५. मलितवम्भत्थेरगाथावण्णना

उक्कण्ठितोति आयस्मतो मलितवम्भत्थेरस्स गाथा. का उप्पत्ति? अयं किर पदुमुत्तरस्स भगवतो काले हिमवन्ततो अविदूरे अञ्ञतरस्मिं जातस्सरे सकुणो हुत्वा निब्बत्ति, पदुमुत्तरो भगवा तं अनुग्गण्हन्तो तत्थ गन्त्वा जातस्सरतीरे चङ्कमति. सकुणो भगवन्तं दिस्वा पसन्नमानसो सरे कुमुदानि गहेत्वा भगवन्तं पूजेसि. सो तेन पुञ्ञकम्मेन देवमनुस्सेसु संसरन्तो इमस्मिं बुद्धुप्पादे कुरुकच्छनगरे अञ्ञतरस्स ब्राह्मणस्स पुत्तो हुत्वा निब्बत्ति, मलितवम्भोतिस्स नामं अहोसि. सो विञ्ञुतं पत्तो पच्छाभूमहाथेरं उपसङ्कमित्वा तस्स सन्तिके धम्मं सुत्वा पटिलद्धसद्धो पब्बजित्वा विपस्सनाय कम्मं करोन्तो विहरति. तस्स च अयं सभावो, यत्थ भोजनसप्पायो दुल्लभो, इतरे सुलभा, ततो न पक्कमति. यत्थ पन भोजनसप्पायो सुलभो, इतरे दुल्लभा, तत्थ न वसति पक्कमतेव. एवं विहरन्तो च हेतुसम्पन्नताय महापुरिसजातिकताय च नचिरस्सेव विपस्सनं वड्ढेत्वा अरहत्तं पापुणि. तेन वुत्तं अपदाने (अप. थेर १.१६.५१-५७) –

‘‘हिमवन्तस्साविदूरे, महाजातस्सरो अहु;

पदुमुप्पलसञ्छन्नो, पुण्डरीकसमोत्थटो.

‘‘कुकुत्थो नाम नामेन, तत्थासिं सकुणो तदा;

सीलवा बुद्धिसम्पन्नो, पुञ्ञापुञ्ञेसु कोविदो.

‘‘पदुमुत्तरो लोकविदू, आहुतीनं पटिग्गहो;

जातस्सरस्साविदूरे, सञ्चरित्थ महामुनि.

‘‘जलजं कुमुदं छेत्वा, उपनेसिं महेसिनो;

मम सङ्कप्पमञ्ञाय, पटिग्गहि महामुनि.

‘‘तञ्च दानं ददित्वान, सुक्कमूलेन चोदितो;

कप्पानं सतसहस्सं, दुग्गतिं नुपपज्जहं.

‘‘सोळसेतो कप्पसते, आसुं वरुणनामका;

अट्ठ एते जनाधिपा, चक्कवत्ती महब्बला.

‘‘किलेसा झापिता मय्हं…पे… कतं बुद्धस्स सासन’’न्ति.

अरहत्तं पन पत्वा अत्तनो पटिपत्तिं पच्चवेक्खित्वा उदानेन्तो –

१०५. ‘‘उक्कण्ठितोपि न वसे, रममानोपि पक्कमे;

न त्वेवानत्थसंहितं, वसे वासं विचक्खणो’’ति. – गाथं अभासि;

तत्थ उक्कण्ठितोपि न वसेति यस्मिं आवासे वसन्तस्स मे भोजनसप्पायालाभेन अधिकुसलेसु धम्मेसु उक्कण्ठा अनभिरति उप्पज्जति, तत्थ उक्कण्ठितोपि वसामियेव इतरसप्पायलाभेन न पक्कमे न पक्कमामि. न वसेति एत्थ न-कारेनपि पक्कमेतिपदं सम्बन्धितब्बं. रममानोपि पक्कमेति यस्मिं पन आवासे वसन्तस्स मे पच्चयवेकल्लाभावेन नत्थि उक्कण्ठा, अञ्ञदत्थु अभिरमामि, एवं अभिरममानोपि अवसेससप्पायालाभेन ततो पक्कमे, न वसेय्यं. एवं पटिपज्जन्तोवाहं नचिरस्सेव सकत्थं पच्चुपादिन्ति. अयञ्चेत्थ अत्तपटिपत्तिपच्चवेक्खणायं योजना. परस्स ओवाददाने पन वसेय्य न पक्कमेय्याति विधानवसेन योजेतब्बं. न त्वेवानत्थसंहितं, वसे वासं विचक्खणोति यस्मिं आवासे पच्चया सुलभा, समणधम्मो न पारिपूरिं गच्छति, यस्मिञ्च आवासे पच्चया दुल्लभा, समणधम्मोपि पारिपूरिं न गच्छति, एवरूपो आवासो इध अनत्थसंहितो नाम अवड्ढिसहितोति कत्वा. एवरूपं वासं विचक्खणो विञ्ञुजातिको सकत्थं परिपूरेतुकामो नत्वेव वसेय्य. यत्थ पन पञ्चङ्गसमन्नागतो आवासो लब्भति, सत्तपि सप्पाया लब्भन्ति, तत्थेव वसेय्याति अत्थो.

मलितवम्भत्थेरगाथावण्णना निट्ठिता.