वा अरञ्ञे अरुणं उट्ठापेतब्बं, न च एककेन वत्थब्बं. तथा भत्तग्गादीसु आसनपरियन्ते निसज्जाय हरायमानेन पिण्डपातिकधुतङ्गम्पि न समादातब्बं. यो पन पकतियाव पिण्डपातिको तस्स पटिसेधो नत्थि.

न च तप्पच्चयाति ‘‘नीहटभत्तो हुत्वा विहारेयेव निसीदित्वा भुञ्जन्तो रत्तियो गणयिस्सामि, गच्छतो मे भिक्खुं दिस्वा अनारोचेन्तस्स रत्तिच्छेदो सिया’’ति इमिना कारणेन पिण्डपातो न नीहरापेतब्बो. मा मं जानिंसूति ‘‘मा मं एकभिक्खुपि जानातू’’ति च इमिना अज्झासयेन विहारे सामणेरेहि पचापेत्वा भुञ्जितुम्पि न लभति. गामं पिण्डाय पविसितब्बमेव. गिलानस्स पन नवकम्मआचरियुपज्झायकिच्चादिपसुतस्स वा विहारेयेव अच्छितुं वट्टति. सचेपि गामे अनेकसता भिक्खू विचरन्ति, न सक्का होति आरोचेतुं, गामकावासं गन्त्वा सभागट्ठाने वसितुं वट्टति.

आगन्तुकेनाति कञ्चि विहारं गतेन तत्थ भिक्खूनं आरोचेतब्बं. सचे सब्बे एकट्ठाने ठिते पस्सति, एकट्ठाने ठितेनेव आरोचेतब्बं. अथ रुक्खमूलादीसु विसुं विसुं ठिता होन्ति, तत्थ तत्थ गन्त्वा आरोचेतब्बं. सञ्चिच्च अनारोचेन्तस्स रत्तिच्छेदो च होति, वत्तभेदे च दुक्कटं. अथ विचिनन्तो एकच्चे न पस्सति, रत्तिच्छेदोव होति, न वत्तभेददुक्कटं.

आगन्तुकस्साति अत्तनो वसनविहारं आगतस्सापि एकस्स वा बहूनं वा वुत्तनयेनेव आरोचेतब्बं. रत्तिच्छेदवत्तभेदापि चेत्थ वुत्तनयेनेव वेदितब्बा. सचे आगन्तुका मुहुत्तं विस्समित्वा वा अविस्समित्वा एव वा विहारमज्झेन गच्छन्ति, तेसम्पि आरोचेतब्बं. सचे तस्स अजानन्तस्सेव गच्छन्ति, अयञ्च पन गतकाले जानाति, गन्त्वा आरोचेतब्बं. सम्पापुणितुं असक्कोन्तस्स रत्तिच्छेदोव होति, न वत्तभेददुक्कटं. येपि अन्तोविहारं अप्पविसित्वा उपचारसीमं ओक्कमित्वा गच्छन्ति, अयञ्च नेसं छत्तसद्दं वा उक्कासितसद्दं वा खिपितसद्दं वा सुत्वाव आगन्तुकभावं जानाति, गन्त्वा आरोचेतब्बं. गतकाले जानन्तेनपि अनुबन्धित्वा आरोचेतब्बमेव. सम्पापुणितुं असक्कोन्तस्स रत्तिच्छेदोव होति, न वत्तभेददुक्कटं. योपि रत्तिंयेव आगन्त्वा रत्तिंयेव गच्छति, सोपिस्स रत्तिच्छेदं करोति, अञ्ञातत्ता पन वत्तभेददुक्कटं नत्थि. सचे अजानित्वाव अब्भानं करोति, अकतमेव होतीति कुरुन्दियं वुत्तं. तस्मा अधिका रत्तियो गहेत्वा कातब्बं, अयं अपण्णकपटिपदा.

नदीआदीसु नावाय गच्छन्तम्पि परतीरे ठितम्पि आकासेन गच्छन्तम्पि पब्बततलअरञ्ञादीसु दूरे ठितम्पि भिक्खुं दिस्वा सचे ‘‘भिक्खू’’ति ववत्थानं अत्थि, नावादीहि वा गन्त्वा महासद्दं कत्वा वा वेगेन अनुबन्धित्वा वा आरोचेतब्बं, अनारोचेन्तस्स रत्तिच्छेदो चेव वत्तभेददुक्कटञ्च. सचे वायमन्तोपि सम्पापुणितुं वा सावेतुं वा न सक्कोति, रत्तिच्छेदोव होति, न वत्तभेददुक्कटं. सङ्घसेनाभयत्थेरो पन विसयाविसयेन कथेति – ‘‘विसये किर अनारोचेन्तस्स रत्तिच्छेदो चेव वत्तभेददुक्कटञ्च होति, अविसये पन उभयम्पि नत्थी’’ति. करवीकतिस्सत्थेरो ‘‘समणो अयन्ति ववत्थानमेव पमाणं, सचेपि अविसयो होति, वत्तभेददुक्कटमेव नत्थि, रत्तिच्छेदो पन होतियेवा’’ति आह.

उपोसथेति ‘‘उपोसथं सम्पापुणिस्सामा’’ति आगन्तुका भिक्खू आगच्छन्ति, इद्धिया गच्छन्तापि उपोसथभावं ञत्वा ओतरित्वा उपोसथं करोन्ति, तस्मा आगन्तुकसोधनत्थं उपोसथदिवसे आरोचेतब्बं. पवारणायपि एसेव नयो. गिलानोति गन्तुं असमत्थो. दूतेनाति एत्थ अनुपसम्पन्नं पेसेतुं न वट्टति, भिक्खुं पेसेत्वा आरोचापेतब्बं.

अभिक्खुको आवासोति सुञ्ञविहारो; यत्थ एकोपि भिक्खु नत्थि, तत्थ वासत्थाय न गन्तब्बं. न हि तत्थ वुत्थरत्तियो गणनूपिका होन्ति, पकतत्तेन पन सद्धिं वट्टति. दसविधन्तराये पन सचेपि रत्तियो गणनूपिका न होन्ति, अन्तरायतो परिमुच्चनत्थाय गन्तब्बमेव. तेन वुत्तं – ‘‘अञ्ञत्र अन्तराया’’ति. नानासंवासकेहि सद्धिं विनयकम्मं कातुं न वट्टति. तेसं अनारोचनेपि रत्तिच्छेदो नत्थि, अभिक्खुकावाससदिसमेव होति. तेन वुत्तं – ‘‘यत्थस्सु भिक्खू नानासंवासका’’ति. सेसं उपोसथक्खन्धके वुत्तनयमेव.

८१. एकच्छन्ने आवासेतिआदीसु आवासो नाम वसनत्थाय कतसेनासनं. अनावासो नाम चेतियघरं बोधिघरं सम्मुञ्जनिअट्टको दारुअट्टको पानीयमाळो वच्चकुटि द्वारकोट्ठकोति एवमादि. ततियपदेन तदुभयम्पि गहितं. एतेसु यत्थ कत्थचि एकच्छन्ने छदनतो उदकपतनट्ठानपरिच्छिन्ने ओकासे उक्खित्तको वसितुं न लभति. ‘‘पारिवासिको पन अन्तोआवासेयेव न लभती’’ति महापच्चरियं वुत्तं. महाअट्ठकथायं पन ‘‘अविसेसेन उदकपातेन वारित’’न्ति वुत्तं. कुरुन्दियं ‘‘एतेसु एत्तकेसु पञ्चवण्णच्छदनबद्धट्ठानेसु पारिवासिकस्स च उक्खित्तकस्स च पकतत्तेन सद्धिं उदकपातेन वारित’’न्ति वुत्तं. तस्मा नानूपचारेपि एकच्छन्ने न वट्टति. सचे पनेत्थ तदहुपसम्पन्नेपि पकतत्ते पठमं पविसित्वा निपन्ने सट्ठिवस्सोपि पारिवासिको पच्छा पविसित्वा जानन्तो निपज्जति, रत्तिच्छेदो चेव वत्तभेददुक्कटञ्च. अजानन्तस्स रत्तिच्छेदोव न वत्तभेददुक्कटं. सचे पन तस्मिं पठमं निपन्ने पच्छा पकतत्तो पविसित्वा निपज्जति, पारिवासिको च जानाति, रत्तिच्छेदो चेव वत्तभेददुक्कटञ्च. नो चे जानाति, रत्तिच्छेदोव न वत्तभेददुक्कटं.

वुट्ठातब्बं निमन्तेतब्बोति तदहुपसम्पन्नम्पि दिस्वा वुट्ठातब्बमेव; वुट्ठाय च ‘‘अहं इमिना सुखनिसिन्नो वुट्ठापितो’’ति परम्मुखेन न गन्तब्बं, ‘‘इदं आचरिय-आसनं, एत्थ निसीदथा’’ति एवं निमन्तेतब्बोयेव. नवकेन पन ‘‘महाथेरं ओबद्धं करोमी’’ति पारिवासिकत्थेरस्स सन्तिकं न गन्तब्बं. एकासनेति समानवस्सिकासने मञ्चे वा पीठे वा. न छमायं निसिन्नेति पकतत्ते भूमियं निसिन्ने इतरेन अन्तमसो तिणसन्थारेपि उच्चतरे वालिकातलेपि वा न निसीदितब्बं, द्वादसहत्थं पन उपचारं मुञ्चित्वा निसीदितुं वट्टति. एकचङ्कमेति सहायेन विय सद्धिं चङ्कमन्तो एकस्मिं चङ्कमे.

छमायं चङ्कमन्तन्ति छमायं चङ्कमन्ते, अयमेव वा पाठो. अयं पनेत्थ अत्थो – अकतपरिच्छेदाय भूमिया चङ्कमन्ते परिच्छेदं कत्वा वालिकं आकिरित्वा आलम्बनं योजेत्वा कतचङ्कमे नीचेपि न चङ्कमितब्बं, को पन वादो इट्ठकाचयसम्पन्ने वेदिकापरिक्खित्तेति! सचे पन पाकारपरिक्खित्तो होति द्वारकोट्ठकयुत्तो पब्बतन्तरवनन्तरगुम्बन्तरेसु वा सुप्पटिच्छन्नो, तादिसे चङ्कमे चङ्कमितुं वट्टति. अप्पटिच्छन्नेपि उपचारं मुञ्चित्वा वट्टति.

वुड्ढतरेनाति एत्थ सचे वुड्ढतरे पारिवासिके पठमं निपन्ने इतरो जानन्तो पच्छा निपज्जति, रत्तिच्छेदो चस्स होति वत्तभेदे च दुक्कटं. वुड्ढतरस्स पन रत्तिच्छेदोव न वत्तभेददुक्कटं. अजानित्वा निपज्जति, द्विन्नम्पि वत्तभेदो नत्थि, रत्तिच्छेदो पन होति. अथ नवकपारिवासिके पठमं निपन्ने वुड्ढतरो पच्छा निपज्जति, नवको च जानाति, रत्ति चस्स छिज्जति, वत्तभेदे च दुक्कटं होति. वुड्ढतरस्स रत्तिच्छेदोव न वत्तभेदो. नो चे जानाति, द्विन्नम्पि वत्तभेदो नत्थि, रत्तिच्छेदो पन होति. सचे द्वेपि अपच्छापुरिमं निपज्जन्ति, वुड्ढतरस्स रत्तिच्छेदोव इतरस्स वत्तभेदोपीति कुरुन्दियं वुत्तं. द्वे पारिवासिका समवस्सा, एको पठमं निपन्नो, एको जानन्तोव पच्छा निपज्जति, रत्ति च छिज्जति, वत्तभेदे च दुक्कटं. पठमं निपन्नस्स रत्तिच्छेदोव न वत्तभेदो. सचे पच्छा निपज्जन्तोपि न जानाति, द्विन्नम्पि वत्तभेदो नत्थि, रत्तिच्छेदो पन होति. सचे द्वेपि अपच्छापुरिमं निपज्जन्ति, द्विन्नम्पि रत्तिच्छेदोयेव, न वत्तभेदो. सचे हि द्वे पारिवासिका एकतो वसेय्युं, ते अञ्ञमञ्ञस्स अज्झाचारं ञत्वा अगारवा वा विप्पटिसारिनो वा हुत्वा पापिट्ठतरं वा आपत्तिं आपज्जेय्युं विब्भमेय्युं वा, तस्मा नेसं सहसेय्या सब्बप्पकारेन पटिक्खित्ता. सेसं वुत्तनयेनेव वेदितब्बं. मूलायपटिकस्सनारहादयो चेत्थ पारिवासिकानं पकतत्तट्ठाने ठिताति वेदितब्बा.

पारिवासिकचतुत्थो चे, भिक्खवे, परिवासन्ति एत्थ पारिवासिकं चतुत्थं कत्वा अञ्ञस्स परिवासदानादीनि कातुं न वट्टति. एतेस्वेवायं गणपूरको न होति, सेससङ्घकम्मेसु होति. गणे पन अप्पहोन्ते वत्तं निक्खिपापेत्वा गणपूरको कातब्बोति.

८३. इमं पन वत्तकथं सुत्वा विनयधरउपालित्थेरस्स रहोगतस्स एवं परिवितक्को उदपादि – ‘‘भगवता बहु पारिवासिकवत्तं पञ्ञत्तं, कतिहि नु खो एत्थ कारणेहि रत्तिच्छेदो होती’’ति! सो भगवन्तं उपसङ्कमित्वा तमत्थं पुच्छि. भगवा चस्स ब्याकासि. तेन वुत्तं – ‘‘अथ खो आयस्मा उपालि…पे… रत्तिच्छेदा’’ति. तत्थ सहवासोति य्वायं पकतत्तेन भिक्खुना सद्धिं एकच्छन्नेतिआदिना नयेन वुत्तो एकतो वासो. विप्पवासोति एककस्सेव वासो. अनारोचनाति आगन्तुकादीनं अनारोचना. एतेसु तीसु एकेकेन कारणेन रत्तिच्छेदो होति.

८४. न सक्कोन्तीति सङ्घस्स महन्तताय तत्थ तत्थ गन्त्वा सब्बेसं आरोचेतुं असक्कोन्ता सोधेतुं न सक्कोन्ति. परिवासं निक्खिपामि, वत्तं निक्खिपामीति इमेसु द्वीसु पदेसु एकेनापि निक्खित्तोव होति परिवासो; द्वीहि सुनिक्खित्तोयेव. समादानेपि एसेव नयो. एवं वत्तं समादियित्वा परिवुत्थपरिवासस्स मानत्तं गण्हतो पुन वत्तसमादानकिच्चं नत्थि, समादिन्नवत्तोयेव हेस तस्मास्स छारत्तं मानत्तं दातब्बं, चिण्णमानत्तो अब्भेतब्बो. एवं अनापत्तिको हुत्वा सुद्धन्ते पतिट्ठितो तिस्सो सिक्खा पूरेत्वा दुक्खस्सन्तं करिस्सतीति.

पारिवासिकवत्तकथा निट्ठिता.

मूलायपटिकस्सनारहवत्तकथा

८६. मूलायपटिकस्सनारहा भिक्खू सादियन्ति पकतत्तानन्ति ठपेत्वा नवकतरं मूलायपटिकस्सनारहं अवसेसानं अन्तमसो पारिवासिकादीनम्पि. इमेसञ्हि पारिवासिकमूलायपटिकस्सनारहमानत्तारहमानत्ताचारिकब्भानारहानं पञ्चन्नं ठपेत्वा अत्तनो अत्तनो नवकतरं, सेसा सब्बे पकतत्ता एव. कस्मा? मिथु यथावुड्ढं अभिवादनादीनं अनुञ्ञातत्ता. तेन वुत्तं – ‘‘अवसेसानं अन्तमसो पारिवासिकादीनम्पी’’ति. मूलायपटिकस्सनारहादिलक्खणं पन नेसं परतो आविभविस्सति. सेसमेत्थ इतो परेसु च मानत्तारहादिवत्तेसु पारिवासिकवत्ते वुत्तनयेनेव वेदितब्बं.

८७. मूलायपटिकस्सनारहचतुत्थो चेतिआदीसुपि यथेव पारिवासिको; एवं एतेपि एतेसु विनयकम्मेसु गणपूरका न होन्ति, सेससङ्घकम्मेसु होन्ति.

मूलायपटिकस्सनारहवत्तकथा निट्ठिता.

मानत्तचारिकवत्तकथा

९०. मानत्तचारिकस्स वत्तेसु ‘‘देवसिकं आरोचेतब्ब’’न्ति विसेसो.

९२. रत्तिच्छेदेसु ऊने गणेति एत्थ गणोति चत्तारो वा अतिरेका वा; तस्मा सचेपि तीहि भिक्खूहि सद्धिं वसति, रत्तिच्छेदो होतियेव. मानत्तनिक्खेपसमादानेसु वुत्तसदिसोव विनिच्छयो. सेसं सब्बत्थ उत्तानमेवाति.

मानत्तचारिकवत्तकथा निट्ठिता.

पारिवासिकक्खन्धकवण्णना निट्ठिता.

३. समुच्चयक्खन्धकं

सुक्कविस्सट्ठिकथा

९७. समुच्चयक्खन्धके – छारत्तं मानत्तन्ति एत्थ चतुब्बिधं मानत्तं – अप्पटिच्छन्नमानत्तं, पटिच्छन्नमानत्तं, पक्खमानत्तं, समोधानमानत्तन्ति. तत्थ अप्पटिच्छन्नमानत्तं नाम – यं अप्पटिच्छन्नाय आपत्तिया परिवासं अदत्वा केवलं आपत्तिं आपन्नभावेनेव मानत्तारहस्स मानत्तं दिय्यति. पटिच्छन्नमानत्तं नाम – यं पटिच्छन्नाय आपत्तिया परिवुत्थपरिवासस्स दिय्यति. पक्खमानत्तं नाम – यं पटिच्छन्नाय वा अप्पटिच्छन्नाय वा आपत्तिया अद्धमासं भिक्खुनीनं दिय्यति. समोधानमानत्तं नाम – यं ओधाय एकतो कत्वा दिय्यति. तेसु इदं ‘‘अप्पटिच्छन्नाय छारत्तं मानत्त’’न्ति वचनतो ‘‘अप्पटिच्छन्नमानत्त’’न्ति वेदितब्बं. तं देन्तेन सचे एकं आपत्तिं आपन्नो होति, इध वुत्तनयेन दातब्बं. सचे द्वे वा तिस्सो वा ततुत्तरिं वा आपन्नो, यथेव ‘‘एकं आपत्ति’’न्ति वुत्तं; एवं ‘‘द्वे आपत्तियो, तिस्सो आपत्तियो’’ति वत्तब्बं. ततुत्तरि पन सचेपि सतं वा सहस्सं वा होति, ‘‘सम्बहुला’’ति वत्तब्बं. नानावत्थुकायोपि एकतो कत्वा दातब्बा, तासं दानविधिं परिवासदाने कथयिस्साम.

एवं आपत्तिवसेन कम्मवाचं कत्वा दिन्ने मानत्ते ‘‘एवमेतं धारयामी’’ति कम्मवाचापरियोसाने माळकसीमायमेव ‘‘मानत्तं समादियामि, वत्तं समादियामी’’ति वुत्तनयेन वत्तं समादातब्बं. वत्तं समादियित्वा तत्थेव सङ्घस्स आरोचेतब्बं, आरोचेन्तेन च एवं आरोचेतब्बं –

‘‘अहं, भन्ते, एकं आपत्तिं आपज्जिं सञ्चेतनिकं सुक्कविस्सट्ठिं अप्पटिच्छन्नं, सोहं सङ्घं एकिस्सा आपत्तिया सञ्चेतनिकाय सुक्कविस्सट्ठिया अप्पटिच्छन्नाय छारत्तं मानत्तं याचिं, तस्स मे सङ्घो एकिस्सा आपत्तिया सञ्चेतनिकाय सुक्कविस्सट्ठिया अप्पटिच्छन्नाय छारत्तं मानत्तं अदासि. सोहं मानत्तं चरामि, वेदयामहं, भन्ते ‘वेदयती’ति मं सङ्घो धारेतू’’ति.

इमञ्च पन अत्थं गहेत्वा याय कायचि भासाय आरोचेतुं वट्टतियेव. आरोचेत्वा सचे निक्खिपितुकामो, वुत्तनयेनेव सङ्घमज्झे निक्खिपितब्बं. माळकतो भिक्खूसु निक्खन्तेसु एकस्सपि सन्तिके निक्खिपितुं वट्टति. माळकतो निक्खमित्वा सतिं पटिलभन्तेन सहगच्छन्तस्स सन्तिके निक्खिपितब्बं. सचे सोपि पक्कन्तो, अञ्ञस्स यस्स माळके नारोचितं, तस्स आरोचेत्वा निक्खिपितब्बं. आरोचेन्तेन पन अवसाने ‘‘वेदयतीति मं आयस्मा धारेतू’’ति वत्तब्बं. द्विन्नं आरोचेन्तेन ‘‘आयस्मन्ता धारेन्तू’’ति, तिण्णं आरोचेन्तेन ‘‘आयस्मन्तो धारेन्तू’’ति वत्तब्बं. निक्खित्तकालतो पट्ठाय पकतत्तट्ठाने तिट्ठति.

सचे अप्पभिक्खुको विहारो होति, सभागा भिक्खू वसन्ति, वत्तं अनिक्खिपित्वा अन्तोविहारेयेव रत्तियो गणेतब्बा. अथ न सक्का सोधेतुं, वुत्तनयेनेव वत्तं निक्खिपित्वा पच्चूससमये चतूहि पञ्चहि वा भिक्खूहि सद्धिं परिक्खित्तस्स विहारस्स परिक्खेपतो, अपरिक्खित्तस्स परिक्खेपारहट्ठानतो द्वे लेड्डुपाते अतिक्कमित्वा महामग्गतो ओक्कम्म गुम्बेन वा वतिया वा पटिच्छन्नट्ठाने निसीदितब्बं. अन्तोअरुणेयेव वुत्तनयेन वत्तं समादियित्वा आरोचेतब्बं. सचे अञ्ञो कोचि भिक्खु केनचिदेव करणीयेन तं ठानं आगच्छति, सचे एस तं पस्सति, सद्दं वास्स सुणाति, आरोचेतब्बं. अनारोचेन्तस्स रत्तिच्छेदो चेव वत्तभेदो च.

अथ द्वादसहत्थं उपचारं ओक्कमित्वा अजानन्तस्सेव गच्छति, रत्तिच्छेदो होति एव, वत्तभेदो पन नत्थि. आरोचितकालतो पट्ठाय च एकं भिक्खुं ठपेत्वा सेसेहि सति करणीये गन्तुम्पि वट्टति. अरुणे उट्ठिते तस्स भिक्खुस्स सन्तिके वत्तं निक्खिपितब्बं. सचे सोपि केनचि कम्मेन पुरेअरुणेयेव गच्छति, अञ्ञं विहारतो निक्खन्तं वा आगन्तुकं वा यं पठमं पस्सति, तस्स सन्तिके आरोचेत्वा वत्तं निक्खिपितब्बं. अयञ्च यस्मा गणस्स आरोचेत्वा भिक्खूनञ्च अत्थिभावं सल्लक्खेत्वाव वसि, तेनस्स ऊने गणे चरणदोसो वा विप्पवासो वा न होति. सचे न कञ्चि पस्सति, विहारं गन्त्वा अत्तना सद्धिं गतभिक्खूसु एकस्स सन्तिके निक्खिपितब्बन्ति महासुमत्थेरो आह. महापदुमत्थेरो पन ‘‘यं पठमं पस्सति, तस्स आरोचेत्वा निक्खिपितब्बं; अयं निक्खित्तवत्तस्स परिहारो’’ति आह.

एवं छारत्तं मानत्तं अखण्डं चरित्वा यत्थ सिया वीसतिगणो भिक्खुसङ्घो, तत्थ सो भिक्खु अब्भेतब्बो. अब्भेन्तेहि च पठमं अब्भानारहो कातब्बो. अयञ्हि निक्खित्तवत्तत्ता पकतत्तट्ठाने ठितो, पकतत्तस्स च अब्भानं कातुं न वट्टति, तस्मा वत्तं समादापेतब्बो. वत्ते समादिन्ने अब्भानारहो होति. तेनापि वत्तं समादियित्वा आरोचेत्वा अब्भानं याचितब्बं. अनिक्खित्तवत्तस्स पुन वत्तसमादानकिच्चं नत्थि. सो हि छारत्तातिक्कमेनेव अब्भानारहो होति, तस्मा सो अब्भेतब्बो. तत्र य्वायं ‘‘एवञ्च पन, भिक्खवे, अब्भेतब्बो’’ति पाळियंयेव अब्भानविधि वुत्तो, अयञ्च एकापत्तिवसेन वुत्तो. सचे पन द्वे तिस्सो सम्बहुला वा एकवत्थुका वा नानावत्थुका वा आपत्तियो होन्ति, तासं वसेन कम्मवाचा कातब्बा. एवं अप्पटिच्छन्नमानत्तं दातब्बं. पटिच्छन्नमानत्तं पन यस्मा पटिच्छन्नाय आपत्तिया परिवुत्थपरिवासस्स दातब्बं होति, तस्मा नं परिवासकथायंयेव कथयिस्साम.

परिवासकथा

१०२. ‘‘तेन हि, भिक्खवे, सङ्घो उदायिस्स भिक्खुनो एकिस्सा आपत्तिया सञ्चेतनिकाय सुक्कविस्सट्ठिया एकाहपटिच्छन्नाय एकाहपरिवासं देतू’’तिआदिना नयेन पाळियं अनेकेहि आकारेहि परिवासो च मानत्तञ्च वुत्तं. तस्स यस्मा आगतागतट्ठाने विनिच्छयो वुच्चमानो पाळि विय अतिवित्थारं आपज्जति, न च सक्का होति सुखेन परिग्गहेतुं, तस्मा नं समोधानेत्वा इधेव दस्सयिस्साम.

अयञ्हि इध अधिप्पेतो परिवासो नाम – पटिच्छन्नपरिवासो, सुद्धन्तपरिवासो, समोधानपरिवासोति तिविधो होति. तत्थ पटिच्छन्नपरिवासो ताव यथापटिच्छन्नाय आपत्तिया दातब्बो. कस्सचि हि एकाहपटिच्छन्ना आपत्ति होति यथा अयं उदायित्थेरस्स, कस्सचि द्वीहादिपटिच्छन्ना यथा परतो आगता उदायित्थेरस्सेव, कस्सचि एका आपत्ति होति यथा अयं, कस्सचि द्वे तिस्सो ततुत्तरि वा यथा परतो आगता, तस्मा पटिच्छन्नपरिवासं देन्तेन पठमं ताव पटिच्छन्नभावो जानितब्बो.

अयञ्हि आपत्ति नाम दसहाकारेहि पटिच्छन्ना होति. तत्थायं मातिका – आपत्ति च होति आपत्तिसञ्ञी च, पकतत्तो च होति पकतत्तसञ्ञी च, अनन्तरायिको च होति अनन्तरायिकसञ्ञी च, पहु च होति पहुसञ्ञी च, छादेतुकामो च होति छादेति चाति.

तत्थ आपत्ति च होति आपत्तिसञ्ञी चाति यं आपन्नो, सा आपत्तियेव होति. सोपि च तत्थ आपत्तिसञ्ञीयेव. इति जानन्तो छादेति, छन्नाव होति. अथ पनायं तत्थ अनापत्तिसञ्ञी, अच्छन्ना होति, अनापत्ति पन आपत्तिसञ्ञायपि अनापत्तिसञ्ञायपि छादेन्तेनापि अच्छादिताव होति. लहुकं वा गरुकाति गरुकं वा लहुकाति छादेति, अलज्जिपक्खे तिट्ठति, आपत्ति पन अच्छन्ना होति. गरुकं लहुकाति मञ्ञमानो देसेति, नेव देसिता होति, न छन्ना. गरुकं गरुकाति ञत्वा छादेति, छन्ना होति. गरुकलहुकभावं न जानाति, आपत्तिं छादेमीति छादेति, छन्नाव होति.

पकतत्तोति तिविधं उक्खेपनीयकम्मं अकतो – सो चे पकतत्तसञ्ञी हुत्वा छादेति, छन्ना होति. अथ ‘‘मय्हं सङ्घेन कम्मं कत’’न्ति अपकतत्तसञ्ञी हुत्वा छादेति, अच्छन्ना होति. अपकतत्तेन पकतत्तसञ्ञिना वा अपकतत्तसञ्ञिना वा छादितापि अच्छन्नाव होति. वुत्तम्पि चेतं –

‘‘आपज्जति गरुकं सावसेसं,

छादेति अनादरियं पटिच्च;

न भिक्खुनी नो च फुसेय्य वज्जं,

पञ्हा मेसा कुसलेहि चिन्तिता’’ति. (परि. ४८१);

अयञ्हि पञ्हो उक्खित्तकेन कथितो.

अनन्तरायिकोति यस्स दससु अन्तरायेसु एकोपि नत्थि, सो चे अनन्तरायिकसञ्ञी हुत्वा छादेति, छन्ना होति. सचेपि सो भीरुकजातिकताय अन्धकारे अमनुस्सचण्डमिगभयेन अन्तरायिकसञ्ञी हुत्वा छादेति, अच्छन्नाव होति. यस्स हि पब्बतविहारे वसन्तस्स कन्दरं वा नदिं वा अतिक्कमित्वा आरोचेतब्बं होति, अन्तरामग्गे च चण्डवाळअमनुस्सादिभयं अत्थि, मग्गे अजगरा निपज्जन्ति, नदी पूरा होति, एकस्मिं पन सतियेव अन्तराये अन्तरायिकसञ्ञी हुत्वा छादेति, अच्छन्नाव होति. अन्तरायिकस्स पन अन्तरायिकसञ्ञाय वा अनन्तरायिकसञ्ञाय वा छादयतो अच्छन्नाव होति.

पहूति यो सक्कोति भिक्खुनो सन्तिकं गन्तुञ्चेव आरोचेतुञ्च; सो चे पहुसञ्ञी हुत्वा छादेति, छन्ना होति. सचस्स मुखे अप्पमत्तको गण्डो वा होति, हनुकवातो वा विज्झति, दन्तो वा रुज्जति, भिक्खा वा मन्दा लद्धा होति, तावतकेन पन नेव वत्तुं न सक्कोति न गन्तुं; अपिच खो न सक्कोमीति सञ्ञी होति, अयं पहु हुत्वा अप्पहुसञ्ञी नाम. इमिना छादितापि अच्छादिता. अप्पहुना पन वत्तुं वा गन्तुं वा असमत्थेन पहुसञ्ञिना वा अप्पहुसञ्ञिना वा छादिता होतु, अच्छादिताव.

छादेतुकामो च होति छादेति चाति इदं उत्तानत्थमेव. सचे पन छादेस्सामीति धुरनिक्खेपं कत्वा पुरेभत्ते वा पच्छाभत्ते वा पठमयामादीसु वा लज्जिधम्मं ओक्कमित्वा अन्तोअरुणेयेव आरोचेति, अयं छादेतुकामो न छादेति नाम.

यस्स पन अभिक्खुके ठाने वसन्तस्स आपत्तिं आपज्जित्वा सभागस्स भिक्खुनो आगमनं आगमेन्तस्स सभागसन्तिकं वा गच्छन्तस्स अद्धमासोपि मासोपि अतिक्कमति, अयं न छादेतुकामो छादेति नाम, अयम्पि अच्छन्नाव होति.

यो पन आपन्नमत्तोव अग्गिं अक्कन्तपुरिसो विय सहसा अपक्कमित्वा सभागट्ठानं गन्त्वा आवि करोति, अयं न छादेतुकामोव न छादेति नाम. सचे पन सभागं दिस्वापि ‘‘अयं मे उपज्झायो वा आचरियो वा’’ति लज्जाय नारोचेति, छन्नाव होति आपत्ति. उपज्झायादिभावो हि इध अप्पमाणं अवेरिसभागमत्तमेव पमाणं, तस्मा अवेरिसभागस्स सन्तिके आरोचेतब्बा.

यो पन विसभागो होति सुत्वा पकासेतुकामो, एवरूपस्स उपज्झायस्सापि सन्तिके न आरोचेतब्बा. तत्थ पुरेभत्तं वा आपत्तिं आपन्नो होतु पच्छाभत्तं वा, दिवा वा रत्तिं वा याव अरुणं न उग्गच्छति ताव आरोचेतब्बं. उद्धस्ते अरुणे पटिच्छन्ना होति, पटिच्छादनपच्चया च दुक्कटं आपज्जति. सभागसङ्घादिसेसं आपन्नस्स पन सन्तिके आवि कातुं न वट्टति. सचे आवि करोति, आपत्ति आविकता होति, दुक्कटा पन न मुच्चति, तस्मा सुद्धस्स सन्तिके आविकातब्बा. आविकरोन्तो च ‘‘तुय्हं सन्तिके एकं आपत्तिं आविकरोमी’’ति वा ‘‘आचिक्खामी’’ति वा ‘‘आरोचेमी’’ति वा ‘‘मम एकं आपत्तिं आपन्नभावं जानाही’’ति वा वदतु, ‘‘एकं गरुकापत्तिं आविकरोमी’’तिआदिना वा नयेन वदतु, सब्बेहिपि आकारेहि अप्पटिच्छन्नाव होतीति कुरुन्दियं वुत्तं. सचे पन लहुकापत्तिं आविकरोमीतिआदिना नयेन वदति, पटिच्छन्ना होति, वत्थुं आरोचेति, आपत्तिं आरोचेति, उभयं आरोचेति, तिविधेनापि आरोचिताव होति. इति इमानि दस कारणानि उपलक्खेत्वा पटिच्छन्नपरिवासं देन्तेन पठममेव पटिच्छन्नभावो जानितब्बो.

ततो पटिच्छन्नदिवसे च आपत्तियो च सल्लक्खेत्वा सचे एकाहपटिच्छन्ना होति – ‘‘अहं, भन्ते, एकं आपत्तिं आपज्जिं सञ्चेतनिकं सुक्कविस्सट्ठिं एकाहपटिच्छन्न’’न्ति एवं याचापेत्वा इध वुत्तनयेनेव कम्मवाचं वत्वा परिवासो दातब्बो. अथ द्वीहतीहादिपटिच्छन्ना होति, द्वीहपटिच्छन्नं तीहपटिच्छन्नं चतूहपटिच्छन्नं पञ्चाहपटिच्छन्नं छाहपटिच्छन्नं सत्ताहपटिच्छन्नं अट्ठाहपटिच्छन्नं नवाहपटिच्छन्नं दसाहपटिच्छन्नं एकादसाहपटिच्छन्नं द्वादसाहपअच्छन्नं तेरसाहपटिच्छन्नं चुद्दसाहपटिच्छन्नन्ति एवं याव चुद्दस दिवसानि दिवसवसेन योजना कातब्बा. पञ्चदस दिवसानि पटिच्छन्नाय पक्खपटिच्छन्नन्ति वत्वा योजना कातब्बा. ततो याव एकूनतिंसतिमो दिवसो, ताव अतिरेकपक्खपटिच्छन्नन्ति.

ततो मासपटिच्छन्नं अतिरेकमासपटिच्छन्नं द्वेमासपटिच्छन्नं अतिरेकद्वेमासपटिच्छन्नं तेमासपटिच्छन्नं अतिरेकतेमासपटिच्छन्नं चतुमासपटिच्छन्नं अतिरेकचतुमासपटिच्छन्नं पञ्चमासपटिच्छन्नं अतिरेकपञ्चमासपटिच्छन्नं छमासपटिच्छन्नं अतिरेकछमासपटिच्छन्नं सत्तमासपटिच्छन्नं अतिरेकसत्तमासपटिच्छन्नं अट्ठमासपटिच्छन्नं अतिरेकअट्ठमासपटिच्छन्नं नवमासपटिच्छन्नं अतिरेकनवमासपटिच्छन्नं दसमासपटिच्छन्नं अतिरेकदसमासपटिच्छन्नं एकादसमासपटिच्छन्नं अतिरेकएकादसमासपटिच्छन्नन्ति एवं योजना कातब्बा. संवच्छरे परिपुण्णे एकसंवच्छरपटिच्छन्नन्ति. ततो परं अतिरेकएकसंवच्छर… द्वेसंवच्छर… अतिरेकद्वेसंवच्छर… तिसंवच्छर… अतिरकेतिसंवच्छर… चतुसंवच्छर… अतिरेकचतुसंवच्छर… पञ्चसंवच्छर… अतिरेकपञ्चसंवच्छरपटिच्छन्नन्ति एवं याव सट्ठिसंवच्छर… अतिरेकसट्ठिसंवच्छरपटिच्छन्नन्ति वा ततो वा भिय्योपि वत्वा योजना कातब्बा.

सचे पन द्वे तिस्सो ततुत्तरि वा आपत्तियो होन्ति, यथा इध एकं आपत्तिन्ति वुत्तं; एवं द्वे आपत्तियो तिस्सो आपत्तियोति वत्तब्बं. ततो परं पन सतं वा होतु सहस्सं वा, सम्बहुलाति वत्तुं वट्टति. नानावत्थुकासुपि ‘‘अहं, भन्ते, सम्बहुला सङ्घादिसेसा आपत्तियो आपज्जिं – एकं सुक्कविस्सट्ठिं, एकं कायसंसग्गं, एकं दुट्ठुल्लवाचं, एकं अत्तकामं, एकं सञ्चरित्तं, एकाहपटिच्छन्नायो’’ति एवं गणनवसेन वा ‘‘अहं, भन्ते, सम्बहुला सङ्घादिसेसा आपत्तियो आपज्जिं नानावत्थुकायो एकाहपटिच्छन्नायो’’ति एवं वत्थुकित्तनवसेन वा, ‘‘अहं, भन्ते, सम्बहुला सङ्घादिसेसा आपत्तियो आपज्जिं एकाहपटिच्छन्नायो’’ति एवं नाममत्तवसेन वा योजना कातब्बा.

तत्थ नामं दुविधं – सजातिसाधारणञ्च सब्बसाधारणञ्च. तत्थ सङ्घादिसेसोति सजातिसाधारणं, आपत्तीति सब्बसाधारणं; तस्मा ‘‘सम्बहुला आपत्तियो आपज्जिं एकाहपटिच्छन्नायो’’ति एवं सब्बसाधारणनामवसेनपि वत्तुं वट्टति. इदञ्हि सब्बम्पि परिवासादिकं विनयकम्मं वत्थुवसेन गोत्तवसेन नामवसेन आपत्तिवसेन च कातुं वट्टतियेव.

तत्थ ‘‘सुक्कविस्सट्ठी’’ति वत्थु चेव गोत्तञ्च. ‘‘सङ्घादिसेसो’’ति नामञ्चेव आपत्ति च. ‘‘कायसंसग्गो’’ति वत्थु चेव गोत्तञ्च. ‘‘सङ्घादिसेसो’’ति नामञ्चेव आपत्ति च, तत्थ ‘‘सुक्कविस्सट्ठिं कायसंसग्ग’’न्तिआदिना वचनेनापि ‘‘नानावत्थुकायो’’ति वचनेनापि वत्थु चेव गोत्तञ्च गहितं होति. ‘‘सङ्घादिसेसो’’ति वचनेनापि ‘‘आपत्तियो’’ति वचनेनापि नामञ्चेव आपत्ति च गहिता होति. इध पन एकं आपत्तिं आपज्जिं सञ्चेतनिकं ‘‘सुक्कविस्सट्ठि’’न्ति नामम्पि वत्थुगोत्तानिपि गहितानेव. यथा च इध ‘‘अयं उदायि भिक्खू’’ति वुत्तं; एवं यो यो आपन्नो होति, तस्स तस्स नामं गहेत्वा ‘‘अयं इत्थन्नामो भिक्खू’’ति कम्मवाचा कातब्बा.

कम्मवाचापरियोसाने च तेन भिक्खुना माळकसीमायमेव ‘‘परिवासं समादियामि, वत्तं समादियामी’’ति वुत्तनयेनेव वत्तं समादातब्बं. समादियित्वा तत्थेव सङ्घस्स आरोचेतब्बं, आरोचेन्तेन च एवं आरोचेतब्बं –

इमञ्च पनत्थं गहेत्वा याय कायचि भासाय आरोचेतुं वट्टतियेव. आरोचेत्वा सचे निक्खिपितुकामो, वुत्तनयेनेव सङ्घमज्झे निक्खिपितब्बं. माळकतो भिक्खूसु निक्खन्तेसु एकस्सापि सन्तिके निक्खिपितुं वट्टति. माळकतो निक्खमित्वा सतिं पटिलभन्तेन सहगच्छन्तस्स सन्तिके निक्खिपितब्बं. सचे सोपि पक्कन्तो, अञ्ञस्स यस्स माळके नारोचितं, तस्स आरोचेत्वा निक्खिपितब्बं. आरोचेन्तेन च अवसाने ‘‘वेदयतीति मं आयस्मा धारेतू’’ति वत्तब्बं. द्विन्नं आरोचेन्तेन ‘‘आयस्मन्ता धारेन्तू’’ति, तिण्णं आरोचेन्तेन ‘‘आयस्मन्तो धारेन्तू’’ति वत्तब्बं. निक्खित्तकालतो पट्ठाय पकतत्तट्ठाने तिट्ठति.

सचे अप्पभिक्खुको विहारो होति, सभागा भिक्खू वसन्ति, वत्तं अनिक्खिपित्वा विहारेयेव रत्तिपरिग्गहो कातब्बो. अथ न सक्का सोधेतुं, वुत्तनयेनेव वत्तं निक्खिपित्वा पच्चूससमये एकेन भिक्खुना सद्धिं मानत्तवण्णनायं वुत्तनयेनेव उपचारसीमं अतिक्कमित्वा महामग्गा ओक्कम्म पटिच्छन्ने ठाने निसीदित्वा अन्तोअरुणेयेव वुत्तनयेनेव वत्तं समादियित्वा तस्स भिक्खुनो परिवासो आरोचेतब्बो. आरोचेन्तेन सचे नवकतरो होति, ‘‘आवुसो’’ति वत्तब्बं. सचे वुड्ढतरो, ‘‘भन्ते’’ति वत्तब्बं. सचे अञ्ञो कोचि भिक्खु केनचिदेव करणीयेन तं ठानं आगच्छति, सचे एस तं पस्सति, सद्दं वास्स सुणाति, आरोचेतब्बं; अनारोचेन्तस्स रत्तिच्छेदो चेव वत्तभेदो च. अथ द्वादसहत्थं उपचारं ओक्कमित्वा अजानन्तस्सेव गच्छति, रत्तिच्छेदोयेव होति, वत्तभेदो पन नत्थि.

उग्गते अरुणे वत्तं निक्खिपितब्बं. सचे सो भिक्खु केनचिदेव करणीयेन पक्कन्तो होति, यं अञ्ञं सब्बपठमं पस्सति, तस्स आरोचेत्वा निक्खिपितब्बं. सचे पन कञ्चि न पस्सति, विहारं गन्त्वा अत्तना सद्धिं गतभिक्खुस्स सन्तिके निक्खिपितब्बन्ति महासुमत्थेरो आह. महापदुमत्थेरो पन ‘‘यं पठमं पस्सति, तस्स आरोचेत्वा निक्खिपितब्बं, अयं निक्खित्तवत्तस्स परिहारो’’ति आह.

एवं यत्तकानि दिवसानि आपत्ति पटिच्छन्ना होति, तत्तकानि ततो अधिकतरानि वा कुक्कुच्चविनोदनत्थाय परिवसित्वा सङ्घं उपसङ्कमित्वा वत्तं समादियित्वा मानत्तं याचितब्बं. अयञ्हि वत्ते समादिन्ने एव मानत्तारहो होति निक्खित्तवत्तेन परिवुत्थत्ता. अनिक्खित्तवत्तस्स पन पुन समादानकिच्चं नत्थि, सो हि पटिच्छन्नदिवसातिक्कमेनेव मानत्तारहो होति, तस्मा तस्स मानत्तं दातब्बमेव. इदं पटिच्छन्नमानत्तं नाम. तं देन्तेन सचे एकापत्ति होति, पाळियं वुत्तनयेनेव दातब्बं. अथ द्वे वा तिस्सो वा ‘‘सोहं परिवुत्थपरिवासो सङ्घं द्विन्नं आपत्तीनं तिस्सन्नं आपत्तीनं एकाहपटिच्छन्नानं छारत्तं मानत्तं याचामी’’ति परिवासे वुत्तनयेनेव आपत्तियो च दिवसे च सल्लक्खेत्वा योजना कातब्बा.

अप्पटिच्छन्नापत्तिं पटिच्छन्नापत्तिया समोधानेत्वापि दातुं वट्टति. कथं? पटिच्छन्नाय एकाहपरिवासं वसित्वा –

‘‘अहं, भन्ते, एकं आपत्तिं आपज्जिं सञ्चेतनिकं सुक्कविस्सट्ठिं एकाहपटिच्छन्नं, सोहं सङ्घं एकिस्सा आपत्तिया सञ्चेतनिकाय सुक्कविस्सट्ठिया एकाहपटिच्छन्नाय एकाहपरिवासं याचिं, तस्स मे सङ्घो एकिस्सा आपत्तिया सञ्चेतनिकाय सुक्कविस्सट्ठिया एकाहपटिच्छन्नाय एकाहपरिवासं अदासि, सोहं परिवुत्थपरिवासो. अहं, भन्ते, एकं आपत्तिं आपज्जिं सञ्चेतनिकं सुक्कविस्सट्ठिं अप्पटिच्छन्नं. सोहं, भन्ते, सङ्घं तासं आपत्तीनं सञ्चेतनिकानं सुक्कविस्सट्ठीनं पटिच्छन्नाय च अप्पटिच्छन्नाय च छारत्तं मानत्तं याचामी’’ति.

अथस्स तदनुरूपं कम्मवाचं कत्वा मानत्तं दातब्बं. सचे पटिच्छन्ना द्वे, अप्पटिच्छन्ना एका ‘‘पटिच्छन्नानञ्च अप्पटिच्छन्नाय चा’’ति वत्तब्बं. अथ पटिच्छन्ना एका, अप्पटिच्छन्ना द्वे, ‘‘पटिच्छन्नाय च अप्पटिच्छन्नानञ्चा’’ति वत्तब्बं. सचे पटिच्छन्नापि द्वे, अप्पटिच्छन्नापि द्वे, ‘‘पटिच्छन्नानञ्च अप्पटिच्छन्नानञ्चा’’ति वत्तब्बं. सब्बत्थ अनुरूपं कम्मवाचं कत्वा मानत्तं दातब्बं. चिण्णमानत्तस्स च तदनुरूपमेव कम्मवाचं कत्वा अब्भानं कातब्बं. इध पन एकापत्तिवसेन वुत्तं. इति यं पटिच्छन्नाय आपत्तिया परिवासावसाने मानत्तं दिय्यति, इदं पटिच्छन्नमानत्तं नाम. एवमेत्थ एकेनेव योजनामुखेन पटिच्छन्नपरिवासो च पटिच्छन्नमानत्तञ्च वुत्तन्ति वेदितब्बं. पक्खमानत्तं समोधानमानत्तञ्च अवसेसपरिवासकथावसाने कथयिस्साम.

सुद्धन्तपरिवासो समोधानपरिवासोति हि द्वे परिवासा अवसेसा. तत्थ ‘‘सुद्धन्तपरिवासो’’ नाम परतो अधम्मिकमानत्तचारावसाने ‘‘तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सम्बहुला सङ्घादिसेसा आपत्तियो आपन्नो होति, आपत्तिपरियन्तं न जानाति, रत्तिपरियन्तं न जानाती’’ति इमस्मिं वत्थुस्मिं अनुञ्ञातपरिवासो. सो दुविधो – चूळसुद्धन्तो, महासुद्धन्तोति. दुविधोपि चेस रत्तिपरिच्छेदं सकलं वा एकच्चं वा अजानन्तस्स च अस्सरन्तस्स च तत्थ वेमतिकस्स च दातब्बो. आपत्तिपरियन्तं पन एत्तका अहं आपत्तियो आपन्नोति जानातु वा मा वा, अकारणमेतं.

तत्थ यो उपसम्पदतो पट्ठाय अनुलोमक्कमेन वा आरोचितदिवसतो पट्ठाय पटिलोमक्कमेन वा ‘‘असुकञ्च असुकञ्च दिवसं वा पक्खं वा मासं वा संवच्छरं वा तव सुद्धभावं जानासी’’ति पुच्छियमानो ‘‘आम, भन्ते, जानामि, एत्तकं नाम कालं अहं सुद्धो’’ति वदति, तस्स दिन्नो सुद्धन्तपरिवासो ‘‘चूळसुद्धन्तो’’ति वुच्चति.

तं गहेत्वा परिवसन्तेन यत्तकं कालं अत्तनो सुद्धिं जानाति, तत्तकं अपनेत्वा अवसेसं मासं वा द्वेमासं वा परिवसितब्बं. सचे मासमत्तं असुद्धोम्हीति सल्लक्खेत्वा अग्गहेसि परिवसन्तो च पुन अञ्ञं मासं सरति, तम्पि मासं परिवसितब्बमेव. पुन परिवासदानकिच्चं नत्थि. अथ द्वेमासं असुद्धोम्हीति सल्लक्खेत्वा अग्गहेसि, परिवसन्तो च मासमत्तमेवाहं असुद्धोम्हीति सन्निट्ठानं करोति, मासमेव परिवसितब्बं. पुन परिवासदानकिच्चं नत्थि. अयञ्हि सुद्धन्तपरिवासो नाम उद्धम्पि आरोहति, हेट्ठापि ओरोहति, इदमस्स लक्खणं. अञ्ञस्मिं पन आपत्तिवुट्ठाने इदं लक्खणं – यो अप्पटिच्छन्नं आपत्तिं पटिच्छन्नाति विनयकम्मं करोति, तस्स आपत्ति वुट्ठाति. यो पटिच्छन्नं अप्पटिच्छन्नाति विनयकम्मं करोति, तस्स न वुट्ठाति. अचिरपटिच्छन्नं चिरपटिच्छन्नाति करोन्तस्सापि वुट्ठाति. चिरपटिच्छन्नं अचिरपटिच्छन्नाति करोन्तस्स न वुट्ठाति. एकं आपत्तिं आपज्जित्वा सम्बहुलाति करोन्तस्सापि वुट्ठाति, एकं विना सम्बहुलानं अभावतो. सम्बहुला पन आपज्जित्वा एकं आपज्जिन्ति करोन्तस्स न वुट्ठाति.

यो पन यथावुत्तेन अनुलोमपटिलोमनयेन पुच्छियमानोपि रत्तिपरियन्तं न जानाति नेव सरति वेमतिको वा होति, तस्स दिन्नो सुद्धन्तपरिवासो ‘‘महासुद्धन्तो’’ति वुच्चति. तं गहेत्वा गहितदिवसतो पट्ठाय याव उपसम्पददिवसो, ताव रत्तियो गणेत्वा परिवसितब्बं. अयं उद्धं नारोहति, हेट्ठा पन ओरोहति. तस्मा सचे परिवसन्तो रत्तिपरिच्छेदे सन्निट्ठानं करोति, मासो वा संवच्छरो वा मय्हं आपन्नस्साति मासं वा संवच्छरं वा परिवसितब्बं. परिवासयाचनदानलक्खणं पनेत्थ परतो पाळियं आगतनयेनेव वेदितब्बं. कम्मवाचापरियोसाने वत्तसमादानमानत्तअब्भानानि वुत्तनयानेव. अयं सुद्धन्तपरिवासो नाम.

‘‘समोधानपरिवासो’’ नाम तिविधो होति – ओधानसमोधानो, अग्घसमोधानो, मिस्सकसमोधानोति. तत्थ ‘‘ओधानसमोधानो’’ नाम – अन्तरापत्तिं आपज्जित्वा पटिच्छादेन्तस्स परिवुत्थदिवसे ओधुनित्वा मक्खेत्वा पुरिमाय आपत्तिया मूलदिवसपरिच्छेदे पच्छा आपन्नं आपत्तिं समोदहित्वा दातब्बपरिवासो वुच्चति. सो परतो ‘‘तेन हि भिक्खवे सङ्घो उदायिं भिक्खुं अन्तरा एकिस्सा आपत्तिया सञ्चेतनिकाय सुक्कविस्सट्ठिया पञ्चाहपटिच्छन्नाय मूलाय पटिकस्सित्वा पुरिमाय आपत्तिया समोधानपरिवासं देतू’’ति इतो पट्ठाय वित्थारतो पाळियंयेव आगतो.

अयं पनेत्थ विनिच्छयो – यो पटिच्छन्नाय आपत्तिया परिवासं गहेत्वा परिवसन्तो वा मानत्तारहो वा मानत्तं चरन्तो वा अब्भानारहो वा अञ्ञं आपत्तिं आपज्जित्वा पुरिमाय आपत्तिया समा वा ऊनतरा वा रत्तियो पटिच्छादेति, तस्स मूलायपटिकस्सनेन ते परिवुत्थदिवसे च मानत्तचिण्णदिवसे च सब्बे ओधुनित्वा अदिवसे कत्वा पच्छा आपन्नापत्तिं मूलापत्तियं समोधाय परिवासो दातब्बो. तेन सचे मूलापत्ति पक्खपटिच्छन्ना, अन्तरापत्ति ऊनकपक्खपटिच्छन्ना, पुन पक्खमेव परिवासो परिवसितब्बो. अथापि अन्तरापत्ति पक्खपटिच्छन्नाव पक्खमेव परिवसितब्बं. एतेनुपायेन याव सट्ठिवस्सपटिच्छन्ना मूलापत्ति, ताव विनिच्छयो वेदितब्बो. सट्ठिवस्सानि परिवसित्वा मानत्तारहो हुत्वापि हि एकदिवसं अन्तरापत्तिं पटिच्छादेत्वा पुनपि सट्ठिवस्सानि परिवासारहो होति.

सचे पन अन्तरापत्ति मूलापत्तितो अतिरेकपटिच्छन्ना होति, तत्थ ‘‘किं कातब्ब’’न्ति वुत्ते महासुमत्थेरो आह – ‘‘अतेकिच्छो अयं पुग्गलो, अतेकिच्छो नाम आविकारापेत्वा विस्सज्जेतब्बो’’ति. महापदुमत्थेरो पनाह – ‘‘कस्मा अतेकिच्छो नाम, ननु अयं समुच्चयक्खन्धको नाम बुद्धानं ठितकालसदिसो, आपत्ति नाम पटिच्छन्ना वा होतु अप्पटिच्छन्ना वा समकऊनतरअतिरेकपटिच्छन्ना वा विनयधरस्स कम्मवाचं योजेतुं समत्थभावोयेवेत्थ पमाणं, तस्मा या अतिरेकपटिच्छन्ना होति, तं मूलापत्तिं कत्वा तत्थ इतरं समोधाय परिवासो दातब्बो’’ति. अयं ‘‘ओधानसमोधानो’’ नाम.

‘‘अग्घसमोधानो’’ नाम सम्बहुलासु आपत्तीसु या एका वा द्वे वा तिस्सो वा सम्बहुला वा आपत्तियो सब्बचिरपटिच्छन्नायो, तासं अग्घेन समोधाय तासं रत्तिपरिच्छेदवसेन अवसेसानं ऊनतरपटिच्छन्नानं आपत्तीनं परिवासो दिय्यति. अयं वुच्चति अग्घसमोधानो. सोपि परतो ‘‘तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सम्बहुला सङ्घादिसेसा आपत्तियो आपन्नो होति, एका आपत्ति एकाहपटिच्छन्ना एका आपत्ति द्वीहपटिच्छन्ना’’तिआदिना नयेन पाळियं आगतोयेव.

यस्स पन सतं आपत्तियो दसाहपटिच्छन्ना, अपरम्पि सतं आपत्तियो दसाहपटिच्छन्नाति एवं दसक्खत्तुं कत्वा आपत्तिसहस्सं दिवससतपटिच्छन्नं होति, तेन किं कातब्बन्ति? सब्बं समोदहित्वा दस दिवसे परिवसितब्बं. एवं एकेनेव दसाहेन दिवससतम्पि परिवसितमेव होति. वुत्तम्पि चेतं –

‘‘दससतं रत्तिसतं, आपत्तियो छादयित्वान;

दस रत्तियो वसित्वान, मुच्चेय्य पारिवासिको’’ति. (परि. ४७७);

अयं अग्घसमोधानो नाम.

‘‘मिस्सकसमोधानो’’ नाम – यो नानावत्थुका आपत्तियो एकतो कत्वा दिय्यति. तत्रायं नयो –

‘‘अहं, भन्ते, सम्बहुला सङ्घादिसेसा आपत्तियो आपज्जिं एकं सुक्कविस्सट्ठिं, एकं कायसंसग्गं, एकं दुट्ठुल्लवाचं, एकं अत्तकामं, एकं सञ्चरित्तं, एकं कुटिकारं, एकं विहारकारं, एकं दुट्ठदोसं, एकं अञ्ञभागियं, एकं सङ्घभेदं, एकं भेदानुवत्तकं, एकं दुब्बचं, एकं कुलदूसकं, सोहं, भन्ते, सङ्घं तासं आपत्तीनं समोधानपरिवासं याचामी’’ति –

तिक्खत्तुं याचापेत्वा तदनुरूपाय कम्मवाचाय परिवासो दातब्बो.

एत्थ च सङ्घादिसेसा आपत्तियो आपज्जिं नानावत्थुकायोतिपि सङ्घादिसेसा आपत्तियो आपज्जिन्तिपि एवं पुब्बे वुत्तनयेन वत्थुवसेनपि गोत्तवसेनपि नामवसेनपि आपत्तिवसेनपि योजेत्वा कम्मवाचं कातुं वट्टतियेवाति अयं मिस्सकसमोधानो. सब्बपरिवासकम्मवाचावसाने पन निक्खित्तानिक्खित्तवत्तादिकथा पुरिमनयेनेव वेदितब्बाति.

परिवासकथा निट्ठिता.

इदानि यं वुत्तं ‘‘पक्खमानत्तञ्च समोधानमानत्तञ्च अवसेसपरिवासकथावसाने कथयिस्सामा’’ति, तस्सोकासो सम्पत्तो, तस्मा वुच्चति – ‘‘पक्खमानत्त’’न्ति भिक्खुनिया दातब्बमानत्तं. तं पन पटिच्छन्नायपि अप्पटिच्छन्नायपि आपत्तिया अड्ढमासमेव दातब्बं. वुत्तञ्हेतं – ‘‘गरुधम्मं अज्झापन्नाय भिक्खुनिया उभतोसङ्घे पक्खमानत्तं चरितब्ब’’न्ति (चूळव. ४०३). तं पन भिक्खुनीहि अत्तनो सीमं सोधेत्वा विहारसीमाय वा विहारसीमं सोधेतुं असक्कोन्तीहि खण्डसीमाय वा सब्बन्तिमेन परिच्छेदेन चतुवग्गगणं सन्निपातापेत्वा दातब्बं. सचे एका आपत्ति होति एकिस्सा वसेन, सचे द्वे वा तिस्सो वा सम्बहुला वा एकवत्थुका वा नानावत्थुका वा तासं तासं वसेन वत्थुगोत्तनामआपत्तीसु यं यं इच्छति तं तं आदाय योजना कातब्बा.

तत्रिदं एकापत्तिवसेन मुखमत्तदस्सनं, ताय आपन्नाय भिक्खुनिया भिक्खुनिसङ्घं उपसङ्कमित्वा एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा वुड्ढानं भिक्खुनीनं पादे वन्दित्वा उक्कुटिकं निसीदित्वा अञ्जलिं पग्गहेत्वा एवमस्स वचनीयो – ‘‘अहं, अय्ये, एकं आपत्तिं आपज्जिं गामन्तरं, साहं, अय्ये, एकिस्सा आपत्तिया गामन्तराय पक्खमानत्तं याचामी’’ति.

एवं तिक्खत्तुं याचापेत्वा ब्यत्ताय भिक्खुनिया पटिबलाय सङ्घो ञापेतब्बो –

‘‘सुणातु मे अय्ये सङ्घो, अयं इत्थन्नामा भिक्खुनी एकं आपत्तिं आपज्जि गामन्तरं, सा सङ्घं एकिस्सा आपत्तिया गामन्तराय पक्खमानत्तं याचति, यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामाय भिक्खुनिया एकिस्सा आपत्तिया गामन्तराय पक्खमानत्तं ददेय्य, एसा ञत्ति.

‘‘सुणातु मे अय्ये सङ्घो, अयं…पे… दुतियम्पि… ततियम्पि एतमत्थं वदामि. सुणातु मे अय्ये सङ्घो…पे… देति… दिन्नं सङ्घेन इत्थन्नामाय भिक्खुनिया एकिस्सा आपत्तिया गामन्तराय पक्खमानत्तं, खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही; एवमेतं धारयामी’’ति.

कम्मवाचापरियोसाने वत्तं समादियित्वा भिक्खुमानत्तकथाय वुत्तनयेनेव सङ्घस्स आरोचेत्वा निक्खित्तवत्तं वसितुकामाय तत्थेव सङ्घमज्झे वा पक्कन्तासु भिक्खुनीसु एकभिक्खुनिया वा दुतियिकाय वा सन्तिके वुत्तनयेनेव निक्खिपितब्बं. अञ्ञिस्सा पन आगन्तुकाय सन्तिके आरोचेत्वा निक्खिपितब्बं. निक्खित्तकालतो पट्ठाय पकतत्तट्ठाने तिट्ठति. पुन समादियित्वा अरुणं उट्ठापेन्तिया पन भिक्खुनीनंयेव सन्तिके वसितुं न लभति. ‘‘उभतोसङ्घे पक्खमानत्तं चरितब्ब’’न्ति हि वुत्तं. तस्मा अस्सा आचरियुपज्झायाहि विहारं गन्त्वा सङ्गाहकपक्खे ठितो एको महाथेरो वा धम्मकथिको वा भिक्खु वत्तब्बो – ‘‘एकिस्सा भिक्खुनिया विनयकम्मं कत्तब्बमत्थि, तत्र नो अय्या, चत्तारो भिक्खू पेसेथा’’ति. सङ्गहं अकातुं न लब्भति, पेसेस्सामीति वत्तब्बं. चतूहि पकतत्तभिक्खुनीहि मानत्तचारिनिं भिक्खुनिं गहेत्वा अन्तोअरुणेयेव निक्खमित्वा गामूपचारतो द्वे लेड्डुपाते अतिक्कमित्वा मग्गा ओक्कम्म गुम्बवतिआदीहि पटिच्छन्नट्ठाने निसीदितब्बं. विहारूपचारतोपि द्वे लेड्डुपाता अतिक्कमितब्बा चतूहि पकतत्तभिक्खूहिपि तत्थ गन्तब्बं. गन्त्वा पन भिक्खुनीहि सद्धिं न एकट्ठाने निसीदितब्बं, पटिक्कमित्वा अविदूरट्ठाने निसीदितब्बं. कुरुन्दिमहापच्चरीसु पन ‘‘भिक्खुनीहिपि ब्यत्तं एकं वा द्वे वा उपासिकायो भिक्खूहिपि एकं वा द्वे वा उपासके अत्तरक्खणत्थाय गहेत्वा गन्तब्ब’’न्ति वुत्तं. कुरुन्दियंयेव च भिक्खुनुपस्सयस्स च विहारस्स च उपचारं मुञ्चितुं वट्टती’’ति वुत्तं, गामस्साति न वुत्तं.

एवं निसिन्नेसु पन भिक्खूसु च भिक्खुनीसु च ताय भिक्खुनिया ‘‘मानत्तं समादियामि, वत्तं समादियामी’’ति वत्तं समादियित्वा भिक्खुनीसङ्घस्स ताव एवं आरोचेतब्बं –

‘‘अहं, अय्ये, एकं आपत्तिं आपज्जिं गामन्तरं, साहं सङ्घं एकिस्सा आपत्तिया गामन्तराय पक्खमानत्तं याचिं, तस्स मे सङ्घो एकिस्सा आपत्तिया गामन्तराय पक्खमानत्तं अदासि, साहं पक्खमानत्तं चरामि, ‘वेदयामहं, अय्ये, वेदयती’ति मं सङ्घो धारेतू’’ति.

ततो भिक्खुसङ्घस्स सन्तिकं गन्त्वा एवं आरोचेतब्बं – ‘‘अहं, अय्या, एकं आपत्तिं आपज्जिं …पे… वेदयामहं, अय्या, वेदयतीति मं सङ्घो धारेतू’’ति. इधापि याय कायचि भासाय आरोचेतुं वट्टति.

आरोचेत्वा च भिक्खुनिसङ्घस्सेव सन्तिके निसीदितब्बं, आरोचितकालतो पट्ठाय भिक्खूनं गन्तुं वट्टति. सचे सासङ्कं होति, भिक्खुनियो तत्थेव ठानं पच्चासीसन्ति, ठातब्बं. सचे अञ्ञो भिक्खु वा भिक्खुनी वा तं ठानं एति, पस्सन्तिया आरोचेतब्बं. नो चे आरोचेति, रत्तिच्छेदो चेव वत्तभेददुक्कटञ्च. सचे अजानन्तिया एव उपचारं ओक्कमित्वा गच्छति, रत्तिच्छेदोव होति, न वत्तभेददुक्कटं. सचे भिक्खुनियो उपज्झायादीनं वत्तकरणत्थं पगेव गन्तुकामा होन्ति, रत्तिविप्पवासगणओहीयनगामन्तरापत्तिरक्खणत्थं एकं भिक्खुनिं ठपेत्वा गन्तब्बं. ताय अरुणे उट्ठिते तस्सा सन्तिके वत्तं निक्खिपितब्बं. एतेनुपायेन अखण्डा पञ्चदस रत्तियो मानत्तं चरितब्बं.

अनिक्खित्तवत्ताय पन पारिवासिकक्खन्धके वुत्तनयेनेव सम्मा वत्तितब्बं. अयं पन विसेसो – ‘‘आगन्तुकस्स आरोचेतब्ब’’न्ति एत्थ यत्तका पुरेभत्तं वा पच्छाभत्तं वा तं गामं भिक्खू वा भिक्खुनियो वा आगच्छन्ति, सब्बेसं आरोचेतब्बं. अनारोचेन्तिया रत्तिच्छेदो च वत्तभेददुक्कटञ्च. सचेपि रत्तिं कोचि भिक्खु तं गामूपचारं ओक्कमित्वा गच्छति, रत्तिच्छेदो होतियेव, अजाननपच्चया पन वत्तभेदतो मुच्चति. कुरुन्दिआदीसु पन अनिक्खित्तवत्तभिक्खूनं वुत्तनयेनेव कथेतब्बन्ति वुत्तं. तं पारिवासिकवत्तादीनं उपचारसीमाय परिच्छिन्नत्ता युत्ततरं दिस्सति. उपोसथे आरोचेतब्बं, पवारणाय आरोचेतब्बं, चतुन्नं भिक्खूनञ्च भिक्खुनीनञ्च देवसिकं आरोचेतब्बं. सचे भिक्खूनं तस्मिं गामे भिक्खाचारो सम्पज्जति, तत्थेव गन्तब्बं. नो चे सम्पज्जति, अञ्ञत्र चरित्वापि तत्र आगन्त्वा अत्तानं दस्सेत्वा गन्तब्बं. बहिगामे वा सङ्केतट्ठानं कातब्बं – ‘‘असुकस्मिं नाम ठाने अम्हे पस्सिस्ससी’’ति. ताय सङ्केतट्ठानं गन्त्वा आरोचेतब्बं. सङ्केतट्ठाने अदिस्वा विहारं गन्त्वा आरोचेतब्बं. विहारे सब्बभिक्खूनं आरोचेतब्बं. सचे सब्बेसं सक्का न होति आरोचेतुं, बहिउपचारसीमाय ठत्वा भिक्खुनियो पेसेतब्बा. ताहि आनीतानं चतुन्नं भिक्खूनं आरोचेतब्बं. सचे विहारो दूरो होति सासङ्को, उपासके च उपासिकायो च गहेत्वा गन्तब्बं. सचे पन अयं एका वसति, रत्तिविप्पवासं आपज्जति, तस्मास्सा एका पकतत्ता भिक्खुनी सम्मन्नित्वा दातब्बा एकच्छन्ने वसनत्थाय.

एवं अखण्डं मानत्तं चरित्वा वीसतिगणे भिक्खुनिसङ्घे वुत्तनयेनेव अब्भानं कातब्बं. सचे मानत्तं चरमाना अन्तरापत्तिं आपज्जति, मूलाय पटिकस्सित्वा तस्सा आपत्तिया मानत्तं दातब्बन्ति कुरुन्दियं वुत्तं. इदं ‘‘पक्खमानत्तं’’ नाम.

‘‘समोधानमानत्तं’’ पन तिविधं होति – ओधानसमोधानं, अग्घसमोधानं, मिस्सकसमोधानन्ति. तत्थ यदेतं परतो उदायित्थेरस्स पञ्चाहपटिच्छन्नाय आपत्तिया परिवासं परिवसन्तस्स परिवासे च मानत्तारहट्ठाने च अन्तरापत्तिं आपज्जित्वा मूलायपटिकस्सितस्स ‘‘तेन हि, भिक्खवे, सङ्घो उदायिस्स भिक्खुनो तिस्सन्नं आपत्तीनं छारत्तं मानत्तं देतू’’ति मानत्तं अनुञ्ञातं, इदं ‘‘ओधानसमोधानं’’ नाम. इदञ्हि पुनप्पुनं मूलायपटिकस्सनेन परिवुत्थदिवसे ओधुनित्वा पुरिमापत्तीहि सद्धिं समोधाय दिन्नं, तस्मा ओधानसमोधानन्ति वुच्चति. कुरुन्दियं पन ‘‘समोधानपरिवासं वुत्थस्स दातब्बं मानत्तं समोधानमानत्त’’न्ति वुत्तं. तम्पि तेन परियायेन युज्जति.

अग्घसमोधानं पन मिस्सकसमोधानञ्च अग्घसमोधानमिस्सकसमोधानपरिवासावसाने दातब्बमानत्तमेव वुच्चति, तं परिवासकम्मवाचानुसारेन योजेत्वा दातब्बं. एत्तावता यं वुत्तं ‘‘तेन हि, भिक्खवे, सङ्घो उदायिस्स भिक्खुनो एकिस्सा आपत्तिया सञ्चेतनिकाय सुक्कविस्सट्ठिया एकाहपटिच्छन्नाय एकाहपरिवासं देतूतिआदिना नयेन पाळियं अनेकेहि आकारेहि परिवासो च मानत्तञ्च वुत्तं, तस्स यस्मा आगतागतठाने विनिच्छयो वुच्चमानो पाळि विय अतिवित्थारं आपज्जति, न च सक्का होति सुखेन परिग्गहेतुं, तस्मा नं समोधानेत्वा इधेव दस्सेस्सामा’’ति, तदिदं अत्थतो सम्पादितं होति.

पटिच्छन्नपरिवासकथा

१०२. इदानि या ताव अयं पटिच्छन्नाय एकिस्सा आपत्तिया वसेन पाळि वुत्ता, सा उत्तानत्थाव.

१०८. ततो परं द्वीहतीहचतूहपञ्चाहपटिच्छन्नानं वसेन पाळिं वत्वा पञ्चाहपटिच्छन्नाय परिवासतो पट्ठाय अन्तरापत्ति दस्सिता. यस्मा पन तं आपत्तिं आपन्नो मूलायपटिकस्सनारहो नाम होति, तस्मास्स तत्थ मूलायपटिकस्सनं अनुञ्ञातं. सचे पन निक्खित्तवत्तो आपज्जति, मूलायपटिकस्सनारहो न होति. कस्मा? यस्मा न सो परिवसन्तो आपन्नो, पकतत्तट्ठाने ठितो आपन्नो, तस्मा तस्सा आपत्तिया विसुं मानत्तं चरितब्बं. सचे पटिच्छन्ना होति परिवासोपि वसितब्बो. यञ्चेतं मूलायपटिकस्सनं वुत्तं, तस्मिम्पि कते परिवुत्थदिवसा मक्खिता होन्ति. इति परिवासे अन्तरापत्तिं दस्सेत्वा पुन मानत्तारहस्स अन्तरापत्तिं दस्सेत्वा मूलायपटिकस्सनं वुत्तं, तस्मिम्पि कते परिवुत्थदिवसा मक्खिताव होन्ति. ततो परिवुत्थपरिवासस्स तासं तिस्सन्नम्पि आपत्तीनं समोधानमानत्तं दस्सितं. ततो मानत्तचारिकस्स अन्तरापत्तिं दस्सेत्वा मूलायपटिकस्सनं वुत्तं. तस्मिं पन पटिकस्सने कते मानत्तचिण्णदिवसापि परिवुत्थदिवसापि मक्खिताव होन्ति. ततो अब्भानारहस्स अन्तरापत्तिं दस्सेत्वा मूलायपटिकस्सनं वुत्तं. तस्मिम्पि कते सब्बे ते मक्खिताव होन्ति. ततो परं सब्बा अन्तरापत्तियो योजेत्वा अब्भानकम्मं दस्सितं. एवं पटिच्छन्नवारे एकाहपटिच्छन्नादिवसेन पञ्च, अन्तरापत्तिवसेन चतस्सोति नव कम्मवाचा दस्सिता होन्ति.

पटिच्छन्नपरिवासकथा निट्ठिता.