४. इस्सत्तसुत्तवण्णना
१३५. चतुत्थस्स अट्ठुप्पत्तिको निक्खेपो. भगवतो किर पठमबोधियं महालाभसक्कारो उदपादि भिक्खुसङ्घस्स च. तित्थिया हतलाभसक्कारा हुत्वा कुलेसु एवं कन्थेन्ता विचरन्ति – ‘‘समणो गोतमो एवमाह, ‘मय्हमेव दानं दातब्बं, न अञ्ञेसं दानं दातब्बं. मय्हमेव सावकानं दानं दातब्बं, न अञ्ञेसं सावकानं दानं दातब्बं. मय्हमेव दिन्नं महप्फलं, न अञ्ञेसं दिन्नं महप्फलं. मय्हमेव सावकानं दिन्नं महप्फलं, न अञ्ञेसं सावकानं दिन्नं महप्फल’न्ति. युत्तं नु खो सयम्पि भिक्खाचारनिस्सितेन परेसं भिक्खाचारनिस्सितानं चतुन्नं पच्चयानं अन्तरायं कातुं, अयुत्तं करोति अननुच्छविक’’न्ति. सा कथा पत्थरमाना राजकुलं सम्पत्ता. राजा सुत्वा चिन्तेसि – ‘‘अट्ठानमेतं यं तथागतो परेसं लाभन्तरायं करेय्य. एते तथागतस्स अलाभाय अयसाय परिसक्कन्ति. सचाहं इधेव ठत्वा ‘मा एवं अवोचुत्थ, न सत्था एवं कथेती’ति वदेय्यं, एवं सा कथा निज्झत्तिं न गच्छेय्य, इमस्स महाजनस्स सन्निपतितकालेयेव नं निज्झापेस्सामी’’ति एकं छणदिवसं आगमेन्तो तुण्ही अहोसि.
अपरेन समयेन महाछणे सम्पत्ते ‘‘अयं इमस्स कालो’’ति नगरे भेरिं चरापेसि – ‘‘सद्धा वा अस्सद्धा वा सम्मादिट्ठिका वा मिच्छादिट्ठिका वा गेहरक्खके दारके वा मातुगामे वा ठपेत्वा अवसेसा ये विहारं नागच्छन्ति, पञ्ञासं दण्डो’’ति. सयम्पि पातोव न्हत्वा कतपातरासो सब्बाभरणपटिमण्डितो महता बलकायेन सद्धिं विहारं अगमासि. गच्छन्तो च चिन्तेसि – ‘‘भगवा तुम्हे किर एवं वदथ ‘मय्हमेव दानं दातब्बं…पे… न अञ्ञेसं सावकानं दिन्नं महप्फल’न्ति एवं पुच्छितुं अयुत्तं, पञ्हमेव पुच्छिस्सामि, पञ्हं कथेन्तो च मे भगवा अवसाने तित्थियानं वादं भञ्जिस्सती’’ति. सो पञ्हं पुच्छन्तो कत्थ नु खो, भन्ते, दानं दातब्बन्ति आह. यत्थाति यस्मिं पुग्गले चित्तं पसीदति, तस्मिं दातब्बं, तस्स वा दातब्बन्ति अत्थो.
एवं वुत्ते राजा येहि मनुस्सेहि तित्थियानं वचनं आरोचितं, ते ओलोकेसि. ते रञ्ञा ओलोकितमत्ताव मङ्कुभूता अधोमुखा पादङ्गुट्ठकेन भूमिं लेखमाना अट्ठंसु. राजा – ‘‘एकपदेनेव, भन्ते, हता तित्थिया’’ति महाजनं सावेन्तो महासद्देन अभासि. एवञ्च पन भासित्वा – ‘‘भगवा चित्तं नाम निगण्ठाचेलकपरिब्बाजकादीसु यत्थ कत्थचि पसीदति, कत्थ पन, भन्ते, दिन्नं महप्फल’’न्ति पुच्छि. अञ्ञं खो एतन्ति, ‘‘महाराज, अञ्ञं तया पठमं पुच्छितं, अञ्ञं पच्छा, सल्लक्खेहि एतं, पञ्हाकथनं पन मय्हं भारो’’ति वत्वा सीलवतो खोतिआदिमाह. तत्थ इध त्यस्साति इध ते अस्स. समुपब्यूळ्होति रासिभूतो. असिक्खितोति धनुसिप्पे असिक्खितो. अकतहत्थोति मुट्ठिबन्धादिवसेन असम्पादितहत्थो. अकतयोग्गोति तिणपुञ्जमत्तिकापुञ्जादीसु अकतपरिचयो. अकतूपासनोति राजराजमहामत्तानं अदस्सितसरक्खेपो. छम्भीति पवेधितकायो.
कामच्छन्दो पहीनोतिआदीसु अरहत्तमग्गेन कामच्छन्दो पहीनो होति, अनागामिमग्गेन ब्यापादो, अरहत्तमग्गेनेव थिनमिद्धं, तथा उद्धच्चं, ततियेनेव कुक्कुच्चं, पठममग्गेन विचिकिच्छा पहीना होति. असेक्खेन सीलक्खन्धेनाति असेक्खस्स सीलक्खन्धो असेक्खो सीलक्खन्धो नाम. एस नयो सब्बत्थ. एत्थ च पुरिमेहि चतूहि पदेहि लोकियलोकुत्तरसीलसमाधिपञ्ञाविमुत्तियो कथिता. विमुत्तिञाणदस्सनं पच्चवेक्खणञाणं होति, तं लोकियमेव.
इस्सत्तन्ति उसुसिप्पं. बलवीरियन्ति एत्थ बलं नाम वायोधातु, वीरियं कायिकचेतसिकवीरियमेव. भरेति भरेय्य. नासूरं जातिपच्चयाति, ‘‘अयं जातिसम्पन्नो’’ति एवं जातिकारणा असूरं न भरेय्य.
खन्तिसोरच्चन्ति एत्थ खन्तीति अधिवासनखन्ति, सोरच्चन्ति अरहत्तं. धम्माति एते द्वे धम्मा. अस्समेति आवसथे. विवनेति अरञ्ञट्ठाने, निरुदके अरञ्ञे चतुरस्सपोक्खरणिआदीनि कारयेति अत्थो. दुग्गेति विसमट्ठाने. सङ्कमनानीति पण्णासहत्थसट्ठिहत्थानि समोकिण्णपरिसुद्धवालिकानि सङ्कमनानि करेय्य.
इदानि एतेसु अरञ्ञसेनासनेसु वसन्तानं भिक्खूनं भिक्खाचारवत्तं आचिक्खन्तो अन्नं पानन्तिआदिमाह. तत्थ सेनासनानीति मञ्चपीठादीनि. विप्पसन्नेनाति खीणासवस्स देन्तोपि सकङ्खेन किलेसमलिनेन चित्तेन अदत्वा विप्पसन्नेनेव चित्तेन ददेय्य. थनयन्ति गज्जन्तो. सतक्ककूति सतसिखरो, अनेककूटोति अत्थो. अभिसङ्खच्चाति अभिसङ्खरित्वा समोधानेत्वा रासिं कत्वा.
आमोदमानोति तुट्ठमानसो हुत्वा. पकिरेतीति दानग्गे विचिरति, पकिरन्तो विय वा दानं देति. पुञ्ञधाराति अनेकदानचेतनामया पुञ्ञधारा. दातारं अभिवस्सतीति यथा आकासे समुट्ठितमेघतो निक्खन्ता उदकधारा पथविं सिनेहयन्ती तेमेन्ती किलेदयन्ती अभिवस्सति, एवमेव अयम्पि दायकस्स अब्भन्तरे उप्पन्ना पुञ्ञधारा तमेव दातारं अन्तो सिनेहेति पूरेति अभिसन्देति. तेन वुत्तं ‘‘दातारं अभिवस्सती’’ति. चतुत्थं.