७. गणकमोग्गल्लानसुत्तवण्णना
७४. एवं मे सुतन्ति गणकमोग्गल्लानसुत्तं. तत्थ याव पच्छिमसोपानकळेवराति याव पठमसोपानफलका एकदिवसेनेव सत्तभूमिको पासादो न सक्का कातुं, वत्थुं सोधेत्वा थम्भुस्सापनतो पट्ठाय पन याव चित्तकम्मकरणा अनुपुब्बकिरिया चेत्थ पञ्ञायतीति दस्सेति. यदिदं अज्झेनेति तयोपि वेदा न सक्का एकदिवसेनेव अधीयितुं, एतेसं अज्झेनेपि पन अनुपुब्बकिरियाव पञ्ञायतीति दस्सेति. इस्सत्थेति आवुधविज्जायपि एकदिवसेनेव वालवेधि नाम न सक्का कातुं, ठानसम्पादनमुट्ठिकरणादीहि पन एत्थापि अनुपुब्बकिरिया पञ्ञायतीति दस्सेति. सङ्खानेति गणनाय. तत्थ अनुपुब्बकिरियं अत्तनाव दस्सेन्तो एवं गणापेमातिआदिमाह.
७५. सेय्यथापि ब्राह्मणाति इध भगवा यस्मा बाहिरसमये यथा यथा सिप्पं उग्गण्हन्ति, तथा तथा केराटिका होन्ति, तस्मा अत्तनो सासनं बाहिरसमयेन अनुपमेत्वा भद्रअस्साजानीयेन उपमेन्तो सेय्यथापीतिआदिमाह. भद्रो हि अस्साजानीयो यस्मिं कारणे दमितो होति, तं जीवितहेतुपि नातिक्कमति. एवमेव सासने सम्मापटिपन्नो कुलपुत्तो सीलवेलं नातिक्कमति. मुखाधानेति मुखट्ठपने.
७६. सतिसम्पजञ्ञाय चाति सतिसम्पजञ्ञाहि समङ्गिभावत्थाय. द्वे हि खीणासवा सततविहारी च नोसततविहारी च. तत्थ सततविहारी यंकिञ्चि कम्मं कत्वापि फलसमापत्तिं समापज्जितुं सक्कोति, नो सततविहारी पन अप्पमत्तकेपि किच्चे किच्चप्पसुतो हुत्वा फलसमापत्तिं अप्पेतुं न सक्कोति.
तत्रिदं वत्थु – एको किर खीणासवत्थेरो खीणासवसामणेरं गहेत्वा अरञ्ञवासं गतो, तत्थ महाथेरस्स सेनासनं पत्तं, सामणेरस्स न पापुणाति, तं वितक्केन्तो थेरो एकदिवसम्पि फलसमापत्तिं अप्पेतुं नासक्खि. सामणेरो पन तेमासं फलसमापत्तिरतिया वीतिनामेत्वा ‘‘सप्पायो, भन्ते, अरञ्ञवासो जातो’’ति थेरं पुच्छि. थेरो ‘‘न जातो, आवुसो’’ति आह. इति यो एवरूपो खीणासवो, सो इमे धम्मे आदितो पट्ठाय आवज्जित्वाव समापज्जितुं सक्खिस्सतीति दस्सेन्तो ‘‘सतिसम्पजञ्ञाय चा’’ति आह.
७८. येमे, भो गोतमाति तथागते किर कथयन्तेव ब्राह्मणस्स ‘‘इमे पुग्गला न आराधेन्ति, इमे आराधेन्ती’’ति नयो उदपादि, तं दस्सेन्तो एवं वत्तुमारद्धो.
परमज्जधम्मेसूति अज्जधम्मा नाम छसत्थारधम्मा, तेसु गोतमवादोव, परमो उत्तमोति अत्थो. सेसं सब्बत्थ उत्तानमेवाति.
पपञ्चसूदनिया मज्झिमनिकायट्ठकथाय
गणकमोग्गल्लानसुत्तवण्णना निट्ठिता.