७. यसत्थेरगाथावण्णना

सुविलित्तो सुवसनोति आयस्मतो यसत्थेरस्स गाथा. का उप्पत्ति? अयम्पि पुरिमबुद्धेसु कताधिकारो तत्थ तत्थ भवे विवट्टूपनिस्सयानि पुञ्ञानि उपचिनन्तो सुमेधस्स भगवतो काले महानुभावो नागराजा हुत्वा बुद्धप्पमुखं भिक्खुसङ्घं अत्तनो भवनं नेत्वा महादानं पवत्तेसि. भगवन्तं महग्घेन तिचीवरेन अच्छादेसि, एकमेकञ्च भिक्खुं महग्घेनेव पच्चेकदुस्सयुगेन सब्बेन समणपरिक्खारेन अच्छादेसि. सो तेन पुञ्ञकम्मेन देवमनुस्सेसु संसरन्तो सिद्धत्थस्स भगवतो काले सेट्ठिपुत्तो हुत्वा महाबोधिमण्डं सत्तहि रतनेहि पूजेसि. कस्सपस्स भगवतो काले सासने पब्बजित्वा समणधम्मं अकासि. एवं सुगतीसुयेव संसरन्तो इमस्मिं अम्हाकं भगवतो काले बाराणसियं महाविभवस्स सेट्ठिनो पुत्तो हुत्वा निब्बत्ति, यसो नाम नामेन परमसुखुमालो. ‘‘तस्स तयो पासादा’’ति सब्बं खन्धके (महाव. २५) आगतनयेन वेदितब्बं.

सो पुब्बहेतुना चोदियमानो रत्तिभागे निद्दाभिभूतस्स परिजनस्स विप्पकारं दिस्वा सञ्जातसंवेगो सुवण्णपादुकारूळ्होव गेहतो निग्गतो देवताविवटेन नगरद्वारेन निक्खमित्वा इसिपतनसमीपं गतो ‘‘उपद्दुतं वत, भो, उपस्सट्ठं वत, भो’’ति आह. तेन समयेन भगवता इसिपतने विहरन्तेन तस्सेव अनुग्गण्हनत्थं अब्भोकासे चङ्कमन्तेन ‘‘एहि, यस, इदं अनुपद्दुतं, इदं अनुपस्सट्ठ’’न्ति वुत्तो, ‘‘अनुपद्दुतं अनुपस्सट्ठं किर अत्थी’’ति सोमनस्सजातो सुवण्णपादुका ओरुय्ह भगवन्तं उपसङ्कमित्वा एकमन्तं निसिन्नो सत्थारा अनुपुब्बिकथं कथेत्वा सच्चदेसनाय कताय सच्चपरियोसाने सोतापन्नो हुत्वा गवेसनत्थं आगतस्स पितु भगवता सच्चदेसनाय करियमानाय अरहत्तं सच्छाकासि. तेन वुत्तं अपदाने (अप. थेर १.४०.४५६-४८३) –

‘‘महासमुद्दं ओग्गय्ह, भवनं मे सुनिम्मितं;

सुनिम्मिता पोक्खरणी, चक्कवाकपकूजिता.

‘‘मन्दालकेहि सञ्छन्ना, पदुमुप्पलकेहि च;

नदी च सन्दते तत्थ, सुपतित्था मनोरमा.

‘‘मच्छकच्छपसञ्छन्ना, नानादिजसमोत्थता;

मयूरकोञ्चाभिरुदा, कोकिलादीहि वग्गुहि.

‘‘पारेवता रविहंसा च, चक्कवाका नदीचरा;

दिन्दिभा साळिका चेत्थ, पम्मका जीवजीवका.

‘‘हंसा कोञ्चापि नदिता, कोसिया पिङ्गला बहू;

सत्तरतनसम्पन्ना, मणिमुत्तिकवालुका.

‘‘सब्बसोण्णमया रुक्खा, नानागन्धसमेरिता;

उज्जोतेन्ति दिवारत्तिं, भवनं सब्बकालिकं.

‘‘सट्ठितूरियसहस्सानि, सायं पातो पवज्जरे;

सोळसित्थिसहस्सानि, परिवारेन्ति मं सदा.

‘‘अभिनिक्खम्म भवना, सुमेधं लोकनायकं;

पसन्नचित्तो सुमनो, वन्दयिं तं महायसं.

‘‘सम्बुद्धं अभिवादेत्वा, ससङ्घं तं निमन्तयिं;

अधिवासेसि सो धीरो, सुमेधो लोकनायको.

‘‘मम धम्मकथं कत्वा, उय्योजेसि महामुनि;

सम्बुद्धं अभिवादेत्वा, भवनं मे उपागमिं.

‘‘आमन्तयिं परिजनं, सब्बे सन्निपताथ वो;

पुब्बण्हसमयं बुद्धो, भवनं आगमिस्सति.

‘‘लाभा अम्हं सुलद्धं नो, ये वसाम तवन्तिके;

मयम्पि बुद्धसेट्ठस्स, पूजं कस्साम सत्थुनो.

‘‘अन्नं पानं पट्ठपेत्वा, कालं आरोचयिं अहं;

वसीसतसहस्सेहि, उपेसि लोकनायको.

‘‘पञ्चङ्गिकेहि तूरियेहि, पच्चुग्गमनमकासहं;

सब्बसोण्णमये पीठे, निसीदि पुरिसुत्तमो.

‘‘उपरिच्छदनं आसि, सब्बसोण्णमयं तदा;

बीजनियो पवायन्ति, भिक्खुसङ्घस्स अन्तरे.

‘‘पहूतेनन्नपानेन, भिक्खुसङ्घमतप्पयिं;

पच्चेकदुस्सयुगळे, भिक्खुसङ्घस्सदासहं.

‘‘यं वदन्ति सुमेधोति, लोकाहुतिपटिग्गहं;

भिक्खुसङ्घे निसीदित्वा, इमा गाथा अभासथ.

‘‘यो मे अन्नेन पानेन, सब्बे इमे च तप्पयिं;

तमहं कित्तयिस्सामि, सुणाथ मम भासतो.

‘‘अट्ठारसे कप्पसते, देवलोके रमिस्सति;

सहस्सक्खत्तुं राजा च, चक्कवत्ती भविस्सति.

‘‘उपपज्जति यं योनिं, देवत्तं अथ मानुसं;

सब्बदा सब्बसोवण्णं, छदनं धारयिस्सति.

‘‘तिंसकप्पसहस्सम्हि, ओक्काककुलसम्भवो;

गोतमो नाम गोत्तेन, सत्था लोके भविस्सति.

‘‘तस्स धम्मेसु दायादो, ओरसो धम्मनिम्मितो;

सब्बासवे परिञ्ञाय, निब्बायिस्सतिनासवो.

‘‘भिक्खुसङ्घे निसीदित्वा, सीहनादं नदिस्सति;

चितके छत्तं धारेन्ति, हेट्ठा छत्तम्हि डय्हथ.

‘‘सामञ्ञं मे अनुप्पत्तं, किलेसा झापिता मया;

मण्डपे रुक्खमूले वा, सन्तापो मे न विज्जति.

‘‘तिंसकप्पसहस्सम्हि, यं दानमददिं तदा;

दुग्गतिं नाभिजानामि, सब्बदानस्सिदं फलं.

‘‘किलेसा झापिता मय्हं…पे… कतं बुद्धस्स सासन’’न्ति.

अथ भगवा आयस्मन्तं यसं दक्खिणं बाहुं पसारेत्वा ‘‘एहि भिक्खू’’ति आह. वचनसमनन्तरमेव द्वङ्गुलमत्तकेसमस्सु अट्ठपरिक्खारधरो वस्ससट्ठिकत्थेरो विय अहोसि. सो अत्तनो पटिपत्तिं पच्चवेक्खित्वा उदानेन्तो एहिभिक्खुभावप्पत्तितो पुरिमावत्थवसेन –

११७. ‘‘सुविलित्तो सुवसनो, सब्बाभरणभूसितो;

तिस्सो विज्जा अज्झगमिं, कतं बुद्धस्स सासन’’न्ति. – गाथं अभासि;

तत्थ सुविलित्तोति सुन्दरेन कुङ्कुमचन्दनानुलेपनेन विलित्तगत्तो. सुवसनोति सुट्ठु महग्घकासिकवत्थवसनो. सब्बाभरणभूसितोति सीसूपगादीहि सब्बेहि आभरणेहि अलङ्कतो. अज्झगमिन्ति अधिगच्छिं. सेसं वुत्तनयमेव.

यसत्थेरगाथावण्णना निट्ठिता.