६. आनेञ्जसप्पायसुत्तवण्णना

६६. एवं मे सुतन्ति आनेञ्जसप्पायसुत्तं. तत्थ अनिच्चाति हुत्वा अभावट्ठेन अनिच्चा. कामाति वत्थुकामापि किलेसकामापि. तुच्छाति निच्चसारधुवसारअत्तसारविरहितत्ता रित्ता, न पन नत्थीति गहेतब्बा. न हि तुच्छमुट्ठीति वुत्ते मुट्ठि नाम नत्थीति वुत्तं होति. यस्स पन अब्भन्तरे किञ्चि नत्थि, सो वुच्चति तुच्छो. मुसाति नासनका. मोसधम्माति नस्सनसभावा, खेत्तं विय वत्थु विय हिरञ्ञसुवण्णं विय च न पञ्ञायित्थ, कतिपाहेनेव सुपिनके दिट्ठा विय नस्सन्ति न पञ्ञायन्ति. तेन वुत्तं ‘‘मोसधम्मा’’ति, मायाकतमेतन्ति यथा मायाय उदकं मणीति कत्वा दस्सितं, बदरिपण्णं कहापणोति कत्वा दस्सितं, अञ्ञं वा पन एवरूपं दस्सनूपचारे ठितस्सेव तथा पञ्ञायति, उपचारातिक्कमतो पट्ठाय पाकतिकमेव पञ्ञायति. एवं कामापि इत्तरपच्चुपट्ठानट्ठेन ‘‘मायाकत’’न्ति वुत्ता. यथा च मायाकारो उदकादीनि मणिआदीनं वसेन दस्सेन्तो वञ्चेति, एवं कामापि अनिच्चादीनि निच्चादिसभावं दस्सेन्ता वञ्चेन्तीति वञ्चनकट्ठेनपि ‘‘मायाकत’’न्ति वुत्ता. बाललापनन्ति मय्हं पुत्तो, मय्हं धीता, मय्हं हिरञ्ञं मय्हं सुवण्णन्ति एवं बालानं लापनतो बाललापनं. दिट्ठधम्मिका कामाति मानुसका पञ्च कामगुणा. सम्परायिकाति ते ठपेत्वा अवसेसा. दिट्ठधम्मिका. कामसञ्ञाति मानुसके कामे आरब्भ उप्पन्नसञ्ञा. उभयमेतं मारधेय्यन्ति एते कामा च कामसञ्ञा च उभयम्पि मारधेय्यं. येहि उभयमेतं गहितं, तेसञ्हि उपरि मारो वसं वत्तेति. तं सन्धाय ‘‘उभयमेतं मारधेय्य’’न्ति वुत्तं.

मारस्सेस विसयोतिआदीसुपि यथा चोळस्स विसयो चोळविसयो, पण्डस्स विसयो पण्डविसयो, संवरानं विसयो संवरविसयोति पवत्तनट्ठानं विसयोति वुच्चति, एवं येहि एते कामा गहिता, तेसं उपरि मारो वसं वत्तेति. तं सन्धाय मारस्सेस विसयोति वुत्तं. पञ्च पन कामगुणे निवापबीजं विय विप्पकिरन्तो मारो गच्छति. येहि पन ते गहिता, तेसं उपरि मारो वसं वत्तेति. तं सन्धाय मारस्सेस निवापोति वुत्तं. यथा च यत्थ हत्थिआदयो वसं वत्तेन्ति, सो हत्थिगोचरो अस्सगोचरो अजगोचरोति वुच्चति, एवं येहि एते कामा गहिता, तेसु मारो वसं वत्तेति. तं सन्धाय मारस्सेस गोचरोति वुत्तं.

एत्थाति एतेसु कामेसु. मानसाति चित्तसम्भूता. तत्थ सिया – दुविधे ताव कामे आरब्भ अभिज्झानलक्खणा अभिज्झा, करणुत्तरियलक्खणो सारम्भो च उप्पज्जतु, ब्यापादो कथं उप्पज्जतीति? ममायिते वत्थुस्मिं अच्छिन्नेपि सोचन्ति, अच्छिज्जन्तेपि सोचन्ति, अच्छिन्नसङ्किनोपि सोचन्ति, यो एवरूपो चित्तस्स आघातोति एवं उप्पज्जति. तेव अरियसावकस्साति ते अरियसावकस्स. वकारो आगमसन्धिमत्तं होति. इध मनुसिक्खतोति इमस्मिं सासने सिक्खन्तस्स ते तयोपि किलेसा अन्तरायकरा होन्ति. अभिभुय्य लोकन्ति कामलोकं अभिभवित्वा. अधिट्ठाय मनसाति झानारम्मणचित्तेन अधिट्ठहित्वा. अपरित्तन्ति कामावचरचित्तं परित्तं नाम, तस्स पटिक्खेपेन महग्गतं अपरित्तं नाम. पमाणन्तिपि कामावचरमेव, रूपावचरं अरूपावचरं अप्पमाणं. सुभावितन्ति पन एतं कामावचरादीनं नामं न होति, लोकुत्तरस्सेवेतं नामं. तस्मा एतस्स वसेन अपरित्तं अप्पमाणं सुभावितन्ति सब्बं लोकुत्तरमेव वट्टति.

तब्बहुलविहारिनोति कामपटिबाहनेन तमेव पटिपदं बहुलं कत्वा विहरन्तस्स. आयतने चित्तं पसीदतीति कारणे चित्तं पसीदति. किं पनेत्थ कारणं? अरहत्तं वा, अरहत्तस्स विपस्सनं वा, चतुत्थज्झानं वा, चतुत्थज्झानस्स उपचारं वा. सम्पसादे सतीति एत्थ दुविधो सम्पसादो अधिमोक्खसम्पसादो च पटिलाभसम्पसादो च. अरहत्तस्स हि विपस्सनं पट्ठपेत्वा विहरतो महाभूतादीसु उपट्ठहन्तेसु येनिमे नीहारेन महाभूता उपट्ठहन्ति, उपादारूपा उपट्ठहन्ति नामरूपा उपट्ठहन्ति, पच्चया सब्बथा उपट्ठहन्ति, लक्खणारम्मणा विपस्सना उपट्ठहति, अज्जेव अरहत्तं गण्हिस्सामीति अप्पटिलद्धेयेव आसा सन्तिट्ठति, अधिमोक्खं पटिलभति. ततियज्झानं वा पादकं कत्वा चतुत्थज्झानत्थाय कसिणपरिकम्मं करोन्तस्स नीवरणविक्खम्भनादीनि समनुपस्सतो येनिमे नीहारेन नीवरणा विक्खम्भन्ति, किलेसा सन्निसीदन्ति, सति सन्तिट्ठति, सङ्खारगतं वा विभूतं पाकटं हुत्वा दिब्बचक्खुकस्स परलोको विय उपट्ठाति, चित्तुप्पादो लेपपिण्डे लग्गमानो विय उपचारेन समाधियति, अज्जेव चतुत्थज्झानं निब्बत्तेस्सामीति अपटिलद्धेयेव आसा सन्तिट्ठति, अधिमोक्खं पटिलभति. अयं अधिमोक्खसम्पसादो नाम. तस्मिं सम्पसादे सति. यो पन अरहत्तं वा पटिलभति चतुत्थज्झानं वा, तस्स चित्तं विप्पसन्नं होतियेव. इध पन ‘‘आयतने चित्तं पसीदती’’ति वचनतो अरहत्तविपस्सनाय चेव चतुत्थज्झानूपचारस्स च पटिलाभो पटिलाभसम्पसादोति वेदितब्बो. विपस्सना हि पञ्ञाय अधिमुच्चनस्स कारणं, उपचारं आनेञ्जसमापत्तिया.

एतरहि वा आनेञ्जं समापज्जति. पञ्ञाय वा अधिमुच्चतीति एत्थ एतरहि वा पञ्ञाय अधिमुच्चति, आनेञ्जं वा समापज्जतीति एवं पदपरिवत्तनं कत्वा अत्थो वेदितब्बो. इदञ्हि वुत्तं होति – तस्मिं सम्पसादे सति एतरहि वा पञ्ञाय अधिमुच्चति, अरहत्तं सच्छिकरोतीति अत्थो. तं अनभिसम्भुणन्तो आनेञ्जं वा समापज्जति, अथ वा पञ्ञाय वा अधिमुच्चतीति अरहत्तमग्गं भावेति, तं अनभिसम्भुणन्तो आनेञ्जं वा समापज्जति. अरहत्तमग्गं भावेतुं असक्कोन्तो एतरहि चतुसच्चं वा सच्छिकरोति. तं अनभिसम्भुणन्तो आनेञ्जं वा समापज्जतीति.

तत्रायं नयो – इध भिक्खु ततियज्झानं पादकं कत्वा चतुत्थज्झानस्स कसिणपरिकम्मं करोति. तस्स नीवरणा विक्खम्भन्ति, सति सन्तिट्ठति, उपचारेन चित्तं समाधियति. सो रूपारूपं परिगण्हाति, पच्चयं परिग्गण्हाति, लक्खणारम्मणिकं विपस्सनं ववत्थपेति, तस्स एवं होति – ‘‘उपचारेन मे झानं विसेसभागियं भवेय्य, तिट्ठतु विसेसभागियता, निब्बेधभागियं नं करिस्सामी’’ति विपस्सनं वड्ढेत्वा अरहत्तं सच्छिकरोति. एत्तकेनस्स किच्चं कतं नाम होति. अरहत्तं सच्छिकातुं असक्कोन्तो पन ततो ओसक्कितमानसो अन्तरा न तिट्ठति, चतुत्थज्झानं समापज्जतियेव. यथा किं? यथा पुरिसो ‘‘वनमहिंसं घातेस्सामी’’ति सत्तिं गहेत्वा अनुबन्धन्तो सचे तं घातेति, सकलगामवासिनो तोसेस्सति, असक्कोन्तो पन अन्तरामग्गे ससगोधादयो खुद्दकमिगे घातेत्वा काजं पूरेत्वा एतियेव.

तत्थ पुरिसस्स सत्तिं गहेत्वा वनमहिंसानुबन्धनं विय इमस्स भिक्खुनो ततियज्झानं पादकं कत्वा चतुत्थज्झानस्स परिकम्मकरणं, वनमहिंसघातनं विय – ‘‘नीवरणविक्खम्भनादीनि समनुपस्सतो विसेसभागियं भवेय्य, तिट्ठतु विसेसभागियता, निब्बेधभागियं नं करिस्सामी’’ति विपस्सनं वड्ढेत्वा अरहत्तस्स सच्छिकरणं, महिंसं घातेतुं असक्कोन्तस्स अन्तरामग्गे ससगोधादयो खुद्दकमिगे घातेत्वा काजं पूरेत्वा गमनं विय अरहत्तं सच्छिकातुं असक्कोन्तस्स, ततो ओसक्कित्वा चतुत्थज्झानसमापज्जनं वेदितब्बं. मग्गभावना चतुसच्चसच्छिकिरियायोजनासुपि एसेव नयो.

इदानि अरहत्तं सच्छिकातुं असक्कोन्तस्स निब्बत्तट्ठानं दस्सेन्तो कायस्स भेदातिआदिमाह. तत्थ यन्ति येन कारणेन तं संवत्तनिकं विञ्ञाणं अस्स आनेञ्जूपगं, तं कारणं विज्जतीति अत्थो. एत्थ च तंसंवत्तनिकन्ति तस्स भिक्खुनो संवत्तनिकं. येन विपाकविञ्ञाणेन सो भिक्खु संवत्तति निब्बत्तति, तं विञ्ञाणं. आनेञ्जूपगन्ति कुसलानेञ्जसभावूपगतं अस्स, तादिसमेव भवेय्याति अत्थो. केचि कुसलविञ्ञाणं वदन्ति. यं तस्स भिक्खुनो संवत्तनिकं उपपत्तिहेतुभूतं कुसलविञ्ञाणं आनेञ्जूपगतं अस्स, विपाककालेपि तन्नामकमेव अस्साति अत्थो. सो पनायमत्थो – ‘‘पुञ्ञं चे सङ्खारं अभिसङ्खरोति, पुञ्ञूपगं होति विञ्ञाणं. अपुञ्ञं चे सङ्खारं अभिसङ्खारोति, अपुञ्ञुपगं होति विञ्ञाणं. आनेञ्जं चे सङ्खारं अभिसङ्खरोति, आनेञ्जूपगं होति विञ्ञाण’’न्ति (सं. नि. २.५१) इमिना नयेन वेदितब्बो. आनेञ्जसप्पायाति आनेञ्जस्स चतुत्थज्झानस्स सप्पाया. न केवलञ्च सा आनेञ्जस्सेव, उपरि अरहत्तस्सापि सप्पायाव उपकारभूतायेवाति वेदितब्बा. इति इमस्मिं पठमकआनेञ्जे समाधिवसेन ओसक्कना कथिता.

६७. इति पटिसञ्चिक्खतीति चतुत्थज्झानं पत्वा एवं पटिसञ्चिक्खति. अयञ्हि भिक्खु हेट्ठिमेन भिक्खुना पञ्ञवन्ततरो तस्स च भिक्खुनो अत्तनो चाति द्विन्नम्पि कम्मट्ठानं एकतो कत्वा सम्मसति. तब्बहुलविहारिनोति रूपपटिबाहनेन तमेव पटिपदं बहुलं कत्वा विहरन्तस्स. आनेञ्जं समापज्जतीति आकासानञ्चायतानानेञ्जं समापज्जति. सेसं पुरिमसदिसमेव. यथा च इध, एवं सब्बत्थ विसेसमत्तमेव पन वक्खाम. इति इमस्मिं दुतियआनेञ्जे विपस्सनावसेन ओसक्कना कथिता, ‘‘यंकिञ्चि रूप’’न्ति एवं विपस्सनामग्गं दस्सेन्तेन कथिताति अत्थो.

इति पटिसञ्चिक्खतीति आकासानञ्चायतनं पत्वा एवं पटिसञ्चिक्खति. अयञ्हि हेट्ठा द्वीहि भिक्खूहि पञ्ञवन्ततरो तेसञ्च भिक्खूनं अत्तनो चाति तिण्णम्पि कम्मट्ठानं एकतो कत्वा सम्मसति. उभयमेतं अनिच्चन्ति एत्थ अट्ठ एकेककोट्ठासा दिट्ठधम्मिकसम्परायिकवसेन पन सङ्खिपित्वा उभयन्ति वुत्तं. नालं अभिनन्दितुन्ति तण्हादिट्ठिवसेन अभिनन्दितुं न युत्तं. सेसपदद्वयेपि एसेव नयो. तब्बहुलविहारिनोति कामपटिबाहनेन च रूपपटिबाहनेन च तमेव पटिपदं बहुलं कत्वा विहरन्तस्स. आनेञ्जं समापज्जतीति विञ्ञाणञ्चायतनानेञ्जं समापज्जति. इमस्मिं ततियआनेञ्जे विपस्सनावसेन ओसक्कना कथिता.

६८. इति पटिसञ्चिक्खतीति विञ्ञाणञ्चायतनं पत्वा एवं पटिसञ्चिक्खति. अयञ्हि हेट्ठा तीहि भिक्खूहि पञ्ञवन्ततरो तेसञ्च भिक्खूनं अत्तनो चाति चतुन्नम्पि कम्मट्ठानं एकतो कत्वा सम्मसति. यत्थेता अपरिसेसा निरुज्झन्तीति यं आकिञ्चञ्ञायतनं पत्वा एता हेट्ठा वुत्ता सब्बसञ्ञा निरुज्झन्ति. एतं सन्तं एतं पणीतन्ति एतं अङ्गसन्तताय आरम्मणसन्तताय च सन्तं, अतप्पकट्ठेन पणीतं. तब्बहुलविहारिनोति तासं सञ्ञानं पटिबाहनेन तमेव पटिपदं बहुलं कत्वा विहरन्तस्स. इमस्मिं पठमाकिञ्चञ्ञायतने समाधिवसेन ओसक्कना कथिता.

इति पटिसञ्चिक्खतीति विञ्ञाणञ्चायतनमेव पत्वा एवं पटिसञ्चिक्खति. अयञ्हि हेट्ठा चतूहि भिक्खूहि पञ्ञवन्ततरो तेसञ्च भिक्खूनं अत्तनो चाति पञ्चन्नम्पि कम्मट्ठानं एकतो कत्वा सम्मसति. अत्तेन वा अत्तनियेन वाति अहं ममाति गहेतब्बेन सुञ्ञं तुच्छं रित्तं. एवमेत्थ द्विकोटिका सुञ्ञता दस्सिता. तब्बहुलविहारिनोति हेट्ठा वुत्तपटिपदञ्च इमञ्च सुञ्ञतपटिपदं बहुलं कत्वा विहरन्तस्स. इमस्मिं दुतियाकिञ्चञ्ञायतने विपस्सनावसेन ओसक्कना कथिता.

७०. इति पटिसञ्चिक्खतीति विञ्ञाणञ्चायतनमेव पत्वा एवं पटिसञ्चिक्खति. अयञ्हि हेट्ठा पञ्चहि भिक्खूहि पञ्ञवन्ततरो तेसञ्च भिक्खूनं अत्तनो चाति छन्नम्पि कम्मट्ठानं एकतो कत्वा सम्मसति. नाहं क्वचनि कस्सचि किञ्चनतस्मिं, न च मम क्वचनि किस्मिञ्चि किञ्चनं नत्थीति एत्थ पन चतुकोटिका सुञ्ञता कथिता. कथं? अयञ्हि नाहं क्वचनीति क्वचि अत्तानं न पस्सति, कस्सचि किञ्चनतस्मिन्ति अत्तनो अत्तानं कस्सचि परस्स किञ्चनभावे उपनेतब्बं न पस्सति, अत्तनो भातिट्ठाने भातरं सहायट्ठाने सहायं परिक्खारट्ठाने वा परिक्खारं मञ्ञित्वा उपगन्त्वा उपनेतब्बं न पस्सतीति अत्थो. न च मम क्वचनीति एत्थ मम – सद्दं ताव ठपेत्वा न च क्वचनि परस्स च अत्तानं क्वचि न पस्सतीति अयमत्थो. इदानि मम – सद्दं आहरित्वा मम किस्मिञ्चि किञ्चनं नत्थीति सो परस्स अत्ता मम किस्मिञ्चि किञ्चनभावे अत्थीति न पस्सति. अत्तनो भातिट्ठाने भातरं सहायट्ठाने सहायं परिक्खारट्ठाने वा परिक्खारन्ति किस्मिञ्चि ठाने परस्स अत्तानं इमिना किञ्चनभावेन उपनेतब्बं न पस्सतीति अत्थो. एवमयं यस्मा नेव कत्थचि अत्तानं पस्सति, न तं परस्स किञ्चनभावे उपनेतब्बं पस्सति, न परस्स अत्तानं पस्सति, न परस्स अत्तानं अत्तनो किञ्चनभावे उपनेतब्बं पस्सति, तस्मा अयं सुञ्ञता चतुकोटिकाति वेदितब्बा. तब्बहुलविहारिनोति हेट्ठा वुत्तप्पटिपदं इमं चतुकोटिसुञ्ञतञ्च बहुलं कत्वा विहरन्तस्स. इमस्मिं ततियाकिञ्चञ्ञायतनेपि विपस्सनावसेनेव ओसक्कना कथिता.

इति पटिसञ्चिक्खतीति आकिञ्चञ्ञायतनं पत्वा एवं पटिसञ्चिक्खति. अयञ्हि हेट्ठा छहि भिक्खूहि पञ्ञवन्ततरो तेसञ्च भिक्खूनं अत्तनो चाति सत्तन्नम्पि कम्मट्ठानं एकतो कत्वा सम्मसति. यत्थेता अपरिसेसा निरुज्झन्तीति यं नेवसञ्ञानासञ्ञायतनं पत्वा एत्थ एता हेट्ठा वुत्ता सब्बसञ्ञा निरुज्झन्ति. तब्बहुलविहारिनोति तासं सञ्ञानं पटिबाहनेन तमेव पटिपदं बहुलं कत्वा विहरन्तस्स. इमस्मिं नेवसञ्ञानासञ्ञायतने समाधिवसेन ओसक्कना कथिता.

७१. नो चस्स नो च मे सियाति सचे मय्हं पुब्बे पञ्चविधं कम्मवट्टं न आयूहितं अस्स, यं मे इदं एतरहि एवं पञ्चविधं विपाकवट्टं एतं मे न सिया नप्पवत्तेय्याति अत्थो. न भविस्सतीति सचे एतरहि पञ्चविधं कम्मवट्टं आयूहितं न भविस्सति. न मे भविस्सतीति तस्मिं असति अनागते मे पञ्चविधं विपाकवट्टं न भविस्सति. यदत्थि यं भूतं तं पजहामीति यं अत्थि यं भूतं एतरहि खन्धपञ्चकं, तं पजहामि. एवं उपेक्खं पटिलभतीति सो भिक्खु एवं विपस्सनुपेक्खं लभतीति अत्थो.

परिनिब्बायेय्य नु खो सो, भन्ते, भिक्खु न वा परिनिब्बायेय्याति किं पुच्छामीति पुच्छति, ततियज्झानं पादकं कत्वा ठितस्स अरहत्तम्पि ओसक्कनापि पटिपदापि पटिसन्धिपि कथिता, तथा चतुत्थज्झानादीनि पादकानि कत्वा ठितानं, नेवसञ्ञानासञ्ञायतनं पादकं कत्वा ठितस्स न किञ्चि कथितं, तं पुच्छामीति पुच्छति. अपेत्थाति अपि एत्थ. सो तं उपेक्खं अभिनन्दतीति सो तं विपस्सनुपेक्खं तण्हादिट्ठिअभिनन्दनाहि अभिनन्दति. सेसपदद्वयेपि एसेव नयो. तन्निस्सितं होति विञ्ञाणन्ति विञ्ञाणं विपस्सनानिस्सितं होति. तदुपादानन्ति यं निकन्तिविञ्ञाणं, तं तस्स उपादानं नाम गहणं नाम होति. सउपादानोति सगहणो. न परिनिब्बायतीति विपस्सनाय सालयो भिक्खु मम सासने न परिनिब्बायति. यो पन विहारपरिवेणउपट्ठाकादीसु सालयो, तस्मिं वत्तब्बमेव नत्थीति दस्सेति. कहं पनाति? कत्थ पन? उपादियमानो उपादियतीति पटिसन्धिं गण्हमानो गण्हाति. उपादानसेट्ठं किर सो, भन्तेति, भन्ते, सो किर भिक्खु गहेतब्बट्ठानं सेट्ठं उत्तमं भवं उपादियति, सेट्ठभवे पटिसन्धिं गण्हातीति अत्थो. इमिना तस्स भिक्खुनो पटिसन्धि कथिता. इदानिस्स अरहत्तं कथेतुं इधानन्दातिआदिमाह.

७३. निस्साय निस्सायाति तं तं समापत्तिं निस्साय. ओघस्स नित्थरणा अक्खाताति ओघतरणं कथितं, ततियज्झानं पादकं कत्वा ठितभिक्खुनो ओघनित्थरणा कथिता…पे… नेवसञ्ञानासञ्ञायतनं पादकं कत्वा ठितभिक्खुनो ओघनित्थरणा कथिताति वदति.

कतमो पन, भन्ते, अरियो विमोक्खोति इध किं पुच्छति? समापत्तिं ताव पदट्ठानं कत्वा विपस्सनं वड्ढेत्वा अरहत्तं गण्हन्तो भिक्खु नावं वा उळुम्पादीनि वा निस्साय महोघं तरित्वा पारं गच्छन्तो विय न किलमति. सुक्खविपस्सको पन पकिण्णकसङ्खारे सम्मसित्वा अरहत्तं गण्हन्तो बाहुबलेन सोतं छिन्दित्वा पारं गच्छन्तो विय किलमति. इति इमस्स सुक्खविपस्सकस्स अरहत्तं पुच्छामीति पुच्छति. अरियसावकोति सुक्खविपस्सको अरियसावको. अयञ्हि हेट्ठा अट्ठहि भिक्खूहि पञ्ञवन्ततरो तेसञ्च भिक्खूनं अत्तनो चाति नवन्नम्पि कम्मट्ठानं एकतो कत्वा सम्मसति. एस सक्कायो यावता सक्कायोति यत्तको तेभूमकवट्टसङ्खातो सक्कायो नाम अत्थि, सब्बोपि सो एस सक्कायो, न इतो परं सक्कायो अत्थीति पटिसञ्चिक्खति.

एतं अमतं यदिदं अनुपादा चित्तस्स विमोक्खोति यो पनेस चित्तस्स अनुपादाविमोक्खो नाम, एतं अमतं एतं सन्तं एतं पणीतन्ति पटिसञ्चिक्खति. अञ्ञत्थ च ‘‘अनुपादा चित्तस्स विमोक्खो’’ति निब्बानं वुच्चति. इमस्मिं पन सुत्ते सुक्खविपस्सकस्स अरहत्तं कथितं. सेसं सब्बत्थ उत्तानमेव.

केवलं पन इमस्मिं सुत्ते सत्तसु ठानेसु ओसक्कना कथिता, अट्ठसु ठानेसु पटिसन्धि, नवसु ठानेसु अरहत्तं कथितन्ति वेदितब्बं. कथं? ततियं झानं ताव पादकं कत्वा ठितस्स भिक्खुनो ओसक्कना कथिता, पटिसन्धि कथिता, अरहत्तं कथितं, तथा चतुत्थज्झानं, तथा आकासानञ्चायतनं. विञ्ञाणञ्चायतनं पन पदट्ठानं कत्वा ठितानं तिण्णं भिक्खूनं ओसक्कना कथिता, पटिसन्धि कथिता, अरहत्तं कथितं. तथा आकिञ्चञ्ञायतनं पादकं कत्वा ठितस्स भिक्खुनो. नेवसञ्ञानासञ्ञायतनं पादकं कत्वा ठितस्स पन ओसक्कना नत्थि, पटिसन्धि पन अरहत्तञ्च कथितं. सुक्खविपस्सकस्स अरहत्तमेव कथितन्ति. एवं सत्तसु ठानेसु ओसक्कना कथिता, अट्ठसु ठानेसु पटिसन्धि, नवसु ठानेसु अरहत्तं कथितन्ति वेदितब्बं. इमञ्च पन सत्तसु ठानेसु ओसक्कनं अट्ठसु पटिसन्धिं नवसु अरहत्तं समोधानेत्वा कथेन्तेन इमं आनेञ्जसप्पायसुत्तं सुकथितं नाम होतीति.

पपञ्चसूदनिया मज्झिमनिकायट्ठकथाय

आनेञ्जसप्पायसुत्तवण्णना निट्ठिता.