१. उत्तराथेरीगाथावण्णना
सत्तकनिपाते मुसलानि गहेत्वानाति उत्तराय थेरिया गाथा. अयम्पि पुरिमबुद्धेसु कताधिकारा तत्थ तत्थ भवे विवट्टूपनिस्सयं कुसलं उपचिनन्ती, अनुक्कमेन सम्भावितकुसलमूला समुपचितविमोक्खसम्भारा परिपक्कविमुत्तिपरिपाचनीयधम्मा हुत्वा, इमस्मिं बुद्धुप्पादे सावत्थियं अञ्ञतरस्मिं कुलगेहे निब्बत्तित्वा उत्तराति लद्धनामा अनुक्कमेन विञ्ञुतं पत्वा पटाचाराय थेरिया सन्तिकं उपसङ्कमि. थेरी तस्सा धम्मं कथेसि. सा धम्मं सुत्वा संसारे जातसंवेगा सासने अभिप्पसन्ना हुत्वा पब्बजि. पब्बजित्वा च कतपुब्बकिच्चा पटाचाराय थेरिया सन्तिके विपस्सनं पट्ठपेत्वा भावनमनुयुञ्जन्ती उपनिस्सयसम्पन्नताय इन्द्रियानं परिपाकं गतत्ता च न चिरस्सेव विपस्सनं उस्सुक्कापेत्वा सह पटिसम्भिदाहि अरहत्तं पापुणि. अरहत्तं पन पत्वा अत्तनो पटिपत्तिं पच्चवेक्खित्वा उदानवसेन –
१७५. ‘‘मुसलानि गहेत्वान, धञ्ञं कोट्टेन्ति माणवा;
पुत्तदारानि पोसेन्ता, धनं विन्दन्ति माणवा.
१७६. ‘‘घटेथ बुद्धसासने, यं कत्वा नानुतप्पति;
खिप्पं पादानि धोवित्वा, एकमन्तं निसीदथ.
१७७. ‘‘चित्तं उपट्ठपेत्वान, एकग्गं सुसमाहितं;
पच्चवेक्खथ सङ्खारे, परतो नो च अत्ततो.
१७८. ‘‘तस्साहं वचनं सुत्वा, पटाचारानुसासनिं;
पादे पक्खालयित्वान, एकमन्ते उपाविसिं.
१७९. ‘‘रत्तिया पुरिमे यामे, पुब्बजातिमनुस्सरिं;
रत्तिया मज्झिमे यामे, दिब्बचक्खुं विसोधयिं.
१८०. ‘‘रत्तिया पच्छिमे यामे, तमोक्खन्धं पदालयिं;
तेविज्जा अथ वुट्ठासिं, कता ते अनुसासनी.
१८१. ‘‘सक्कंव देवा तिदसा, सङ्गामे अपराजितं;
पुरक्खत्वा विहस्सामि, तेविज्जाम्हि अनासवा’’ति. –
इमा गाथा अभासि.
तत्थ चित्तं उपट्ठपेत्वानाति भावनाचित्तं कम्मट्ठाने उपट्ठपेत्वा. कथं? एकग्गं सुसमाहितं पच्चवेक्खथाति पटिपत्तिं अवेक्खथ, सङ्खारे अनिच्चातिपि, दुक्खातिपि, अनत्तातिपि लक्खणत्तयं विपस्सथाति अत्थो. इदञ्च ओवादकाले अत्तनो अञ्ञेसञ्च भिक्खुनीनं थेरियादीनं ओवादस्स अनुवादवसेन वुत्तं. पटाचारानुसासनिन्ति पटाचाराय थेरिया अनुसिट्ठिं. ‘‘पटाचाराय सासन’’न्तिपि वा पाठो.
अथ वुट्ठासिन्ति तेविज्जाभावप्पत्तितो पच्छा आसनतो वुट्ठासिं. अयम्पि थेरी एकदिवसं पटाचाराय थेरिया सन्तिके कम्मट्ठानं सोधेत्वा अत्तनो वसनट्ठानं पविसित्वा पल्लङ्कं आभुजित्वा निसीदि. ‘‘न ताविमं पल्लङ्कं भिन्दिस्सामि, याव मे न अनुपादाय आसवेहि चित्तं विमुच्चती’’ति निच्छयं कत्वा सम्मसनं आरभित्वा, अनुक्कमेन विपस्सनं उस्सुक्कापेत्वा मग्गपटिपाटिया अभिञ्ञापटिसम्भिदापरिवारं अरहत्तं पत्वा एकूनवीसतिया पच्चवेक्खणाञाणाय पवत्ताय ‘‘इदानिम्हि कतकिच्चा’’ति सोमनस्सजाता इमा गाथा उदानेत्वा पादे पसारेसि अरुणुग्गमनवेलायं. ततो सम्मदेव विभाताय रत्तिया थेरिया सन्तिकं उपगन्त्वा इमा गाथा पच्चुदाहासि. तेन वुत्तं ‘‘कता ते अनुसासनी’’तिआदि. सेसं सब्बं हेट्ठा वुत्तनयमेव.
उत्तराथेरीगाथावण्णना निट्ठिता.