२. रहोगतवग्गो

१. रहोगतसुत्तवण्णना

२५९. रहोगतवग्गस्स पठमे यं किञ्चि वेदयितं, तं दुक्खस्मिन्ति यं किञ्चि वेदयितं, तं सब्बं दुक्खन्ति अत्थो. सङ्खारानंयेव अनिच्चतन्तिआदीसु या एसा सङ्खारानं अनिच्चता खयधम्मता वयधम्मता विपरिणामधम्मता, एतं सन्धाय यं किञ्चि वेदयितं, तं दुक्खन्ति मया भासितन्ति दीपेति. या हि सङ्खारानं अनिच्चता, वेदनानम्पि सा अनिच्चता एव. अनिच्चता च नामेसा मरणं, मरणतो उत्तरि दुक्खं नाम नत्थीति इमिना अधिप्पायेन सब्बा वेदना दुक्खाति वुत्ता. अथ खो पन भिक्खु मयाति इदं न केवलं अहं वेदनानंयेव निरोधं पञ्ञापेमि, इमेसम्पि धम्मानं निरोधं पञ्ञापेमीति दस्सनत्थं आरद्धं. वूपसमो च पस्सद्धियो च एवरूपाय देसनाय बुज्झनकानं अज्झासयेन वुत्ता. सञ्ञावेदयितनिरोधग्गहणेन चेत्थ चत्तारो आरुप्पा गहिताव होन्तीति वेदितब्बा.

२-३. पठमआकाससुत्तादिवण्णना

२६०-२६१. दुतिये पुथू वायन्ति मालुताति बहू वाता वायन्ति. सेसं उत्तानत्थमेवाति. ततियं विना गाथाहि बुज्झन्तानं अज्झासयेन वुत्तं.

४. अगारसुत्तवण्णना

२६२. चतुत्थे पुरत्थिमाति पुरत्थिमाय. एवं सब्बत्थ. सामिसापि सुखा वेदनातिआदीसु सामिसा सुखा नाम कामामिसपटिसंयुत्ता वेदना. निरामिसा सुखा नाम पठमज्झानादिवसेन विपस्सनावसेन अनुस्सतिवसेन च उप्पन्ना वेदना. सामिसा दुक्खा नाम कामामिसेनेव सामिसा वेदना, निरामिसा दुक्खा नाम अनुत्तरेसु विमोक्खेसु पिहं उपट्ठापयतो पिहपच्चया उप्पन्नदोमनस्सवेदना. सामिसा अदुक्खमसुखा नाम कामामिसेनेव सामिसा वेदना. निरामिसा अदुक्खमसुखा नाम चतुत्थज्झानवसेन उप्पन्ना अदुक्खमसुखा वेदना.

५-८. पठमआनन्दसुत्तादिवण्णना

२६३-२६६. पञ्चमादीनि चत्तारि हेट्ठा कथितनयानेव. पुरिमानि पनेत्थ द्वे परिपुण्णपस्सद्धिकानि, पच्छिमानि उपड्ढपस्सद्धिकानि. देसनाय बुज्झनकानं अज्झासयेन वुत्तानि.

९-१०. पञ्चकङ्गसुत्तादिवण्णना

२६७-२६८. नवमे पञ्चकङ्गो थपतीति पञ्चकङ्गोति तस्स नामं, वासिफरसुनिखादनदण्डमुग्गरकाळसुत्तनाळिसङ्खातेहि वा पञ्चहि अङ्गेहि समन्नागतत्ता सो पञ्चकङ्गोति पञ्ञातो. थपतीति वड्ढकीजेट्ठको. उदायीति पण्डितउदायित्थेरो. परियायन्ति कारणं. द्वेपानन्दाति द्वेपि, आनन्द, परियायेनाति कारणेन. एत्थ च कायिकचेतसिकवसेन द्वे वेदितब्बा, सुखादिवसेन तिस्सोपि, इन्द्रियवसेन सुखिन्द्रियादिका पञ्च, द्वारवसेन चक्खुसम्फस्सजादिका छ, उपविचारवसेन ‘‘चक्खुना रूपं दिस्वा सोमनस्सठानियं रूपं उपविचरती’’तिआदिका अट्ठारस, छ गेहसितानि सोमनस्सानि, छ नेक्खम्मसितानि, छ गेहसितानि दोमनस्सानि, छ नेक्खम्मसितानि, छ गेहसिता उपेक्खा, छ नेक्खम्मसिताति एवं छत्तिंस. ता अतीते छत्तिंस, अनागते छत्तिंस, पच्चुप्पन्ने छत्तिंसाति एवं अट्ठसतं वेदना वेदितब्बा.

पञ्चिमे आनन्द कामगुणाति अयं पाटियेक्को अनुसन्धि. न केवलञ्हि द्वे आदिं कत्वा वेदना भगवता पञ्ञत्ता, परियायेन एकापि वेदना कथिता, तं दस्सेन्तो पञ्चकङ्गस्स थपतिनो वादं उपत्थम्भेतुं इमं देसनं आरभि. अभिक्कन्ततरन्ति सुन्दरतरं. पणीततरन्ति अतप्पकतरं. एत्थ च चतुत्थज्झानतो पट्ठाय अदुक्खमसुखा वेदना, सापि सन्तट्ठेन पणीतट्ठेन च सुखन्ति वुत्ता. निरोधो अवेदयितसुखवसेन सुखं नाम जातो. पञ्चकामगुणवसेन हि अट्ठसमापत्तिवसेन च उप्पन्नं वेदयितं सुखं नाम, निरोधो अवेदयितसुखं नाम. इति वेदयितसुखं वा होतु अवेदयितसुखं वा, निद्दुक्खभावसङ्खातेन सुखट्ठेन एकन्तसुखमेव जातं.

यत्थ यत्थाति यस्मिं यस्मिं ठाने. सुखं उपलब्भतीति वेदयितं सुखं वा अवेदयितं सुखं वा उपलब्भति. तं तं तथागतो सुखस्मिं पञ्ञपेति, तं सब्बं तथागतो निद्दुक्खभावं सुखस्मिंयेव पञ्ञपेतीति इध भगवा निरोधसमापत्तिं सीसं कत्वा नेय्यपुग्गलस्स वसेन अरहत्तनिकूटेनेव देसनं निट्ठापेसि. दसमं उत्तानत्थमेवाति.

रहोगतवग्गो दुतियो.