११. पाटलिपुत्तपेतवत्थुवण्णना
दिट्ठा तया निरया तिरच्छानयोनीति इदं सत्थरि जेतवने विहरन्ते अञ्ञतरं विमानपेतं आरब्भ वुत्तं. सावत्थिवासिनो किर पाटलिपुत्तवासिनो च बहू वाणिजा नावाय सुवण्णभूमिं अगमिंसु. तत्थेको उपासको आबाधिको मातुगामे पटिबद्धचित्तो कालमकासि. सो कतकुसलोपि देवलोकं अनुपपज्जित्वा इत्थिया पटिबद्धचित्तताय समुद्दमज्झे विमानपेतो हुत्वा निब्बत्ति. यस्सं पन सो पटिबद्धचित्तो, सा इत्थी सुवण्णभूमिगामिनिं नावं अभिरुय्ह गच्छति. अथ खो सो पेतो तं इत्थिं गहेतुकामो नावाय गमनं उपरुन्धि. अथ वाणिजा ‘‘केन नु खो कारणेन अयं नावा न गच्छती’’ति वीमंसन्ता काळकण्णिसलाकं विचारेसुं. अमनुस्सिद्धिया यावततियं तस्सा एव इत्थिया पापुणि, यस्सं सो पटिबद्धचित्तो. तं दिस्वा वाणिजा वेळुकलापं समुद्दे ओतारेत्वा तस्स उपरि तं इत्थिं ओतारेसुं. इत्थिया ओतारितमत्ताय नावा वेगेन सुवण्णभूमिं अभिमुखा पायासि. अमनुस्सो तं इत्थिं अत्तनो विमानं आरोपेत्वा ताय सद्धिं अभिरमि.
सा एकं संवच्छरं अतिक्कमित्वा निब्बिन्नरूपा तं पेतं याचन्ती आह – ‘‘अहं इध वसन्ती मय्हं सम्परायिकं अत्थं कातुं न लभामि, साधु, मारिस, मं पाटलिपुत्तमेव नेही’’ति. सो ताय याचितो –
७९३. ‘‘दिट्ठा तया निरया तिरच्छानयोनि, पेता असुरा अथवापि मानुसा देवा;
सयमद्दस कम्मविपाकमत्तनो, नेस्सामि तं पाटलिपुत्तमक्खतं;
तत्थ गन्त्वा कुसलं करोहि कम्म’’न्ति. –
गाथमाह. तत्थ दिट्ठा तया निरयाति एकच्चे पच्चेकनिरयापि तया दिट्ठा. तिरच्छानयोनीति महानुभावा नागसुपण्णादितिरच्छानापि दिट्ठा तयाति योजना. पेताति खुप्पिपासादिभेदा पेता. असुराति कालकञ्चिकादिभेदा असुरा. देवाति एकच्चे चातुमहाराजिका देवा. सो किर अत्तनो आनुभावेन अन्तरन्तरा तं गहेत्वा पच्चेकनिरयादिके दस्सेन्तो विचरति, तेन एवमाह. सयमद्दस कम्मविपाकमत्तनोति निरयादिके विसेसतो गन्त्वा पस्सन्ती सयमेव अत्तना कतकम्मानं विपाकं पच्चक्खतो अद्दस अदक्खि. नेस्सामि तं पाटलिपुत्तमक्खतन्ति इदानाहं तं अक्खतं केनचि अपरिक्खतं मनुस्सरूपेनेव पाटलिपुत्तं नयिस्सामि. त्वं पन तत्थ गन्त्वा कुसलं करोहि कम्मं, कम्मविपाकस्स पच्चक्खतो दिट्ठत्ता युत्तपयुत्ता पुञ्ञनिरता होहीति अत्थो.
अथ सा इत्थी तस्स वचनं सुत्वा अत्तमना –
७९४. ‘‘अत्थकामोसि मे यक्ख, हितकामोसि देवते;
करोमि तुय्हं वचनं, त्वंसि आचरियो मम.
७९५. ‘‘दिट्ठा मया निरया तिरच्छानयोनि, पेता असुरा अथवापि मानुसा देवा;
सयमद्दसं कम्मविपाकमत्तनो, काहामि पुञ्ञानि अनप्पकानी’’ति. –
गाथमाह.
अथ सो पेतो तं इत्थिं गहेत्वा आकासेन गन्त्वा पाटलिपुत्तनगरस्स मज्झे ठपेत्वा पक्कामि. अथस्सा ञातिमित्तादयो तं दिस्वा ‘‘मयं पुब्बे समुद्दे पक्खित्ता मताति अस्सुम्ह. सा अयं दिट्ठा वत, भो, सोत्थिना आगता’’ति अभिनन्दमाना समागन्त्वा तस्सा पवत्तिं पुच्छिंसु. सा तेसं आदितो पट्ठाय अत्तना दिट्ठं अनुभूतञ्च सब्बं कथेसि. सावत्थिवासिनोपि खो ते वाणिजा अनुक्कमेन सावत्थिं उपगतकाले सत्थु सन्तिकं उपसङ्कमित्वा वन्दित्वा एकमन्तं निसिन्ना तं पवत्तिं भगवतो आरोचेसुं. भगवा तमत्थं अट्ठुप्पत्तिं कत्वा चतुन्नं परिसानं धम्मं देसेसि. तं सुत्वा महाजनो संवेगजातो दानादिकुसलधम्मनिरतो अहोसीति.
पाटलिपुत्तपेतवत्थुवण्णना निट्ठिता.