७. मिगलुद्दकपेतवत्थुवण्णना

नरनारिपुरक्खतो युवाति इदं भगवति वेळुवने विहरन्ते मिगलुद्दकपेतं आरब्भ वुत्तं. राजगहे किर अञ्ञतरो लुद्दको रत्तिन्दिवं मिगे वधित्वा जीविकं कप्पेसि. तस्सेको उपासको मित्तो अहोसि, सो तं सब्बकालं पापतो निवत्तेतुं असक्कोन्तो ‘‘एहि, सम्म, रत्तियं पाणातिपाता विरमाही’’ति रत्तियं पुञ्ञे समादपेसि. सो रत्तियं विरमित्वा दिवा एव पाणातिपातं करोति.

सो अपरेन समयेन कालं कत्वा राजगहसमीपे वेमानिकपेतो हुत्वा निब्बत्तो, दिवसभागं महादुक्खं अनुभवित्वा रत्तियं पञ्चहि कामगुणेहि समप्पिता समङ्गीभूतो परिचारेसि. तं दिस्वा आयस्मा नारदो –

४७८. ‘‘नरनारिपुरक्खतो युवा, रजनीयेहि कामगुणेहि सोभसि;

दिवसं अनुभोसि कारणं, किमकासि पुरिमाय जातिया’’ति. –

इमाय गाथाय पटिपुच्छि. तत्थ नरनारिपुरक्खतोति परिचारकभूतेहि देवपुत्तेहि देवधीताहि च पुरक्खतो पयिरुपासितो. युवाति तरुणो. रजनीयेहीति कमनीयेहि रागुप्पत्तिहेतुभूतेहि. कामगुणेहीति कामकोट्ठासेहि. सोभसीति समङ्गिभावेन विरोचसि रत्तियन्ति अधिप्पायो. तेनाह ‘‘दिवसं अनुभोसि कारण’’न्ति, दिवसभागे पन नानप्पकारं कारणं घातनं पच्चनुभवसि. रजनीति वा रत्तीसु. येहीति निपातमत्तं. किमकासि पुरिमाय जातियाति एवं सुखदुक्खसंवत्तनियं किं नाम कम्मं इतो पुरिमाय जातिया त्वं अकत्थ, तं कथेहीति अत्थो.

तं सुत्वा पेतो थेरस्स अत्तना कतकम्मं आचिक्खन्तो –

४७९. ‘‘अहं राजगहे रम्मे, रमणीये गिरिब्बजे;

मिगलुद्दो पुरे आसिं, लोहितपाणि दारुणो.

४८०. ‘‘अविरोधकरेसु पाणिसु, पुथुसत्तेसु पदुट्ठमानसो;

विचरिं अतिदारुणो सदा, परहिंसाय रतो असञ्ञतो.

४८१. ‘‘तस्स मे सहायो सुहदयो, सद्धो आसि उपासको;

सोपि मं अनुकम्पन्तो, निवारेसि पुनप्पुनं.

४८२. ‘‘‘माकासि पापकं कम्मं, मा तात दुग्गतिं अगा;

सचे इच्छसि पेच्च सुखं, विरम पाणवधा असंयमा.

४८३. ‘‘तस्साहं वचनं सुत्वा, सुखकामस्स हितानुकम्पिनो;

नाकासिं सकलानुसासनिं, चिरपापाभिरतो अबुद्धिमा.

४८४. ‘‘सो मं पुन भूरिसुमेधसो, अनुकम्पाय संयमे निवेसयि;

सचे दिवा हनसि पाणिनो, अथ ते रत्तिं भवतु संयमो.

४८५. ‘‘स्वाहं दिवा हनित्वा पाणिनो, विरतो रत्तिमहोसि सञ्ञतो;

रत्ताहं परिचारेमि, दिवा खज्जामि दुग्गतो.

४८६. ‘‘तस्स कम्मस्स कुसलस्स, अनुभोमि रत्तिं अमानुसिं;

दिवा पटिहताव कुक्कुरा, उपधावन्ति समन्ता खादितुं.

४८७. ‘‘ये च ते सततानुयोगिनो, धुवं पयुत्ता सुगतस्स सासने;

मञ्ञामि ते अमतमेव केवलं, अधिगच्छन्ति पदं असङ्खत’’न्ति. –

इमा गाथा अभासि.

४७९-८०. तत्थ लुद्दोति दारुणो. लोहितपाणीति अभिण्हं पाणघातेन लोहितमक्खितपाणी. दारुणोति खरो, सत्तानं हिंसनकोति अत्थो. अविरोधकरेसूति केनचि विरोधं अकरोन्तेसु मिगसकुणादीसु.

४८२-८३. असंयमाति असंवरा दुस्सील्या. सकलानुसासनिन्ति सब्बं अनुसासनिं, सब्बकालं पाणातिपाततो पटिविरतिन्ति अत्थो. चिरपापाभिरतोति चिरकालं पापे अभिरतो.

४८४. संयमेति सुचरिते. निवेसयीहि निवेसेसि. सचे दिवा हनसि पाणिनो, अथ ते रत्तिं भवतु संयमोति निवेसिताकारदस्सनं. सो किर सल्लपाससज्जनादिना रत्तियम्पि पाणवधं अनुयुत्तो अहोसि.

४८५. दिवा खज्जामि दुग्गतोति इदानि दुग्गतिं गतो महादुक्खप्पत्तो दिवसभागे खादियामि. तस्स किर दिवा सुनखेहि मिगानं खादापितत्ता कम्मसरिक्खकं फलं होति, दिवसभागे महन्ता सुनखा उपधावित्वा अट्ठिसङ्घातमत्तावसेसं सरीरं करोन्ति. रत्तिया पन उपगताय तं पाकतिकमेव होति, दिब्बसम्पत्तिं अनुभवति. तेन वुत्तं –

४८६. ‘‘तस्स कम्मस्स कुसलस्स, अनुभोमि रत्तिं अमानुसिं;

दिवा पटिहताव कुक्कुरा, उपधावन्ति समन्ता खादितु’’न्ति.

तत्थ पटिहताति पटिहतचित्ता बद्धाघाता विय हुत्वा. समन्ता खादितुन्ति मम सरीरं समन्ततो खादितुं उपधावन्ति. इदञ्च नेसं अतिविय अत्तनो भयावहं उपगमनकालं गहेत्वा वुत्तं. ते पन उपधावित्वा अट्ठिमत्तावसेसं सरीरं कत्वा गच्छन्ति.

४८७. ये च ते सततानुयोगिनोति ओसानगाथाय अयं सङ्खेपत्थो – अहम्पि नाम रत्तियं पाणवधमत्ततो विरतो एवरूपं सम्पत्तिं अनुभवामि. ये पन ते पुरिसा सुगतस्स बुद्धस्स भगवतो सासने अधिसीलादिके धुवं पयुत्ता दळ्हं पयुत्ता सततं सब्बकालं अनुयोगवन्ता, ते पुञ्ञवन्तो केवलं लोकियसुखेन असम्मिस्सं ‘‘असङ्खतं पद’’न्ति लद्धनामं अमतमेव अधिगच्छन्ति मञ्ञे, नत्थि तेसं तदधिगमे कोचि विबन्धोति.

एवं तेन पेतेन वुत्ते थेरो तं पवत्तिं सत्थु आरोचेसि. सत्था तमत्थं अट्ठुप्पत्तिं कत्वा सम्पत्तपरिसाय धम्मं देसेसि. सब्बम्पि वुत्तनयमेव.

मिगलुद्दकपेतवत्थुवण्णना निट्ठिता.