३. महानागत्थेरगाथावण्णना

यस्स सब्रह्मचारीसूतिआदिका आयस्मतो महानागत्थेरस्स गाथा. का उप्पत्ति? अयम्पि पुरिमबुद्धेसु कताधिकारो तत्थ तत्थ भवे विवट्टूपनिस्सयं कुसलं उपचिनन्तो ककुसन्धस्स भगवतो काले कुलगेहे निब्बत्तित्वा विञ्ञुतं पत्तो एकदिवसं ककुसन्धं भगवन्तं अरञ्ञं अज्झोगाहेत्वा अञ्ञतरस्मिं रुक्खमूले झानसुखेन निसिन्नं दिस्वा पसन्नमानसो तस्स दाळिमफलं अदासि. सो तेन पुञ्ञकम्मेन देवमनुस्सेसु संसरन्तो इमस्मिं बुद्धुप्पादे साकेते मधुवासेट्ठस्स नाम ब्राह्मणस्स पुत्तो हुत्वा निब्बत्ति, महानागोतिस्स नामं अहोसि. सो विञ्ञुतं पत्तो भगवति साकेते अञ्जनवने विहरन्ते आयस्मतो गवम्पतित्थेरस्स पाटिहारियं दिस्वा पटिलद्धसद्धो थेरस्सेव सन्तिके पब्बजित्वा तस्सोवादे ठत्वा अरहत्तं पापुणि. तेन वुत्तं अपदाने (अप. थेर २.४५.१-७) –

‘‘ककुसन्धो महावीरो, सब्बधम्मान पारगू;

गणम्हा वूपकट्ठो सो, अगमासि वनन्तरं.

‘‘बीजमिञ्जं गहेत्वान, लताय आवुणिं अहं;

भगवा तम्हि समये, झायते पब्बतन्तरे.

‘‘दिस्वानहं देवदेवं, विप्पसन्नेन चेतसा;

दक्खिणेय्यस्स वीरस्स, बीजमिञ्जमदासहं.

‘‘इमस्मिंयेव कप्पम्हि, यं मिञ्जमददिं तदा;

दुग्गतिं नाभिजानामि, बीजमिञ्जस्सिदं फलं.

‘‘किलेसा झापिता मय्हं…पे… कतं बुद्धस्स सासन’’न्ति.

अरहत्तं पन पत्वा विमुत्तिसुखेन विहरन्तो थेरो छब्बग्गिये भिक्खू सब्रह्मचारीसु गारवं अकत्वा विहरन्ते दिस्वा तेसं ओवाददानवसेन –

३८७. ‘‘यस्स सब्रह्मचारीसु, गारवो नूपलब्भति;

परिहायति सद्धम्मा, मच्छो अप्पोदके यथा.

३८८. ‘‘यस्स सब्रह्मचारीसु, गारवो नूपलब्भति;

न विरूहति सद्धम्मे, खेत्ते बीजंव पूतिकं.

३८९. ‘‘यस्स सब्रह्मचारीसु, गारवो नूपलब्भति;

आरका होति निब्बाना, धम्मराजस्स सासने.

३९०. ‘‘यस्स सब्रह्मचारीसु, गारवो उपलब्भति;

न विहायति सद्धम्मा, मच्छो बव्होदके यथा.

३९१. ‘‘यस्स सब्रह्मचारीसु, गारवो उपलब्भति;

सो विरूहति सद्धम्मे, खेत्ते बीजंव भद्दकं.

३९२. ‘‘यस्स सब्रह्मचारीसु, गारवो उपलब्भति;

सन्तिके होति निब्बानं, धम्मराजस्स सासने’’ति. –

इमा छ गाथा अभासि.

तत्थ सब्रह्मचारीसूति समानं ब्रह्मं सीलादिधम्मं चरन्तीति सब्रह्मचारिनो, सीलदिट्ठिसामञ्ञगता सहधम्मिका, तेसु. गारवोति गरुभावो सीलादिगुणनिमित्तं गरुकरणं. नूपलब्भतीति न विज्जति न पवत्तति, न उपतिट्ठतीति अत्थो. निब्बानाति किलेसानं निब्बापनतो किलेसक्खयाति अत्थो. धम्मराजस्साति सत्थुनो. सत्था हि सदेवकं लोकं यथारहं लोकियलोकुत्तरेन धम्मेन रञ्जेति तोसेतीति धम्मराजा. एत्थ च ‘‘धम्मराजस्स सासने’’ति इमिना निब्बानं नाम धम्मराजस्सेव सासने, न अञ्ञत्थ. तत्थ यो सब्रह्मचारीसु गारवरहितो, सो यथा निब्बाना आरका होति, तथा धम्मराजस्स सासनतोपि आरका होतीति दस्सेति. बव्होदकेति बहुउदके. सन्तिके होति निब्बानन्ति निब्बानं तस्स सन्तिके समीपे एव होति. सेसं वुत्तनयमेव. इमा एव च थेरस्स अञ्ञाब्याकरणगाथा अहेसुं.

महानागत्थेरगाथावण्णना निट्ठिता.