३. ततियपीठविमानवण्णना

पीठं ते सोवण्णमयन्ति ततियपीठविमानं. तस्स वत्थु राजगहे समुट्ठितं. अञ्ञतरो किर खीणासवत्थेरो राजगहे पिण्डाय चरित्वा भत्तं गहेत्वा उपकट्ठे काले भत्तकिच्चं कातुकामो एकं विवटद्वारगेहं उपसङ्कमि. तस्मिं पन गेहे गेहसामिनी इत्थी सद्धा पसन्ना थेरस्स आकारं सल्लक्खेत्वा ‘‘एथ, भन्ते, इध निसीदित्वा भत्तकिच्चं करोथा’’ति अत्तनो भद्दपीठं पञ्ञापेत्वा उपरि पीतवत्थं अत्थरित्वा निरपेक्खपरिच्चागवसेन अदासि, ‘‘इदं मे पुञ्ञं आयतिं सोवण्णपीठपटिलाभाय होतू’’ति पत्थनञ्च पट्ठपेसि. अथ थेरे तत्थ निसीदित्वा भत्तकिच्चं कत्वा पत्तं धोवित्वा उट्ठाय गच्छन्ते ‘‘भन्ते, इदमासनं तुम्हाकंयेव परिच्चत्तं, मय्हं अनुग्गहत्थं परिभुञ्जथा’’ति आह. थेरो तस्सा अनुकम्पाय तं पीठं सम्पटिच्छित्वा सङ्घस्स दापेसि. सा अपरेन समयेन अञ्ञतरेन रोगेन फुट्ठा कालं कत्वा तावतिंसभवने निब्बत्तीतिआदि सब्बं पठमविमानवण्णनायं वुत्तनयेनेव वेदितब्बं. तेन वुत्तं –

१५. ‘‘पीठं ते सोवण्णमयं उळारं, मनोजवं गच्छति येनकामं;

अलङ्कते मल्यधरे सुवत्थे,ओभाससि विज्जुरिवब्भकूटं.

१६. ‘‘केन तेतादिसो वण्णो, केन ते इध मिज्झति;

उप्पज्जन्ति च ते भोगा, ये केचि मनसो पिया.

१७. ‘‘पुच्छामि तं देवि महानुभावे, मनुस्सभूता किमकासि पुञ्ञं;

केनासि एवं जलितानुभावा, वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति.

१८. ‘‘सा देवता अत्तमना, मोग्गल्लानेन पुच्छिता;

पञ्हं पुट्ठा वियाकासि, यस्स कम्मस्सिदं फलं’’.

१९. ‘‘अप्पस्स कम्मस्स फलं ममेदं, येनम्हि एवं जलितानुभावा;

अहं मनुस्सेसु मनुस्सभूता, पुरिमाय जातिया मनुस्सलोके.

२०. ‘‘अद्दसं विरजं भिक्खुं, विप्पसन्नमनाविलं;

तस्स अदासहं पीठं, पसन्ना सेहि पाणिभि.

२१. ‘‘तेन मेतादिसो वण्णो, तेन मे इध मिज्झति;

उप्पज्जन्ती च मे भोगा, ये केचि मनसो पिया.

२२. ‘‘अक्खामि ते भिक्खु महानुभाव, मनुस्सभूता यमकासि पुञ्ञं;

तेनम्हि एवं जलितानुभावा, वण्णो च मे सब्बदिसा पभासती’’ति.

१९. यञ्च पन पञ्चमगाथायं पुरिमाय जातिया मनुस्सलोकेतिआदि, एत्थ जाति-सद्दो अत्थेव सङ्खतलक्खणे ‘‘जाति द्वीहि खन्धेहि सङ्गहिता’’तिआदीसु (धातु. ७१). अत्थि निकाये ‘‘निगण्ठा नाम समणजाती’’तिआदीसु (अ. नि. ३.७१). अत्थि पटिसन्धियं ‘‘यं मातुकुच्छिस्मिं पठमं चित्तं उप्पन्नं, पठमं विञ्ञाणं पातुभूतं, तदुपादाय सावस्स जाती’’तिआदीसु (महाव. १२४). अत्थि कुले ‘‘अक्खित्तो अनुपकुट्ठो जातिवादेना’’तिआदीसु (दी. नि. १.३०३). अत्थि पसुतियं ‘‘सम्पतिजातो, आनन्द, बोधिसत्तो’’तिआदीसु (दी. नि. २.३१; म. नि. ३.२०७). अत्थि भवे ‘‘एकम्पि जातिं द्वेपि जातियो’’तिआदीसु (दी. नि. १.२४४; म. नि. १.५३). इधापि भवे एव दट्ठब्बो. तस्मा पुरिमाय जातिया पुरिमस्मिं भवे अनन्तरातीते पुरिमे अत्तभावेति अत्थो. भुम्मत्थे हिदं करणवचनं. मनुस्सलोकेति मनुस्सलोकभवे, राजगहं सन्धाय वदति. ओकासलोको हि इध अधिप्पेतो, सत्तलोको पन ‘‘मनुस्सेसू’’ति इमिना वुत्तोयेव.

२०. अद्दसन्ति अद्दक्खिं. विरजन्ति विगतरागादिरजत्ता विरजं. भिक्खुन्ति भिन्नकिलेसत्ता भिक्खुं, सब्बसो किलेसकालुस्सियाभावेन विप्पसन्नचित्तताय विप्पसन्नं, अनाविलसङ्कप्पताय अनाविलं. पुरिमं पुरिमञ्चेत्थ पदं पच्छिमस्स पच्छिमस्स कारणवचनं, विगतरागादिरजत्ता भिन्नकिलेसताय भिक्खुं, भिन्नकिलेसत्ता किलेसकालुस्सियाभावेन विप्पसन्नं, विप्पसन्नमनत्ता अनाविलन्ति. पच्छिमं पच्छिमं वा पदं पुरिमस्स पुरिमस्स कारणवचनं, विरजं भिक्खुगुणयोगतो. भिन्नकिलेसो हि भिक्खु. भिक्खुं विप्पसन्नभावतो. किलेसकालुस्सियाभावेन विप्पसन्नमानसो हि भिक्खु. विप्पसन्नं अनाविलसङ्कप्पभावतोति. रागरजाभावेन वा ‘‘विरज’’न्ति वुत्तं, दोसकालुस्सियाभावेन ‘‘विप्पसन्न’’न्ति, मोहब्याकुलाभावेन ‘‘अनाविल’’न्ति. एवंभूतो परमत्थतो भिक्खु नाम होतीति ‘‘भिक्खु’’न्ति वुत्तं. अदासहन्ति अदासिं अहं. पीठन्ति तदा मम सन्तिके विज्जमानं भद्दपीठं. पसन्नाति कम्मफलसद्धाय रतनत्तयसद्धाय च पसन्नचित्ता. सेहि पाणिभीति अञ्ञं अनाणापेत्वा अत्तनो हत्थेहि उपनीय पीठं पञ्ञापेत्वा अदासिन्ति अत्थो.

एत्थ च ‘‘विरजं भिक्खुं विप्पसन्नमनाविल’’न्ति इमिना खेत्तसम्पत्तिं दस्सेति, ‘‘पसन्ना’’ति इमिना चित्तसम्पत्तिं, ‘‘सेहि पाणिभी’’ति इमिना पयोगसम्पत्तिं. तथा ‘‘पसन्ना’’ति इमिना सक्कच्चदानं अनुपहच्चदानन्ति च इमे द्वे दानगुणा दस्सिता, ‘‘सेहि पाणिभी’’ति इमिना सहत्थेन दानं अनुपविद्धदानन्ति इमे द्वे दानगुणा दस्सिता, पीतवत्थस्स अत्थरणेन निसीदनकालञ्ञुताय चित्तिं कत्वा दानं कालेन दानन्ति इमे द्वे दानगुणा दस्सिताति वेदितब्बा. सेसं हेट्ठा वुत्तनयमेव.

ततियपीठविमानवण्णना निट्ठिता.