९. कोसलविहारित्थेरगाथावण्णना

सद्धायाहं पब्बजितोति आयस्मतो कोसलविहारित्थेरस्स गाथा. का उप्पत्ति? अयम्पि किर पदुमुत्तरस्स भगवतो काले कुसलबीजं रोपेत्वा तं तं पुञ्ञं अकासि. सेसं अञ्जनवनियत्थेरवत्थुसदिसमेव. अयं पन विसेसो – अयं किर वुत्तनयेन पब्बजित्वा कतपुब्बकिच्चो कोसलरट्ठे अञ्ञतरस्मिं गामे एकं उपासककुलं निस्साय अरञ्ञे विहरति, तं सो उपासको रुक्खमूले वसन्तं दिस्वा कुटिकं कारेत्वा अदासि. थेरो कुटिकायं विहरन्तो आवाससप्पायेन समाधानं लभित्वा विपस्सनं उस्सुक्कापेत्वा नचिरस्सेव अरहत्तं पापुणि. तेन वुत्तं अपदाने (अप. थेर १.११.५३-६१) –

‘‘हिमवन्तस्साविदूरे, वसामि पण्णसन्थरे;

घासेसु गेधमापन्नो, सेय्यसीलो चहं तदा.

‘‘खणन्तालुकलम्बानि, बिळालितक्कलानि च;

कोलं भल्लातकं बिल्लं, आहत्वा पटियादितं.

‘‘पदुमुत्तरो लोकविदू, आहुतीनं पटिग्गहो;

मम सङ्कप्पमञ्ञाय, आगच्छि मम सन्तिकं.

‘‘उपागतं महानागं, देवदेवं नरासभं;

बिळालिं पग्गहेत्वान, पत्तम्हि ओकिरिं अहं.

‘‘परिभुञ्जि महावीरो, तोसयन्तो ममं तदा;

परिभुञ्जित्वान सब्बञ्ञू, इमं गाथं अभासथ.

‘‘सकं चित्तं पसादेत्वा, बिळालिं मे अदा तुवं;

कप्पानं सतसहस्सं, दुग्गतिं नुपपज्जसि.

‘‘चरिमं वत्तते मय्हं, भवा सब्बे समूहता;

धारेमि अन्तिमं देहं, सम्मासम्बुद्धसासने.

‘‘चतुपञ्ञासितो कप्पे, सुमेखलिय सव्हयो;

सत्तरतनसम्पन्नो, चक्कवत्ती महब्बलो.

‘‘किलेसा झापिता मय्हं…पे… कतं बुद्धस्स सासन’’न्ति.

अरहत्तं पन पत्वा विमुत्तिसुखप्पटिसंवेदनेन उप्पन्नपीतिवेगेन उदानेन्तो ‘‘सद्धायाहं पब्बजितो’’ति गाथं अभासि.

५९. तत्थ सद्धायाति भगवतो वेसालिं उपगमने आनुभावं दिस्वा, ‘‘एकन्तनिय्यानिकं इदं सासनं, तस्मा अद्धा इमाय पटिपत्तिया जरामरणतो मुच्चिस्सामी’’ति उप्पन्नसद्धावसेन पब्बजितो पब्बज्जं उपगतो. अरञ्ञे मे कुटिका कताति तस्सा पब्बज्जाय अनुरूपवसेन अरञ्ञे वसतो मे कुटिका कता, पब्बज्जानुरूपं आरञ्ञको हुत्वा वूपकट्ठो विहरामीति दस्सेति. तेनाह ‘‘अप्पमत्तो च आतापी, सम्पजानो पतिस्सतो’’ति. अरञ्ञवासलद्धेन कायविवेकेन जागरियं अनुयुञ्जन्तो तत्थ सतिया अविप्पवासेन अप्पमत्तो, आरद्धवीरियताय आतापी, पुब्बभागियसतिसम्पजञ्ञपारिपूरिया विपस्सनं वड्ढेत्वा अरहत्ताधिगमेन पञ्ञासतिवेपुल्लप्पत्तिया अच्चन्तमेव सम्पजानो पतिस्सतो विहरामीति अत्थो. अप्पमत्तभावादिकित्तने चस्स इदमेव अञ्ञाब्याकरणं अहोसि कोसलरट्ठे चिरनिवासिभावेन पन कोसलविहारीति समञ्ञा जाताति.

कोसलविहारित्थेरगाथावण्णना निट्ठिता.