३. बन्धुरत्थेरगाथावण्णना

नाहं एतेन अत्थिकोति आयस्मतो बन्धुरत्थेरस्स गाथा. का उप्पत्ति? अयम्पि पुरिमबुद्धेसु कताधिकारो सिद्धत्थस्स भगवतो काले अञ्ञतरस्स रञ्ञो अन्तेपुरे गोपको हुत्वा एकदिवसं भगवन्तं सपरिसं राजङ्गणेन गच्छन्तं दिस्वा पसन्नचित्तो कणवेरपुप्फानि गहेत्वा ससङ्घं लोकनायकं पूजेसि. सो तेन पुञ्ञकम्मेन देवलोके निब्बत्तित्वा अपरापरं सुगतीसुयेव संसरन्तो इमस्मिं बुद्धुप्पादे सीलवतीनगरे सेट्ठिपुत्तो हुत्वा निब्बत्ति, बन्धुरोतिस्स नामं अहोसि. सो विञ्ञुतं पत्तो केनचिदेव करणीयेन सावत्थियं गतो उपासकेहि सद्धिं विहारं गतो सत्थु धम्मदेसनं सुत्वा पटिलद्धसद्धो पब्बजित्वा ञाणस्स परिपाकत्ता विपस्सनं पट्ठपेत्वा नचिरस्सेव अरहत्तं पापुणि. तेन वुत्तं अपदाने (अप. थेर १.१७.७-१२) –

‘‘सिद्धत्थो नाम भगवा, लोकजेट्ठो नरासभो;

पुरक्खतो सावकेहि, नगरं पटिपज्जथ.

‘‘रञ्ञो अन्तेपुरे आसिं, गोपको अभिसम्मतो;

पासादे उपविट्ठोहं, अद्दसं लोकनायकं.

‘‘कणवेरं गहेत्वान, भिक्खुसङ्घे समोकिरिं;

बुद्धस्स विसुं कत्वान, ततो भिय्यो समोकिरिं.

‘‘चतुन्नवुतितो कप्पे, यं पुप्फमभिपूजयिं;

दुग्गतिं नाभिजानामि, बुद्धपूजायिदं फलं.

‘‘सत्तासीतिम्हितो कप्पे, चतुरासुं महिद्धिका;

सत्तरतनसम्पन्ना, चक्कवत्ती महब्बला.

‘‘किलेसा झापिता मय्हं…पे… कतं बुद्धस्स सासन’’न्ति.

अरहत्तं पन पत्वा कतञ्ञुभावे ठत्वा अत्तनो उपकारस्स रञ्ञो पच्चुपकारं कातुं सीलवतीनगरं गन्त्वा रञ्ञो धम्मं देसेन्तो सच्चानि पकासेसि. राजा सच्चपरियोसाने सोतापन्नो हुत्वा अत्तनो नगरे सुदस्सनं नाम महन्तं विहारं कारेत्वा थेरस्स निय्यातेसि. महालाभसक्कारो अहोसि. थेरो विहारं सब्बञ्च लाभसक्कारं सङ्घस्स निय्यातेत्वा सयं पुरिमनियामेनेव पिण्डाय चरित्वा यापेन्तो कतिपाहं तत्थ वसित्वा सावत्थिं गन्तुकामो अहोसि. भिक्खू, ‘‘भन्ते, तुम्हे इधेव वसथ, सचे पच्चयेहि वेकल्लं, मयं तं परिपूरेस्सामा’’ति आहंसु. थेरो, ‘‘न मय्हं, आवुसो, उळारेहि पच्चयेहि अत्थो अत्थि, इतरीतरेहि पच्चयेहि यापेमि, धम्मरसेनेवम्हि तित्तो’’ति दस्सेन्तो –

१०३. ‘‘नाहं एतेन अत्थिको, सुखितो धम्मरसेन तप्पितो;

पित्वा रसग्गमुत्तमं, न च काहामि विसेन सन्थव’’न्ति. –

गाथं अभासि.

तत्थ नाहं एतेन अत्थिकोति येन मं तुम्हे तप्पेतुकामा ‘‘परिपूरेस्सामा’’ति वदथ, एतेन आमिसलाभेन पच्चयामिसरसेन नाहं अत्थिको, मय्हं एतेन अत्थो नत्थि, सन्तुट्ठि परमं सुखन्ति इतरीतरेहेव पच्चयेहि यापेमीति अत्थो. इदानि तेन अनत्थिकभावे पधानकारणं दस्सेन्तो आह ‘‘सुखितो धम्मरसेन तप्पितो’’ति. सत्ततिंसबोधिपक्खियधम्मरसेन चेव नवविधलोकुत्तरधम्मरसेन च तप्पितो पीणितो सुखितो उत्तमेन सुखेन सुहितोति अत्थो. पित्वा रसग्गमुत्तमन्ति सब्बरसेसु अग्गं सेट्ठं ततोयेव उत्तमं यथावुत्तं धम्मरसं पिवित्वा ठितो, तेनाह – ‘‘सब्बरसं धम्मरसो जिनाती’’ति (ध. प. ३५४). न च काहामि विसेन सन्थवन्ति एवरूपं रसुत्तमं धम्मरसं पिवित्वा ठितो विसेन विससदिसेन विसरसेन सन्थवं संसग्गं न करिस्सामि, तथाकरणस्स कारणं नत्थीति अत्थो.

बन्धुरत्थेरगाथावण्णना निट्ठिता.