१३. अक्खरुक्खपेतवत्थुवण्णना
यं ददाति न तं होतीति इदं अक्खदायकपेतवत्थु. तस्स का उप्पत्ति? भगवति सावत्थियं विहरन्ते अञ्ञतरो सावत्थिवासी उपासको सकटेहि भण्डस्स पूरेत्वा वणिज्जाय विदेसं गन्त्वा तत्थ अत्तनो भण्डं विक्किणित्वा पटिभण्डं सकटेसु आरोपेत्वा सावत्थिं उद्दिस्स मग्गं पटिपज्जि. तस्स मग्गं गच्छन्तस्स अटवियं एकस्स सकटस्स अक्खो भिज्जि. अथ अञ्ञतरो पुरिसो रुक्खगहणत्थं कुठारिफरसुं गाहापेत्वा अत्तनो गामतो निक्खमित्वा अरञ्ञे विचरन्तो तं ठानं पत्वा तं उपासकं अक्खभञ्जनेन दोमनस्सप्पत्तं दिस्वा ‘‘अयं वाणिजो अक्खभञ्जनेन अटवियं किलमती’’ति अनुकम्पं उपादाय रुक्खदण्डं छिन्दित्वा दळ्हं अक्खं कत्वा सकटे योजेत्वा अदासि.
सो अपरेन समयेन कालं कत्वा तस्मिंयेव अटविपदेसे भुम्मदेवता हुत्वा निब्बत्तो. अत्तनो कम्मं पच्चवेक्खित्वा रत्तियं तस्स उपासकस्स गेहं गन्त्वा गेहद्वारे ठत्वा –
८००. ‘‘यं ददाति न तं होति, देथेव दानं दत्वा उभयं तरति;
उभयं तेन दानेन गच्छति, जागरथ मा पमज्जथा’’ति. –
गाथमाह. तत्थ यं ददाति न तं होतीति यं देय्यधम्मं दायको देति, न तदेव परलोके तस्स दानस्स फलभावेन होति, अथ खो अञ्ञं बहुं इट्ठं कन्तं फलं होतियेव. तस्मा देथेव दानन्ति यथा तथा दानं देथ एव. तत्थ कारणमाह ‘‘दत्वा उभयं तरती’’ति, दानं दत्वा दिट्ठधम्मिकम्पि सम्परायिकम्पि दुक्खं अनत्थञ्च अतिक्कमति. उभयं तेन दानेन गच्छतीति दिट्ठधम्मिकं सम्परायिकञ्चाति उभयम्पि सुखं तेन दानेन उपगच्छति पापुणाति, अत्तनो परेसञ्च हितसुखवसेनापि अयमत्थो योजेतब्बो. जागरथ मा पमज्जथाति एवं उभयानत्थनिवारणं उभयहितसाधनं दानं सम्पादेतुं जागरथ, दानूपकरणानि सज्जेत्वा तत्थ च अप्पमत्ता होथाति अत्थो. आदरदस्सनत्थं चेत्थ आमेडितवसेन वुत्तं.
वाणिजो अत्तनो किच्चं तीरेत्वा पटिनिवत्तित्वा अनुक्कमेन सावत्थिं पत्वा दुतियदिवसे सत्थारं उपसङ्कमित्वा वन्दित्वा एकमन्तं निसिन्नो तं पवत्तिं भगवतो आरोचेसि. सत्था तमत्थं अट्ठुप्पत्तिं कत्वा सम्पत्तपरिसाय धम्मं देसेसि. सा देसना महाजनस्स सात्थिका अहोसीति.
अक्खरुक्खपेतवत्थुवण्णना निट्ठिता.