११. न्हातकमुनित्थेरगाथावण्णना

वातरोगाभिनीतोतिआदिका आयस्मतो न्हातकमुनिस्स गाथा. का उप्पत्ति? अयम्पि पुरिमबुद्धेसु कताधिकारो तत्थ तत्थ भवे पुञ्ञानि उपचिनित्वा इमस्मिं बुद्धुप्पादे राजगहे ब्राह्मणकुले निब्बत्तित्वा वयप्पत्तो विज्जाट्ठानादीसु निप्फत्तिं गतो न्हातकलक्खणयोगेन न्हातकोति पञ्ञायित्थ. सो तापसपब्बज्जं पब्बजित्वा राजगहस्स तियोजनप्पमाणे ठाने अरञ्ञायतने नीवारेहि यापेन्तो अग्गिं परिचारयमानो वसति. तस्स सत्था घटे विय पदीपं हदयब्भन्तरे पज्जलन्तं अरहत्तूपनिस्सयं दिस्वा अस्समपदं अगमासि. सो भगवन्तं दिस्वा हट्ठतुट्ठो अत्तनो उपकप्पननियामेन आहारं उपनेसि. तं भगवा परिभुञ्जि. एवं तयो दिवसे दत्वा चतुत्थदिवसे ‘‘भगवा तुम्हे परमसुखुमाला, कथं इमिना आहारेन यापेथा’’ति आह. तस्स सत्था अरियसन्तोसगुणं पकासेन्तो धम्मं देसेसि. तापसो तं सुत्वा सोतापन्नो हुत्वा पब्बजित्वा अरहत्तं पापुणि. भगवा तं अरहत्ते पतिट्ठपेत्वा गतो. सो पन तत्थेव विहरन्तो अपरभागे वाताबाधेन उपद्दुतो अहोसि. सत्था तत्थ गन्त्वा पटिसन्थारमुखेन तस्स विहारं पुच्छन्तो –

४३५. ‘‘वातरोगाभिनीतो त्वं, विहरं कानने वने;

पविद्धगोचरे लूखे, कथं भिक्खु करिस्ससी’’ति. – गाथमाह; अथ थेरो –

४३६. ‘‘पीतिसुखेन विपुलेन, फरित्वान समुस्सयं;

लूखम्पि अभिसम्भोन्तो, विहरिस्सामि कानने.

४३७. ‘‘भावेन्तो सत्त बोज्झङ्गे, इन्द्रियानि बलानि च;

झानसोखुम्मसम्पन्नो, विहरिस्सं अनासवो.

४३८. ‘‘विप्पमुत्तं किलेसेहि, सुद्धचित्तं अनाविलं;

अभिण्हं पच्चवेक्खन्तो, विहरिस्सं अनासवो.

४३९. ‘‘अज्झत्तञ्च बहिद्धा च, ये मे विज्जिंसु आसवा;

सब्बे असेसा उच्छिन्ना, न च उप्पज्जरे पुन.

४४०. ‘‘पञ्चक्खन्धा परिञ्ञाता, तिट्ठन्ति छिन्नमूलका;

दुक्खक्खयो अनुप्पत्तो, नत्थि दानि पुनब्भवो’’ति. –

इमाहि सेसगाथाहि अत्तनो विहारं सत्थु पवेदेसि.

तत्थ झानसोखुम्मसम्पन्नोति झानसुखुमभावेन समन्नागतो. झानसुखुमं नाम अरूपज्झानं, तस्मा अट्ठसमापत्तिलाभिम्हीति वुत्तं होति. तेन अत्तनो उभतोभागविमुत्तितं दस्सेति. अपरे पनाहु – ‘‘सोखुम्मन्ति अग्गमग्गफलेसु अधिपञ्ञासिक्खा अधिप्पेता, ततो झानग्गहणेन अत्तनो उभतोभागविमुत्तितं विभावेती’’ति. विप्पमुत्तं किलेसेहीति पटिप्पस्सद्धिविमुत्तिया सब्बकिलेसेहि विमुत्तं, ततो एव सुद्धचित्तं, अनाविलसङ्कप्पताय अनाविलं, तीहिपि पदेहि अरहत्तफलचित्तमेव वदति. सेसं हेट्ठा वुत्तनयमेव. इममेव च थेरस्स अञ्ञाब्याकरणं अहोसीति.

न्हातकमुनित्थेरगाथावण्णना निट्ठिता.