३. सरणानिवग्गो

१-२. पठममहानामसुत्तादिवण्णना

१०१७-१८. ततियस्स पठमे इद्धन्ति तेलमधुफाणितादीहि समिद्धं. फीतन्ति हत्थूपगसीसूपगगीवूपगादिअलङ्कारवसेन सुपुप्फितं. आकिण्णमनुस्सन्ति निरन्तरमनुस्सं. सम्बाधब्यूहन्ति ब्यूहा वुच्चन्ति अविनिब्बिद्धरच्छायो, या पविट्ठमग्गेनेव निग्गच्छन्ति, ता सम्बाधा ब्यूहा बहुका एत्थाति सम्बाधब्यूहं. इमिनापि नगरस्स घनवासमेव दीपेति. भन्तेनाति इतो चितो च परिब्भमन्तेन उद्धतचारिना. दुतियं उत्तानमेव.

३. गोधसक्कसुत्तवण्णना

१०१९. ततिये भगवाव एतं जानेय्य एतेहि धम्मेहि समन्नागतं वा असमन्नागतं वाति इदं सो सक्को तीहि धम्मेहि समन्नागतस्स पुग्गलस्स सोतापन्नभावं, चतूहि वा धम्मेहि समन्नागतस्स सोतापन्नभावं भगवाव जानातीति अधिप्पायेन आह.

कोचिदेव धम्मसमुप्पादो उप्पज्जेय्याति किञ्चिदेव कारणं उप्पज्जेय्य. एकतो अस्स भगवा, एकतो भिक्खुसङ्घोति यस्मिं कारणे उप्पन्ने भगवा भिक्खुसङ्घेन नानालद्धिको हुत्वा एकं वादं वदन्तो एकतो अस्स, भिक्खुसङ्घोपि एकं वदन्तो एकतोति अत्थो. तेनेवाहन्ति यं वादं तुम्हे वदेथ, तमेवाहं गण्हेय्यन्ति. ननु च अरियसावकस्स रतनत्तये पसादनानत्तं नत्थि, अथ कस्मा एस एवमाहाति? भगवतो सब्बञ्ञुताय. एवञ्हिस्स होति ‘‘भिक्खुसङ्घो अत्तनो असब्बञ्ञुताय अजानित्वापि कथेय्य, सत्थु पन अञ्ञाणं नाम नत्थी’’ति. तस्मा एवमाह. अञ्ञत्र कल्याणा अञ्ञत्र कुसलाति कल्याणमेव कुसलमेव वदामि, न कल्याणकुसलविमुत्तन्ति. अपिचस्स अनवज्जनदोसो एसोति.

४. पठमसरणानिसक्कसुत्तवण्णना

१०२०. चतुत्थे इध महानाम एकच्चो पुग्गलोति इदं न केवलं सरणानि एव अपायतो मुत्तो, इमेपि पुग्गला मुत्ताति दस्सेतुं आरद्धं. मत्तसो निज्झानं खमन्तीति पमाणेन च ओलोकनं खमन्ति. इमिना धम्मानुसारिमग्गट्ठपुग्गलं दस्सेति. अगन्ता निरयन्ति मग्गट्ठपुग्गलो हि अपायतो परिमुत्तोति वा परिमुच्चिस्सतीति वा वत्तुं न वट्टति, परिमुच्चतीति पन वत्तुं वट्टति. यस्मा च परिमुच्चति, तस्मा गन्ता नाम न होतीति, ‘‘अगन्ता’’ति वुत्तो, न गच्छतीति अत्थो. सद्धामत्तं पेममत्तन्ति इमिना सद्धानुसारिमग्गट्ठपुग्गलं दस्सेति. महासालाति समीपे ठितेव चत्तारो महासाररुक्खे दस्सेन्तो आह. मरणकाले सिक्खं समादियीति मरणसमये तीसु सिक्खासु परिपूरकारी अहोसीति दस्सेति.

५. दुतियसरणानिसक्कसुत्तवण्णना

१०२१. पञ्चमे दुक्खेत्तन्ति विसमखेत्तं. दुब्भूमन्ति ऊसरभूमिं लोणूपहतं. खण्डानीति परिभिन्नानि. पूतीनीति उदकेन तेमेत्वा पूतिभावं आपन्नानि. वातातपहतानीति वातातपेन हतत्ता निरोजभावं गतानि. असारादानीति अनादिन्नसारानि अगहितसारानि. असुखसयितानीति न कोट्ठादीसु पक्खिपित्वा सुट्ठु ठपितानि. सुखसयितानीति ठपितट्ठानतो चत्तारो मासे अचलितानि.

६. पठमअनाथपिण्डिकसुत्तवण्णना

१०२२. छट्ठे ठानसो वेदना पटिप्पस्सम्भेय्याति खणेन वेदना पटिप्पस्सम्भेय्य. मिच्छाञाणेनाति मिच्छापच्चवेक्खणेन मिच्छाविमुत्तियाति अनिय्यानिकविमुत्तिया. तस्मा सद्धञ्च सीलञ्चाति गाथा वुत्तत्था एव. यत्र हि नामाति यो नाम.

७. दुतियअनाथपिण्डिकसुत्तवण्णना

१०२३. सत्तमे सम्परायिकं मरणभयन्ति सम्परायहेतुकं मरणभयं गिहिसामीचिकानीति गिहीनं अनुच्छविकानि. सेसं सब्बत्थ उत्तानमेवाति.

सरणानिवग्गो ततियो.