१०. भिक्खुनुपस्सयसुत्तवण्णना

३७६. दसमे तेनुपसङ्कमीति तस्मिं उपस्सये कम्मट्ठानकम्मिका भिक्खुनियो अत्थि, तासं उस्सुक्कापेत्वा कम्मट्ठानं कथेस्सामीति उपसङ्कमि. उळारं पुब्बेनापरं विसेसन्ति पुब्बविसेसतो अपरं उळारविसेसं. तत्थ महाभूतपरिग्गहो पुब्बविसेसो, उपादारूपपरिग्गहो अपरविसेसो नाम. तथा सकलरूपपरिग्गहो पुब्बविसेसो, अरूपपरिग्गहो अपरविसेसो नाम. रूपारूपपरिग्गहो पुब्बविसेसो, पच्चयपरिग्गहो अपरविसेसो नाम सप्पच्चयनामरूपदस्सनं पुब्बविसेसो, तिलक्खणारोपनं अपरविसेसो नाम. एवं पुब्बेनापरं उळारविसेसं जानातीति अत्थो.

कायारम्मणोति यं कायं अनुपस्सति, तमेव आरम्मणं कत्वा उप्पज्जति किलेसपरिळाहो. बहिद्धा वा चित्तं विक्खिपतीति बहिद्धा वा पुथुत्तारम्मणे चित्तुप्पादो विक्खिपति. किस्मिञ्चिदेव पसादनीये निमित्ते चित्तं पणिदहितब्बन्ति एवं किलेसपरिळाहे च लीनत्ते च बहिद्धाविक्खेपे च उप्पन्ने किलेसानुरञ्जितेन न वत्तितब्बं, किस्मिञ्चिदेव पसादनीये पसादावहे बुद्धादीसु अञ्ञतरस्मिं ठाने कम्मट्ठानचित्तं ठपेतब्बं. चित्तं समाधियतीति आरम्मणे सम्मा आधियति सुट्ठु ठपितं ठपियति. पटिसंहरामीति पसादनीयट्ठानतो पटिसंहरामि, मूलकम्मट्ठानाभिमुखंयेव नं करोमीति अत्थो. सो पटिसंहरति चेवाति मूलकम्मट्ठानाभिमुखञ्च पेसेति. न च वितक्केति न च विचारेतीति किलेसवितक्कं न वितक्केति, किलेसविचारं न विचारेति. अवितक्कोम्हि अविचारोति किलेसवितक्कविचारेहि अवितक्काविचारो. अज्झत्तं सतिमा सुखमस्मीति गोचरज्झत्ते पवत्ताय सतिया ‘‘सतिमाहमस्मि सुखितो चा’’ति पजानाति.

एवं खो, आनन्द, पणिधाय भावना होतीति एवं, आनन्द, ठपेत्वा भावना होति. इमस्स हि भिक्खुनो यथा नाम पुरिसस्स महन्तं उच्छुभारं उक्खिपित्वा यन्तसालं नेन्तस्स किलन्तकिलन्तकाले भूमियं ठपेत्वा उच्छुखण्डं खादित्वा पुन उक्खिपित्वा गमनं होति; एवमेव अरहत्तं पापुणितुं उग्गहितकम्मट्ठानस्स कायपरिळाहादीसु उप्पन्नेसु तं कम्मट्ठानं ठपेत्वा बुद्धगुणादिअनुस्सरणेन चित्तं पसादेत्वा कम्मनियं कत्वा भावना पवत्ता, तस्मा ‘‘पणिधाय भावना होती’’ति वुत्तं. तस्स पन पुरिसस्स उच्छुभारं यन्तसालं नेत्वा पीळेत्वा रसपानं विय इमस्स भिक्खुनो कम्मट्ठानं मत्थकं पापेत्वा अरहत्तं पत्तस्स फलसमापत्तिसुखानुभवनं वेदितब्बं.

बहिद्धाति मूलकम्मट्ठानं पहाय बहि अञ्ञस्मिं आरम्मणे. अप्पणिधायाति अट्ठपेत्वा. अथ पच्छा पुरे असंखित्तं विमुत्तं अप्पणिहितन्ति पजानातीति एत्थ कम्मट्ठानवसेन वा सरीरवसेन वा देसनावसेन वा अत्थो वेदितब्बो.

तत्थ कम्मट्ठाने ताव कम्मट्ठानस्स अभिनिवेसो पुरे नाम, अरहत्तं पच्छा नाम. तत्थ यो भिक्खु मूलकम्मट्ठानं गहेत्वा किलेसपरिळाहस्स वा लीनत्तस्स वा बहिद्धाविक्खेपस्स वा उप्पज्जितुं ओकासं अदेन्तो सुदन्तगोणे योजेत्वा सारेन्तो विय चतुरस्सच्छिद्दे सुतच्छितं चतुरस्सघटिकं पक्खिपन्तो विय विपस्सनं पट्ठपेत्वा अतिट्ठन्तो अलग्गन्तो अरहत्तं पापुणाति, सो पुरेसङ्खातस्स कम्मट्ठानाभिनिवेसस्स पच्छासङ्खातस्स अरहत्तस्स च वसेन पच्छा पुरे असंखित्तं विमुत्तं अप्पणिहितन्ति पजानाति नाम.

सरीरे पन पादङ्गुलीनं अग्गपब्बानि पुरे नाम, सीसकटाहं पच्छा नाम. तत्थ यो भिक्खु पादङ्गुलीनं अग्गपब्बअट्ठिकेसु अभिनिविसित्वा ब्याभङ्गिया यवकलापं मोचेन्तो विय वण्णसण्ठानदिसोकासपरिच्छेदवसेन अट्ठीनि परिग्गण्हन्तो अन्तरा किलेसपरिळाहादीनं उप्पत्तिं वारेत्वा याव सीसकटाहा भावनं पापेति, सो पुरेसङ्खातानं अग्गपादङ्गुलिपब्बानं पच्छासङ्खातस्स सीसकटाहस्स च वसेन पच्छा पुरे असंखित्तं विमुत्तं अप्पणिहितन्ति पजानाति नाम.

देसनायपि द्वत्तिंसाकारदेसनाय केसा पुरे नाम, मत्थलुङ्गं पच्छा नाम. तत्थ यो भिक्खु केसेसु अभिनिविसित्वा वण्णसण्ठानदिसोकासवसेन केसादयो परिग्गण्हन्तो अन्तरा किलेसपरिळाहादीनं उप्पत्तिं वारेत्वा याव मत्थलुङ्गा भावनं पापेति. सो पुरेसङ्खातानं केसानं पच्छासङ्खातस्स मत्थलुङ्गस्स च वसेन पच्छा पुरे असंखित्तं विमुत्तं अप्पणिहितन्ति पजानाति नाम.

एवं खो, आनन्द, अप्पणिधाय भावना होतीति एवं, आनन्द, अट्ठपेत्वा भावना होति. इमस्स हि भिक्खुनो यथा नाम पुरिसस्स गुळभारं लभित्वा अत्तनो गामं अतिहरन्तस्स अन्तरा अट्ठपेत्वाव उच्चङ्गे पक्खित्तानि गुळखण्डादीनि खादनीयानि खादन्तस्स अत्तनो गामेयेव ओतरणं होति, एवमेव अरहत्तं पापुणितुं आरद्धभावनस्स कायपरिळाहादीनं उप्पत्तिं वारेत्वा कम्मट्ठानभावना पवत्ता, तस्मा ‘‘अप्पणिधाय भावना’’ति वुत्ता. तस्स पन पुरिसस्स तं गुळभारं अत्तनो गामं नेत्वा ञातीहि सद्धिं परिभोगो विय इमस्स भिक्खुनो कम्मट्ठानं मत्थकं पापेत्वा अरहत्तं पत्तस्स फलसमापत्तिसुखानुभवनं वेदितब्बं. इमस्मिं सुत्ते पुब्बभागविपस्सना कथिता. सेसं सब्बत्थ उत्तानमेवाति.

अम्बपालिवग्गो पठमो.