७. मिगजालवग्गो
१. पठममिगजालसुत्तवण्णना
६३. मिगजालवग्गस्स पठमे चक्खुविञ्ञेय्याति चक्खुविञ्ञाणेन पस्सितब्बा. सोतविञ्ञेय्यादीसुपि एसेव नयो. इट्ठाति परियिट्ठा वा होन्तु मा वा, इट्ठारम्मणभूताति अत्थो. कन्ताति कमनीया. मनापाति मनवड्ढनका. पियरूपाति पियजातिका. कामूपसंहिताति आरम्मणं कत्वा उप्पज्जमानेन कामेन उपसंहिता रजनीयाति रञ्जनीया, रागुप्पत्तिकारणभूताति अत्थो. नन्दीति तण्हानन्दी. संयोगोति संयोजनं. नन्दिसंयोजनसंयुत्तोति नन्दीबन्धनेन बद्धो. अरञ्ञवनपत्थानीति अरञ्ञानि च वनपत्थानि च. तत्थ किञ्चापि अभिधम्मे निप्परियायेन ‘‘निक्खमित्वा बहि इन्दखीला सब्बमेतं अरञ्ञ’’न्ति (विभ. ५२९) वुत्तं, तथापि यं तं ‘‘पञ्चधनुसतिकं पच्छिम’’न्ति (पारा. ६५४) अरञ्ञकङ्गनिप्फादकं सेनासनं वुत्तं, तदेव अधिप्पेतन्ति वेदितब्बं. वनपत्थन्ति गामन्तं अतिक्कमित्वा मनुस्सानं अनुपचारट्ठानं, यत्थ न कसीयति न वपीयति. वुत्तम्पि चेतं –
‘‘वनपत्थन्ति दूरानमेतं सेनासनानं अधिवचनं. वनपत्थन्ति वनसण्डानमेतं, वनपत्थन्ति भिंसनकानमेतं, वनपत्थन्ति सलोमहंसानमेतं, वनपत्थन्ति परियन्तानमेतं, वनपत्थन्ति अमनुस्सूपचारानं सेनासनानमेतं अधिवचन’’न्ति (विभ. ५३१).
एत्थ च परियन्तानन्ति इमं एकं परियायं ठपेत्वा सेसपरियायेहि वनपत्थानि वेदितब्बानि. पन्तानीति परियन्तानि अतिदूरानि. अप्पसद्दानीति उदुक्खलमुसलदारकसद्दादीनं अभावेन अप्पसद्दानि. अप्पनिग्घोसानीति तेसं तेसं निन्नादमहानिग्घोसस्स अभावेन अप्पनिग्घोसानि. विजनवातानीति सञ्चरणजनस्स सरीरवातविरहितानि. मनुस्सराहस्सेय्यकानीति मनुस्सानं रहोकम्मस्स अनुच्छविकानि. पटिसल्लानसारुप्पानीति निलीयनसारुप्पानि.
२. दुतियमिगजालसुत्तवण्णना
६४. दुतिये नन्दिनिरोधा दुक्खनिरोधोति तण्हानन्दिया निरोधेन वट्टदुक्खस्स निरोधो.
३-५. पठमसमिद्धिमारपञ्हासुत्तादिवण्णना
६५-६७. ततिये समिद्धीति अत्तभावस्स समिद्धताय एवं लद्धनामो. तस्स किर थेरस्स अत्तभावो अभिरूपो अहोसि पासादिको, उक्खित्तमालापुटो विय अलङ्कतमालागब्भो विय च सब्बाकारपारिपूरिया समिद्धो. तस्मा समिद्धित्वेव सङ्खं गतो. मारोति मरणं पुच्छति. मारपञ्ञत्तीति मारोति पञ्ञत्ति नामं नामधेय्यं. अत्थि तत्थ मारो वा मारपञ्ञत्ति वाति तत्थ मरणं वा मरणन्ति इदं नामं वा अत्थीति दस्सेति. चतुत्थं उत्तानमेव, तथा पञ्चमं.
६. समिद्धिलोकपञ्हासुत्तवण्णना
६८. छट्ठे लोकोति लुज्जनपलुज्जनट्ठेन लोको. इति मिगजालत्थेरस्स आयाचनसुत्ततो पट्ठाय पञ्चसुपि सुत्तेसु वट्टविवट्टमेव कथितं.
७. उपसेनआसीविससुत्तवण्णना
६९. सत्तमे सीतवनेति एवंनामके सुसानवने. सप्पसोण्डिकपब्भारेति सप्पफणसदिसताय एवंलद्धनामे पब्भारे. उपसेनस्साति धम्मसेनापतिनो कनिट्ठभातिकउपसेनत्थेरस्स. आसीविसो पतितो होतीति थेरो किर कतभत्तकिच्चो महाचीवरं गहेत्वा लेणच्छायाय मन्दमन्देन वातपानवातेन बीजियमानो निसीदित्वा दुपट्टनिवासने सूचिकम्मं करोति. तस्मिं खणे लेणच्छदने द्वे आसीविसपोतका कीळन्ति. तेसु एको पतित्वा थेरस्स अंसकूटे अवत्थासि. सो च फुट्ठविसो होति. तस्मा पतितट्ठानतो पट्ठाय थेरस्स काये दीपसिखा विय वट्टिं परियादियमानमेवस्स विसं ओतिण्णं. थेरो विसस्स तथागमनं दिस्वा किञ्चापि तं पतितमत्तमेव यथापरिच्छेदेन गतं, अत्तनो पन इद्धिबलेन ‘‘अयं अत्तभावो लेणे मा विनस्सतू’’ति अधिट्ठहित्वा भिक्खू आमन्तेसि. पुरायं कायो इधेव विकिरतीति याव न विकिरति, ताव नं बहिद्धा नीहरथाति अत्थो. अञ्ञथत्तन्ति अञ्ञथाभावं. इन्द्रियानं वा विपरिणामन्ति चक्खुसोतादीनं इन्द्रियानं पकतिविजहनभावं. तत्थेव विकिरीति बहि नीहरित्वा ठपितट्ठाने मञ्चकस्मिंयेव विकिरि.
८. उपवाणसन्दिट्ठिकसुत्तवण्णना
७०. अट्ठमे रूपप्पटिसंवेदीति नीलपीतादिभेदं आरम्मणं ववत्थापेन्तो रूपं पटिसंविदितं करोति, तस्मा रूपप्पटिसंवेदी नाम होति. रूपरागप्पटिसंवेदीति किलेसस्स अत्थिभावेनेव पन रूपरागं पटिसंविदितं करोति नाम, तस्मा रूपरागप्पटिसंवेदीति वुच्चति. सन्दिट्ठिकोतिआदीनि विसुद्धिमग्गे वुत्तत्थानेव. नो च रूपरागप्पटिसंवेदीति किलेसस्स नत्थिभावेनेव न रूपरागं पटिसंविदितं करोति नाम, तस्मा ‘‘नो च रूपरागप्पटिसंवेदी’’ति वुच्चति. इमस्मिं सुत्ते सेखासेखानं पच्चवेक्खणा कथिता.
९. पठमछफस्सायतनसुत्तवण्णना
७१. नवमे फस्सायतनानन्ति फस्साकरानं. अवुसितन्ति अवुट्ठं. आरकाति दूरे. एत्थाहं, भन्ते, अनस्ससन्ति, भन्ते, अहं एत्थ अनस्ससिं, नट्ठो नाम अहन्ति वदति. भगवा – ‘‘अयं भिक्खु ‘अहं नाम इमस्मिं सासने नट्ठो’ति वदति, किन्नु ख्वस्स अञ्ञेसु धातुकम्मट्ठान-कसिणकम्मट्ठानादीसु अभियोगो अत्थी’’ति चिन्तेत्वा, तम्पि अपस्सन्तो – ‘‘कतरं नु खो कम्मट्ठानं इमस्स सप्पायं भविस्सती’’ति चिन्तेसि. ततो ‘‘आयतनकम्मट्ठानमेव सप्पाय’’न्ति दिस्वा तं कथेन्तो तं किं मञ्ञसि भिक्खूतिआदिमाह. साधूति तस्स ब्याकरणे सम्पहंसनं. एसेवन्तो दुक्खस्साति अयमेव वट्टदुक्खस्सन्तो परिच्छेदो, निब्बानन्ति अत्थो.
१०. दुतियछफस्सायतनसुत्तवण्णना
७२. दसमे अनस्ससन्ति नस्ससिं, नट्ठो नामम्हि इच्चेव अत्थो. आयतिं अपुनब्भवायाति एत्थ आयतिं अपुनब्भवो नाम निब्बानं, निब्बानत्थाय पहीनं भविस्सतीति अत्थो.
११. ततियछफस्सायतनसुत्तवण्णना
७३. एकादसमे अनस्ससन्ति नट्ठो, पनस्ससन्ति अतिनट्ठो. सेसं वुत्तनयेनेव वेदितब्बन्ति.
मिगजालवग्गो सत्तमो.