१२. द्वयतानुपस्सनासुत्तवण्णना
एवं मे सुतन्ति द्वयतानुपस्सनासुत्तं. का उप्पत्ति? इमस्स सुत्तस्स अत्तज्झासयतो उप्पत्ति. अत्तज्झासयेन हि भगवा इमं सुत्तं देसेसि. अयमेत्थ सङ्खेपो, वित्थारो पनस्स अत्थवण्णनायमेव आवि भविस्सति. तत्थ एवं मे सुतन्तिआदीनि वुत्तनयानेव. पुब्बारामेति सावत्थिनगरस्स पुरत्थिमदिसायं आरामे. मिगारमातु पासादेति एत्थ विसाखा उपासिका अत्तनो ससुरेन मिगारेन सेट्ठिना मातुट्ठाने ठपितत्ता ‘‘मिगारमाता’’ति वुच्चति. ताय मिगारमातुया नवकोटिअग्घनकं महालतापिळन्धनं विस्सज्जेत्वा कारापितो पासादो हेट्ठा च उपरि च पञ्च पञ्च गब्भसतानि कत्वा सहस्सकूटागारगब्भो, सो ‘‘मिगारमातुपासादो’’ति वुच्चति. तस्मिं मिगारमातु पासादे.
तेन खो पन समयेन भगवाति यं समयं भगवा सावत्थिं निस्साय पुब्बारामे मिगारमातु पासादे विहरति, तेन समयेन. तदहुपोसथेति तस्मिं अहु उपोसथे, उपोसथदिवसेति वुत्तं होति. पन्नरसेति इदं उपोसथग्गहणेन सम्पत्तावसेसुपोसथपटिक्खेपवचनं. पुण्णाय पुण्णमाय रत्तियाति पन्नरसदिवसत्ता दिवसगणनाय अब्भादिउपक्किलेसविरहत्ता रत्तिगुणसम्पत्तिया च पुण्णत्ता पुण्णाय, परिपुण्णचन्दत्ता पुण्णमाय च रत्तिया. भिक्खुसङ्घपरिवुतोति भिक्खुसङ्घेन परिवुतो. अब्भोकासे निसिन्नो होतीति मिगारमातु रतनपासादपरिवेणे अब्भोकासे उपरि अप्पटिच्छन्ने ओकासे पञ्ञत्तवरबुद्धासने निसिन्नो होति. तुण्हीभूतं तुण्हीभूतन्ति अतीव तुण्हीभूतं, यतो यतो वा अनुविलोकेति, ततो ततो तुण्हीभूतं, तुण्हीभूतं वाचाय, पुन तुण्हीभूतं कायेन. भिक्खुसङ्घं अनुविलोकेत्वाति तं परिवारेत्वा निसिन्नं अनेकसहस्सभिक्खुपरिमाणं तुण्हीभूतं तुण्हीभूतं भिक्खुसङ्घं ‘‘एत्तका एत्थ सोतापन्ना, एत्तका सकदागामिनो, एत्तका अनागामिनो एत्तका आरद्धविपस्सका कल्याणपुथुज्जना, इमस्स भिक्खुसङ्घस्स कीदिसी धम्मदेसना सप्पाया’’ति सप्पायधम्मदेसनापरिच्छेदनत्थं इतो चितो च विलोकेत्वा.
ये ते, भिक्खवे, कुसला धम्माति ये ते आरोग्यट्ठेन अनवज्जट्ठेन इट्ठफलट्ठेन कोसल्लसम्भूतट्ठेन च कुसला सत्ततिंसबोधिपक्खियधम्मा, तज्जोतका वा परियत्तिधम्मा. अरिया निय्यानिका सम्बोधगामिनोति उपगन्तब्बट्ठेन अरिया, लोकतो निय्यानट्ठेन निय्यानिका, सम्बोधसङ्खातं अरहत्तं गमनट्ठेन सम्बोधगामिनो. तेसं वो भिक्खवे…पे… सवनाय, तेसं भिक्खवे कुसलानं…पे… सम्बोधगामीनं का उपनिसा, किं कारणं, किं पयोजनं तुम्हाकं सवनाय, किमत्थं तुम्हे ते धम्मे सुणाथाति वुत्तं होति. यावदेव द्वयतानं धम्मानं यथाभूतं ञाणायाति एत्थ यावदेवाति परिच्छेदावधारणवचनं. द्वे अवयवा एतेसन्ति द्वया, द्वया एव द्वयता, तेसं द्वयतानं. ‘‘द्वयान’’न्तिपि पाठो. यथाभूतं ञाणायाति अविपरीतञाणाय. किं वुत्तं होति? यदेतं लोकियलोकुत्तरादिभेदेन द्विधा ववत्थितानं धम्मानं विपस्सनासङ्खातं यथाभूतञाणं, एतदत्थाय न इतो भिय्योति, सवनेन हि एत्तकं होति, तदुत्तरि विसेसाधिगमो भावनायाति. किञ्च द्वयतं वदेथाति एत्थ पन सचे, वो भिक्खवे, सिया, किञ्च तुम्हे, भन्ते, द्वयतं वदेथाति अयमधिप्पायो. पदत्थो पन ‘‘किञ्च द्वयताभावं वदेथा’’ति.
(१) ततो भगवा द्वयतं दस्सेन्तो ‘‘इदं दुक्ख’’न्ति एवमादिमाह. तत्थ द्वयतानं चतुसच्चधम्मानं ‘‘इदं दुक्खं, अयं दुक्खसमुदयो’’ति एवं लोकियस्स एकस्स अवयवस्स सहेतुकस्स वा दुक्खस्स दस्सनेन अयं एकानुपस्सना, इतरा लोकुत्तरस्स दुतियस्स अवयवस्स सउपायस्स वा निरोधस्स दस्सनेन दुतियानुपस्सना. पठमा चेत्थ ततियचतुत्थविसुद्धीहि होति, दुतिया पञ्चमविसुद्धिया. एवं सम्मा द्वयतानुपस्सिनोति इमिना वुत्तनयेन सम्मा द्वयधम्मे अनुपस्सन्तस्स सतिया अविप्पवासेन अप्पमत्तस्स, कायिकचेतसिकवीरियातापेन आतापिनो काये च जीविते च निरपेक्खत्ता, पहितत्तस्स. पाटिकङ्खन्ति इच्छितब्बं. दिट्ठेव धम्मे अञ्ञाति अस्मिंयेव अत्तभावे अरहत्तं. सति वा उपादिसेसे अनागामिताति ‘‘उपादिसेस’’न्ति पुनब्भववसेन उपादातब्बक्खन्धसेसं वुच्चति, तस्मिं वा सति अनागामिभावो पटिकङ्खोति दस्सेति. तत्थ किञ्चापि हेट्ठिमफलानिपि एवं द्वयतानुपस्सिनोव होन्ति, उपरिमफलेसु पन उस्साहं जनेन्तो एवमाह.
इदमवोचातिआदि सङ्गीतिकारानं वचनं. तत्थ इदन्ति ‘‘ये ते, भिक्खवे’’तिआदिवुत्तनिदस्सनं. एतन्ति इदानि ‘‘ये दुक्ख’’न्ति एवमादिवत्तब्बगाथाबन्धनिदस्सनं. इमा च गाथा चतुसच्चदीपकत्ता वुत्तत्थदीपिका एव, एवं सन्तेपि गाथारुचिकानं पच्छा आगतानं पुब्बे वुत्तं असमत्थताय अनुग्गहेत्वा ‘‘इदानि यदि वदेय्य सुन्दर’’न्ति आकङ्खन्तानं विक्खित्तचित्तानञ्च अत्थाय वुत्ता. विसेसत्थदीपिका वाति अविपस्सके विपस्सके च दस्सेत्वा तेसं वट्टविवट्टदस्सनतो, तस्मा विसेसत्थदस्सनत्थमेव वुत्ता. एस नयो इतो परम्पि गाथावचनेसु.
७३०. तत्थ यत्थ चाति निब्बानं दस्सेति. निब्बाने हि दुक्खं सब्बसो उपरुज्झति, सब्बप्पकारं उपरुज्झति, सहेतुकं उपरुज्झति, असेसञ्च उपरुज्झति. तञ्च मग्गन्ति तञ्च अट्ठङ्गिकं मग्गं.
७३१-३. चेतोविमुत्तिहीना ते, अथो पञ्ञाविमुत्तियाति एत्थ अरहत्तफलसमाधि रागविरागा चेतोविमुत्ति, अरहत्तफलपञ्ञा अविज्जाविरागा पञ्ञाविमुत्तीति वेदितब्बा. तण्हाचरितेन वा अप्पनाझानबलेन किलेसे विक्खम्भेत्वा अधिगतं अरहत्तफलं रागविरागा चेतोविमुत्ति, दिट्ठिचरितेन उपचारज्झानमत्तं निब्बत्तेत्वा विपस्सित्वा अधिगतं अरहत्तफलं अविज्जाविरागा पञ्ञाविमुत्ति. अनागामिफलं वा कामरागं सन्धाय रागविरागा चेतोविमुत्ति, अरहत्तफलं सब्बप्पकारतो अविज्जाविरागा पञ्ञाविमुत्तीति. अन्तकिरियायाति वट्टदुक्खस्स अन्तकरणत्थाय. जातिजरूपगाति जातिजरं उपगता, जातिजराय वा उपगता, न परिमुच्चन्ति जातिजरायाति एवं वेदितब्बा. सेसमेत्थ आदितो पभुति पाकटमेव. गाथापरियोसाने च सट्ठिमत्ता भिक्खू तं देसनं उग्गहेत्वा विपस्सित्वा तस्मिंयेव आसने अरहत्तं पापुणिंसु. यथा चेत्थ, एवं सब्बवारेसु.
(२) अतो एव भगवा ‘‘सिया अञ्ञेनपि परियायेना’’तिआदिना नयेन नानप्पकारतो द्वयतानुपस्सनं आह. तत्थ दुतियवारे उपधिपच्चयाति सासवकम्मपच्चया. सासवकम्मञ्हि इध ‘‘उपधी’’ति अधिप्पेतं. असेसविरागनिरोधाति असेसं विरागेन निरोधा, असेसविरागसङ्खाता वा निरोधा.
७३४. उपधिनिदानाति कम्मपच्चया. दुक्खस्स जातिप्पभवानुपस्सीति वट्टदुक्खस्स जातिकारणं ‘‘उपधी’’ति अनुपस्सन्तो. सेसमेत्थ पाकटमेव. एवं अयम्पि वारो चत्तारि सच्चानि दीपेत्वा अरहत्तनिकूटेनेव वुत्तो. यथा चायं, एवं सब्बवारा.
(३) तत्थ ततियवारे अविज्जापच्चयाति भवगामिकम्मसम्भारअविज्जापच्चया. दुक्खं पन सब्बत्थ वट्टदुक्खमेव.
७३५. जातिमरणसंसारन्ति खन्धनिब्बत्तिं जातिं खन्धभेदं मरणं खन्धपटिपाटिं संसारञ्च. वजन्तीति गच्छन्ति उपेन्ति. इत्थभावञ्ञथाभावन्ति इमं मनुस्सभावं इतो अवसेसअञ्ञनिकायभावञ्च. गतीति पच्चयभावो.
७३६. अविज्जा हायन्ति अविज्जा हि अयं. विज्जागता च ये सत्ताति ये च अरहत्तमग्गविज्जाय किलेसे विज्झित्वा गता खीणासवसत्ता. सेसमुत्तानत्थमेव.
(४) चतुत्थवारे सङ्खारपच्चयाति पुञ्ञापुञ्ञानेञ्जाभिसङ्खारपच्चया.
७३८-९. एतमादीनवं ञत्वाति यदिदं दुक्खं सङ्खारपच्चया, एतं आदीनवन्ति ञत्वा. सब्बसङ्खारसमथाति सब्बेसं वुत्तप्पकारानं सङ्खारानं मग्गञाणेन समथा, उपहतताय फलसमत्थतायाति वुत्तं होति. सञ्ञानन्ति कामसञ्ञादीनं मग्गेनेव उपरोधना. एतं ञत्वा यथातथन्ति एतं दुक्खक्खयं अविपरीतं ञत्वा. सम्मद्दसाति सम्मादस्सना. सम्मदञ्ञायाति सङ्खतं अनिच्चादितो, असङ्खतञ्च निच्चादितो ञत्वा. मारसंयोगन्ति तेभूमकवट्टं. सेसमुत्तानत्थमेव.
(५) पञ्चमवारे विञ्ञाणपच्चयाति कम्मसहजातअभिसङ्खारविञ्ञाणपच्चया.
७४१. निच्छातोति नित्तण्हो. परिनिब्बुतोति किलेसपरिनिब्बानेन परिनिब्बुतो होति. सेसं पाकटमेव.
(६) छट्ठवारे फस्सपच्चयाति अभिसङ्खारविञ्ञाणसम्पयुत्तफस्सपच्चयाति अत्थो. एवं एत्थ पदपटिपाटिया वत्तब्बानि नामरूपसळायतनानि अवत्वा फस्सो वुत्तो. तानि हि रूपमिस्सकत्ता कम्मसम्पयुत्तानेव न होन्ति, इदञ्च वट्टदुक्खं कम्मतो वा सम्भवेय्य कम्मसम्पयुत्तधम्मतो वाति.
७४२-३. भवसोतानुसारिनन्ति तण्हानुसारिनं. परिञ्ञायाति तीहि परिञ्ञाहि परिजानित्वा. अञ्ञायाति अरहत्तमग्गपञ्ञाय ञत्वा. उपसमे रताति फलसमापत्तिवसेन निब्बाने रता. फस्साभिसमयाति फस्सनिरोधा. सेसं पाकटमेव.
(७) सत्तमवारे वेदनापच्चयाति कम्मसम्पयुत्तवेदनापच्चया.
७४४-५. अदुक्खमसुखं सहाति अदुक्खमसुखेन सह. एतं दुक्खन्ति ञत्वानाति एतं सब्बं वेदयितं ‘‘दुक्खकारण’’न्ति ञत्वा, विपरिणामट्ठितिअञ्ञाणदुक्खताहि वा दुक्खं ञत्वा. मोसधम्मन्ति नस्सनधम्मं. पलोकिनन्ति जरामरणेहि पलुज्जनधम्मं. फुस्स फुस्साति उदयब्बयञाणेन फुसित्वा फुसित्वा. वयं पस्सन्ति अन्ते भङ्गमेव पस्सन्तो. एवं तत्थ विजानतीति एवं ता वेदना विजानाति, तत्थ वा दुक्खभावं विजानाति. वेदनानं खयाति ततो परं मग्गञाणेन कम्मसम्पयुत्तानं वेदनानं खया. सेसमुत्तानमेव.
(८) अट्ठमवारे तण्हापच्चयाति कम्मसम्भारतण्हापच्चया.
७४७. एतमादीनवं ञत्वा, तण्हं दुक्खस्स सम्भवन्ति एतं दुक्खस्स सम्भवं तण्हाय आदीनवं ञत्वा. सेसमुत्तानमेव.
(९) नवमवारे उपादानपच्चयाति कम्मसम्भारउपादानपच्चया.
७४८-९. भवोति विपाकभवो खन्धपातुभावो. भूतो दुक्खन्ति भूतो सम्भूतो वट्टदुक्खं निगच्छति. जातस्स मरणन्ति यत्रापि ‘‘भूतो सुखं निगच्छती’’ति बाला मञ्ञन्ति, तत्रापि दुक्खमेव दस्सेन्तो आह – ‘‘जातस्स मरणं होती’’ति. दुतियगाथाय योजना – अनिच्चादीहि सम्मदञ्ञाय पण्डिता उपादानक्खया जातिक्खयं निब्बानं अभिञ्ञाय न गच्छन्ति पुनब्भवन्ति.
(१०) दसमवारे आरम्भपच्चयाति कम्मसम्पयुत्तवीरियपच्चया.
७५१. अनारम्भे विमुत्तिनोति अनारम्भे निब्बाने विमुत्तस्स. सेसमुत्तानमेव.
(११) एकादसमवारे आहारपच्चयाति कम्मसम्पयुत्ताहारपच्चया. अपरो नयो – चतुब्बिधा सत्ता रूपूपगा, वेदनूपगा, सञ्ञूपगा, सङ्खारूपगाति. तत्थ एकादसविधाय कामधातुया सत्ता रूपूपगा कबळीकाराहारसेवनतो. रूपधातुया सत्ता अञ्ञत्र असञ्ञेहि वेदनूपगा फस्साहारसेवनतो. हेट्ठा तिविधाय अरूपधातुया सत्ता सञ्ञूपगा सञ्ञाभिनिब्बत्तमनोसञ्चेतनाहारसेवनतो. भवग्गे सत्ता सङ्खारूपगा सङ्खाराभिनिब्बत्तविञ्ञाणाहारसेवनतोति. एवम्पि यं किञ्चि दुक्खं सम्भोति, सब्बं आहारपच्चयाति वेदितब्बं.
७५५. आरोग्यन्ति निब्बानं. सङ्खाय सेवीति चत्तारो पच्चये पच्चवेक्खित्वा सेवमानो, ‘‘पञ्चक्खन्धा द्वादसायतनानि अट्ठारसधातुयो’’ति एवं वा लोकं सङ्खाय ‘‘अनिच्चं दुक्खं अनत्ता’’ति ञाणेन सेवमानो. धम्मट्ठोति चतुसच्चधम्मे ठितो. सङ्ख्यं नोपेतीति ‘‘देवो’’ति वा ‘‘मनुस्सो’’ति वा आदिकं सङ्ख्यं न गच्छति. सेसमुत्तानमेव.
(१२) द्वादसमवारे इञ्जितपच्चयाति तण्हामानदिट्ठिकम्मकिलेसइञ्जितेसु यतो कुतोचि कम्मसम्भारिञ्जितपच्चया.
७५७. एजं वोस्सज्जाति तण्हं चजित्वा. सङ्खारे उपरुन्धियाति कम्मं कम्मसम्पयुत्ते च सङ्खारे निरोधेत्वा. सेसमुत्तानमेव.
(१३) तेरसमवारे निस्सितस्स चलितन्ति तण्हाय तण्हादिट्ठिमानेहि वा खन्धे निस्सितस्स सीहसुत्ते (सं. नि. ३.७८) देवानं विय भयचलनं होति. सेसमुत्तानमेव.
(१४) चुद्दसमवारे रूपेहीति रूपभवेहि रूपसमापत्तीहि वा. अरूपाति अरूपभवा अरूपसमापत्तियो वा. निरोधोति निब्बानं.
७६१. मच्चुहायिनोति मरणमच्चु किलेसमच्चु देवपुत्तमच्चुहायिनो, तिविधम्पि तं मच्चुं हित्वा गामिनोति वुत्तं होति. सेसमुत्तानमेव.
(१५) पन्नरसमवारे यन्ति नामरूपं सन्धायाह. तञ्हि लोकेन धुवसुभसुखत्तवसेन ‘‘इदं सच्च’’न्ति उपनिज्झायितं दिट्ठमालोकितं. तदमरियानन्ति इदं अरियानं, अनुनासिकइकारलोपं कत्वा वुत्तं. एतं मुसाति एतं धुवादिवसेन गहितम्पि मुसा, न तादिसं होतीति. पुन यन्ति निब्बानं सन्धायाह. तञ्हि लोकेन रूपवेदनादीनमभावतो ‘‘इदं मुसा नत्थि किञ्ची’’ति उपनिज्झायितं. तदमरियानं एतं सच्चन्ति तं इदं अरियानं एतं निक्किलेससङ्खाता सुभभावा, पवत्तिदुक्खपटिपक्खसङ्खाता सुखभावा, अच्चन्तसन्तिसङ्खाता निच्चभावा च अनपगमनेन परमत्थतो ‘‘सच्च’’न्ति यथाभूतं सम्मप्पञ्ञाय सुदिट्ठं.
७६२-३. अनत्तनि अत्तमानिन्ति अनत्तनि नामरूपे अत्तमानिं. इदं सच्चन्ति मञ्ञतीति इदं नामरूपं धुवादिवसेन ‘‘सच्च’’न्ति मञ्ञति. येन येन हीति येन येन रूपे वा वेदनाय वा ‘‘मम रूपं, मम वेदना’’तिआदिना नयेन मञ्ञन्ति. ततो तन्ति ततो मञ्ञिताकारा तं नामरूपं होति अञ्ञथा. किं कारणं? तञ्हि तस्स मुसा होति, यस्मा तं यथामञ्ञिताकारा मुसा होति, तस्मा अञ्ञथा होतीति अत्थो. कस्मा पन मुसा होतीति? मोसधम्मञ्हि इत्तरं, यस्मा यं इत्तरं परित्तपच्चुपट्ठानं, तं मोसधम्मं नस्सनधम्मं होति, तथारूपञ्च नामरूपन्ति. सच्चाभिसमयाति सच्चावबोधा. सेसमुत्तानमेव.
(१६) सोळसमवारे यन्ति छब्बिधमिट्ठारम्मणं सन्धायाह. तञ्हि लोकेन सलभमच्छमक्कटादीहि पदीपबळिसलेपादयो विय ‘‘इदं सुख’’न्ति उपनिज्झायितं. तदमरियानं एतं दुक्खन्ति तं इदं अरियानं ‘‘कामा हि चित्रा मधुरा मनोरमा, विरूपरूपेन मथेन्ति चित्त’’न्तिआदिना (सु. नि. ५०; चूळनि. खग्गविसाणसुत्तनिद्देस १३६) नयेन ‘‘एतं दुक्ख’’न्ति यथाभूतं सम्मप्पञ्ञाय सुदिट्ठं. पुन यन्ति निब्बानमेव सन्धायाह. तञ्हि लोकेन कामगुणाभावा ‘‘दुक्ख’’न्ति उपनिज्झायितं. तदमरियानन्ति तं इदं अरियानं परमत्थसुखतो ‘‘एतं सुख’’न्ति यथाभूतं सम्मप्पञ्ञाय सुदिट्ठं.
७६५-६. केवलाति अनवसेसा. इट्ठाति इच्छिता पत्थिता. कन्ताति पिया. मनापाति मनवुड्ढिकरा. यावतत्थीति वुच्चतीति यावता एते छ आरम्मणा अत्थीति वुच्चन्ति. वचनब्यत्तयो वेदितब्बो. एते वोति एत्थ वोति निपातमत्तं.
७६७-८. सुखन्ति दिट्ठमरियेहि, सक्कायस्सुपरोधनन्ति ‘‘सुख’’मिति अरियेहि पञ्चक्खन्धनिरोधो दिट्ठो, निब्बानन्ति वुत्तं होति. पच्चनीकमिदं होतीति पटिलोममिदं दस्सनं होति. पस्सतन्ति पस्सन्तानं, पण्डितानन्ति वुत्तं होति. यं परेति एत्थ यन्ति वत्थुकामे सन्धायाह. पुन यं परेति एत्थ निब्बानं.
७६९-७१. पस्साति सोतारं आलपति. धम्मन्ति निब्बानधम्मं. सम्पमूळ्हेत्थविद्दसूति सम्पमूळ्हा एत्थ अविद्दसू बाला. किंकारणं सम्पमूळ्हा? निवुतानं तमो होति , अन्धकारो अपस्सतं, बालानं अविज्जाय निवुतानं ओत्थटानं अन्धभावकरणो तमो होति, येन निब्बानधम्मं दट्ठुं न सक्कोन्ति. सतञ्च विवटं होति, आलोको पस्सतामिवाति सतञ्च सप्पुरिसानं पञ्ञादस्सनेन पस्सतं आलोकोव विवटं होति निब्बानं. सन्तिके न विजानन्ति, मगा धम्मस्सकोविदाति यं अत्तनो सरीरे तचपञ्चकमत्तं परिच्छिन्दित्वा अनन्तरमेव अधिगन्तब्बतो, अत्तनो खन्धानं वा निरोधमत्ततो सन्तिके निब्बानं, तं एवं सन्तिके सन्तम्पि न विजानन्ति मगभूता जना मग्गामग्गधम्मस्स सच्चधम्मस्स वा अकोविदा, सब्बथा भवराग…पे… सुसम्बुधो. तत्थ मारधेय्यानुपन्नेहीति तेभूमकवट्टं अनुपन्नेहि.
७७२. पच्छिमगाथाय सम्बन्धो ‘‘एवं असुसम्बुधं को नु अञ्ञत्र मरियेही’’ति. तस्सत्थो – ठपेत्वा अरिये को नु अञ्ञो निब्बानपदं जानितुं अरहति, यं पदं चतुत्थेन अरियमग्गेन सम्मदञ्ञाय अनन्तरमेव अनासवा हुत्वा किलेसपरिनिब्बानेन परिनिब्बन्ति, सम्मदञ्ञाय वा अनासवा हुत्वा अन्ते अनुपादिसेसाय निब्बानधातुया परिनिब्बन्तीति अरहत्तनिकूटेन देसनं निट्ठापेसि.
अत्तमनाति तुट्ठमना. अभिनन्दुन्ति अभिनन्दिंसु. इमस्मिञ्च पन वेय्याकरणस्मिन्ति इमस्मिं सोळसमे वेय्याकरणे. भञ्ञमानेति भणियमाने. सेसं पाकटमेव.
एवं सब्बेसुपि सोळससु वेय्याकरणेसु सट्ठिमत्ते सट्ठिमत्ते कत्वा सट्ठिअधिकानं नवन्नं भिक्खुसतानं अनुपादाय आसवेहि चित्तानि विमुच्चिंसु, सोळसक्खत्तुं चत्तारि चत्तारि कत्वा चतुसट्ठि सच्चानेत्थ वेनेय्यवसेन नानप्पकारतो देसितानीति.
परमत्थजोतिकाय खुद्दक-अट्ठकथाय
सुत्तनिपात-अट्ठकथाय द्वयतानुपस्सनासुत्तवण्णना
निट्ठित्ता.
निट्ठितो च ततियो वग्गो अत्थवण्णनानयतो, नामेन
महावग्गोति.