७. हेतुसुत्तवण्णना
२१२. नत्थि हेतु नत्थि पच्चयोति एत्थ पच्चयोति हेतुवेवचनमेव. उभयेनापि विज्जमानमेव कायदुच्चरितादीनं संकिलेसपच्चयं, कायसुचरितादीनञ्च विसुद्धिपच्चयं पटिक्खिपन्ति. नत्थि बलन्ति यम्हि अत्तनो बले पतिट्ठिता इमे सत्ता देवत्तम्पि मारत्तम्पि ब्रह्मत्तम्पि सावकबोधिम्पि पच्चेकबोधिम्पि सब्बञ्ञुतम्पि पापुणन्ति, तं बलं पटिक्खिपन्ति. नत्थि वीरियन्तिआदीनि सब्बानि अञ्ञमञ्ञवेवचनानेव. ‘‘इदं नो वीरियेन, इदं पुरिसथामेन, इदं पुरिसपरक्कमेन पत्त’’न्ति, एवं पवत्तवचनपटिक्खेपकरणवसेन पनेतानि विसुं आदियन्ति.
सब्बे सत्ताति ओट्ठगोणगद्रभादयो अनवसेसे परिग्गण्हन्ति. सब्बे पाणाति एकिन्द्रियो पाणो, द्विन्द्रियो पाणोतिआदिवसेन वदन्ति. सब्बे भूताति अण्डकोसवत्थिकोसेसु भूते सन्धाय वदन्ति. सब्बे जीवाति सालियवगोधुमादयो सन्धाय वदन्ति. तेसु हि ते विरुहनभावेन जीवसञ्ञिनो. अवसा अबला अवीरियाति तेसं अत्तनो वसो वा बलं वा वीरियं वा नत्थि. नियतिसङ्गतिभावपरिणताति एत्थ नियतीति नियतता. सङ्गतीति छन्नं अभिजातीनं तत्थ तत्थ गमनं. भावोति सभावोयेव. एवं नियतिया च सङ्गतिया च भावेन च परिणता नानप्पकारतं पत्ता. येन हि यथा भवितब्बं, सो तथेव भवति. येन न भवितब्बं, सो न भवतीति दस्सेन्ति. छस्वेवाभिजातीसूति छसु एव अभिजातीसु ठत्वा सुखञ्च दुक्खञ्च पटिसंवेदेन्ति, अञ्ञा सुखदुक्खभूमि नत्थीति दस्सेन्ति.