९. अभयाथेरीगाथावण्णना
अभये भिदुरो कायोतिआदिका अभयत्थेरिया गाथा. अयम्पि पुरिमबुद्धेसु कताधिकारा तत्थ तत्थ भवे विवट्टूपनिस्सयं पुञ्ञं उपचिनन्ती सिखिस्स भगवतो काले खत्तियमहासालकुले निब्बत्तित्वा विञ्ञुतं पत्वा अरुणरञ्ञो अग्गमहेसी अहोसि. राजा तस्सा एकदिवसं गन्धसम्पन्नानि सत्त उप्पलानि अदासि. सा तानि गहेत्वा ‘‘किं मे इमेहि पिळन्धन्तेहि. यंनूनाहं इमेहि भगवन्तं पूजेस्सामी’’ति चिन्तेत्वा निसीदि. भगवा च भिक्खाचारवेलायं राजनिवेसनं पाविसि. सा भगवन्तं दिस्वा पसन्नमानसा पच्चुग्गन्त्वा तेहि पुप्फेहि पूजेत्वा पञ्चपतिट्ठितेन वन्दि. सा तेन पुञ्ञकम्मेन देवमनुस्सेसु संसरन्ती इमस्मिं बुद्धुप्पादे उज्जेनियं कुलगेहे निब्बत्तित्वा विञ्ञुतं पत्वा अभयमातुसहायिका हुत्वा ताय पब्बजिताय तस्सा सिनेहेन सयम्पि पब्बजित्वा ताय सद्धिं राजगहे वसमाना एकदिवसं असुभदस्सनत्थं सीतवनं अगमासि. सत्था गन्धकुटियं निसिन्नोव तस्सा अनुभूतपुब्बं आरम्मणं पुरतो कत्वा तस्सा उद्धुमातकादिभावं पकासेसि. तं दिस्वा संवेगमानसा अट्ठासि. सत्था ओभासं फरित्वा पुरतो निसिन्नं विय अत्तानं दस्सेत्वा –
३५. ‘‘अभये भिदुरो कायो, यत्थ सत्ता पुथुज्जना;
निक्खिपिस्सामिमं देहं, सम्पजाना सतीमती.
३६. ‘‘बहूहि दुक्खधम्मेहि, अप्पमादरताय मे;
तण्हक्खयो अनुप्पत्तो, कतं बुद्धस्स सासन’’न्ति. –
इमा गाथा अभासि. सा गाथापरियोसाने अरहत्तं पापुणि. तेन वुत्तं अपदाने (अप. थेरी २.१.७१-९०) –
‘‘नगरे अरुणवतिया, अरुणो नाम खत्तियो;
तस्स रञ्ञो अहुं भरिया, वारितं वारयामहं.
‘‘सत्तमालं गहेत्वान, उप्पला देवगन्धिका;
निसज्ज पासादवरे, एवं चिन्तेसि तावदे.
‘‘किं मे इमाहि मालाहि, सिरसारोपिताहि मे;
वरं मे बुद्धसेट्ठस्स, ञाणम्हि अभिरोपितं.
‘‘सम्बुद्धं पटिमानेन्ती, द्वारासन्ने निसीदहं;
यदा एहिति सम्बुद्धो, पूजयिस्सं महामुनिं.
‘‘ककुधो विलसन्तोव, मिगराजाव केसरी;
भिक्खुसङ्घेन सहितो, आगच्छि वीथिया जिनो.
‘‘बुद्धस्स रंसिं दिस्वान, हट्ठा संविग्गमानसा;
द्वारं अवापुरित्वान, बुद्धसेट्ठमपूजयिं.
‘‘सत्त उप्पलपुप्फानि, परिकिण्णानि अम्बरे;
छदिं करोन्तो बुद्धस्स, मत्थके धारयन्ति ते.
‘‘उदग्गचित्ता सुमना, वेदजाता कतञ्जली;
तत्थ चित्तं पसादेत्वा, तावतिंसमगच्छहं.
‘‘महानेलस्स छादनं, धारेन्ति मम मुद्धनि;
दिब्बगन्धं पवायामि, सत्तुप्पलस्सिदं फलं.
‘‘कदाचि नीयमानाय, ञातिसङ्घेन मे तदा;
यावता परिसा मय्हं, महानेलं धरीयति.
‘‘सत्तति देवराजूनं, महेसित्तमकारयिं;
सब्बत्थ इस्सरा हुत्वा, संसरामि भवाभवे.
‘‘तेसट्ठि चक्कवत्तीनं, महेसित्तमकारयिं;
सब्बे ममनुवत्तन्ति, आदेय्यवचना अहुं.
‘‘उप्पलस्सेव मे वण्णो, गन्धो चेव पवायति;
दुब्बण्णियं न जानामि, बुद्धपूजायिदं फलं.
‘‘इद्धिपादेसु कुसला, बोज्झङ्गभावनारता;
अभिञ्ञापारमिप्पत्ता, बुद्धपूजायिदं फलं.
‘‘सतिपट्ठानकुसला, समाधिझानगोचरा;
सम्मप्पधानमनुयुत्ता, बुद्धपूजायिदं फलं.
‘‘वीरियं मे धुरधोरय्हं, योगक्खेमाधिवाहनं;
सब्बासवपरिक्खीणा, नत्थि दानि पुनब्भवो.
‘‘एकतिंसे इतो कप्पे, यं पुप्फमभिपूजयिं;
दुग्गतिं नाभिजानामि, बुद्धपूजायिदं फलं.
‘‘किलेसा झापिता मय्हं…पे… कतं बुद्धस्स सासन’’न्ति. (अप. थेरी २.१.७१-९०);
अरहत्तं पन पत्वा उदानेन्ती ता एव गाथा परिवत्तित्वा अभासि.
तत्थ अभयेति अत्तानमेव आलपति. भिदुरोति भिज्जनसभावो, अनिच्चोति अत्थो. यत्थ सत्ता पुथुज्जनाति यस्मिं खणेन भिज्जनसीले असुचिदुग्गन्धजेगुच्छपटिक्कूलसभावे काये इमे अन्धपुथुज्जना सत्ता लग्गा लग्गिता. निक्खिपिस्सामिमं देहन्ति अहं पन इमं देहं पूतिकायं पुन अनादानेन निरपेक्खा खिपिस्सामि छड्डेस्सामि. तत्थ कारणमाह ‘‘सम्पजाना सतीमती’’ति.
बहूहि दुक्खधम्मेहीति जातिजरादीहि अनेकेहि दुक्खधम्मेहि फुट्ठायाति अधिप्पायो. अप्पमादरतायाति ताय एव दुक्खोतिण्णताय पटिलद्धसंवेगत्ता सतिअविप्पवाससङ्खाते अप्पमादे रताय. सेसं वुत्तनयमेव. एत्थ च सत्थारा देसितनियामेन –
‘‘निक्खिपाहि इमं देहं, अप्पमादरताय ते;
तण्हक्खयं पापुणाहि, करोहि बुद्धसासन’’न्ति. –
पाठो, थेरिया वुत्तनियामेनेव पन संगीतिं आरोपितत्ता. अप्पमादरताय तेति अप्पमादरताय तया भवितब्बन्ति अत्थो.
अभयाथेरीगाथावण्णना निट्ठिता.