७. पवारणासुत्तवण्णना

२१५. सत्तमे तदहूति तस्मिं अहु, तस्मिं दिवसेति अत्थो. उपवसन्ति एत्थाति उपोसथो. उपवसन्तीति च सीलेन वा अनसनेन वा उपेता हुत्वा वसन्तीति अत्थो. सो पनेस उपोसथदिवसो अट्ठमीचातुद्दसीपन्नरसीभेदेन तिविधो, तस्मा सेसद्वयनिवारणत्थं पन्नरसेति वुत्तं. पवारणायाति वस्सं-वुट्ठ-पवारणाय. विसुद्धिपवारणातिपि एतिस्साव नामं. निसिन्नो होतीति सायन्हसमये सम्पत्तपरिसाय कालयुत्तं धम्मं देसेत्वा उदककोट्ठके गत्तानि परिसिञ्चित्वा निवत्थनिवासनो एकंसं सुगतमहाचीवरं कत्वा मज्झिमत्थम्भं निस्साय पञ्ञत्ते वरबुद्धासने पुरत्थिमदिसाय उट्ठहतो चन्दमण्डलस्स सिरिं सिरिया अभिभवमानो निसिन्नो होति. तुण्हीभूतं तुण्हीभूतन्ति यतो यतो अनुविलोकेति, ततो ततो तुण्हीभूतमेव. तत्थ हि एकभिक्खुस्सापि हत्थकुक्कुच्चं वा पादकुक्कुच्चं वा नत्थि, सब्बे निरवा सन्तेन इरियापथेन निसीदिंसु. अनुविलोकेत्वाति दिस्समानपञ्चपसादेहि नेत्तेहि अनुविलोकेत्वा. हन्दाति वोस्सग्गत्थे निपातो. न च मे किञ्चि गरहथाति एत्थ न च किञ्चीति पुच्छनत्थे न-कारो. किं मे किञ्चि गरहथ? यदि गरहथ, वदथ, इच्छापेमि वो वत्तुन्ति अत्थो. कायिकं वा वाचसिकं वाति इमिना कायवचीद्वारानेव पवारेति, न मनोद्वारं. कस्मा? अपाकटत्ता. कायवचीद्वारेसु हि दोसो पाकटो होति, न मनोद्वारे. ‘‘एकमञ्चे सयतोपि हि किं चिन्तेसी’’ति? पुच्छित्वा चित्ताचारं जानाति. इति मनोद्वारं अपाकटत्ता न पवारेति, नो अपरिसुद्धत्ता. बोधिसत्तभूतस्सापि हि तस्स भूरिदत्तछद्दन्तसङ्खपालधम्मपालादिकाले मनोद्वारं परिसुद्धं, इदानेत्थ वत्तब्बमेव नत्थि.

एतदवोचाति धम्मसेनापतिट्ठाने ठितत्ता भिक्खुसङ्घस्स भारं वहन्तो एतं अवोच. न खो मयं, भन्तेति, भन्ते, मयं भगवतो न किञ्चि गरहाम. कायिकं वा वाचसिकं वाति इदं चतुन्नं अरक्खियतं सन्धाय थेरो आह. भगवतो हि चत्तारि अरक्खियानि. यथाह –

‘‘चत्तारिमानि, भिक्खवे, तथागतस्स अरक्खियानि. कतमानि चत्तारि? परिसुद्धकायसमाचारो, भिक्खवे, तथागतो, नत्थि तथागतस्स कायदुच्चरितं, यं तथागतो रक्खेय्य ‘मा मे इदं परो अञ्ञासी’ति. परिसुद्धवचीसमाचारो, भिक्खवे, तथागतो, नत्थि तथागतस्स वचीदुच्चरितं, यं तथागतो रक्खेय्य, ‘मा मे इदं परो अञ्ञासी’ति. परिसुद्धमनोसमाचारो, भिक्खवे, तथागतो, नत्थि तथागतस्स मनोदुच्चरितं, यं तथागतो रक्खेय्य, ‘मा मे इदं परो अञ्ञासी’ति. परिसुद्धाजीवो, भिक्खवे, तथागतो, नत्थि तथागतस्स मिच्छाआजीवो, यं तथागतो रक्खेय्य ‘‘मा मे इदं परो अञ्ञासी’’ति (अ. नि. ७.५८).

इदानि भगवतो यथाभूतगुणे कथेन्तो भगवा हि, भन्तेतिआदिमाह. तत्थ अनुप्पन्नस्साति कस्सपसम्मासम्बुद्धतो पट्ठाय अञ्ञेन समणेन वा ब्राह्मणेन वा अनुप्पादितपुब्बस्स. असञ्जातस्साति इदं अनुप्पन्नवेवचनमेव. अनक्खातस्साति अञ्ञेन अदेसितस्स. पच्छा समन्नागताति पठमगतस्स भगवतो पच्छा समनुआगता. इति थेरो यस्मा सब्बेपि भगवतो सीलादयो गुणा अरहत्तमग्गमेव निस्साय आगता, तस्मा अरहत्तमग्गमेव निस्साय गुणं कथेसि. तेन सब्बगुणा कथिताव होन्ति. अहञ्च खो, भन्तेति इदं थेरो सदेवके लोके अग्गपुग्गलस्स अत्तनो चेव सङ्घस्स च कायिकवाचसिकं पवारेन्तो आह.

पितरा पवत्तितन्ति चक्कवत्तिम्हि कालङ्कते वा पब्बजिते वा सत्ताहच्चयेन चक्कं अन्तरधायति, ततो दसविधं द्वादसविधं चक्कवत्तिवत्तं पूरेत्वा निसिन्नस्स पुत्तस्स अञ्ञं पातुभवति, तं सो पवत्तेति. रतनमयत्ता पन सदिसट्ठेन तदेव वत्तं कत्वा ‘‘पितरा पवत्तित’’न्ति वुत्तं. यस्मा वा सो ‘‘अप्पोस्सुक्को त्वं, देव, होहि, अहमनुसासिस्सामी’’ति आह, तस्मा पितरा पवत्तितं आणाचक्कं अनुप्पवत्तेति नाम. सम्मदेव अनुप्पवत्तेसीति सम्मा नयेन हेतुना कारणेनेव अनुप्पवत्तेसि. भगवा हि चतुसच्चधम्मं कथेति, थेरो तमेव अनुकथेति, तस्मा एवमाह. उभतोभागविमुत्ताति द्वीहि भागेहि विमुत्ता, अरूपावचरसमापत्तिया रूपकायतो विमुत्ता, अग्गमग्गेन नामकायतोति. पञ्ञाविमुत्ताति पञ्ञाय विमुत्ता तेविज्जादिभावं अप्पत्ता खीणासवा.

विसुद्धियाति विसुद्धत्थाय. संयोजनबन्धनच्छिदाति संयोजनसङ्खाते चेव बन्धनसङ्खाते च किलेसे छिन्दित्वा ठिता. विजितसङ्गामन्ति विजितरागदोसमोहसङ्गामं, मारबलस्स विजितत्तापि विजितसङ्गामं. सत्थवाहन्ति अट्ठङ्गिकमग्गरथे आरोपेत्वा वेनेय्यसत्थं वाहेति संसारकन्तारं उत्तारेतीति भगवा सत्थवाहो, तं सत्थवाहं. पलापोति अन्तोतुच्छो दुस्सीलो. आदिच्चबन्धुनन्ति आदिच्चबन्धुं सत्थारं दसबलं वन्दामीति वदति. सत्तमं.