६. सेरिणीपेतिवत्थुवण्णना
नग्गा दुब्बण्णरूपासीति इदं सत्थरि जेतवने विहरन्ते सेरिणीपेतिं आरब्भ वुत्तं. कुरुरट्ठे किर हत्थिनिपुरे सेरिणी नाम एका रूपूपजीविनी अहोसि. तत्थ च उपोसथकरणत्थाय ततो ततो भिक्खू सन्निपतिंसु. पुन महाभिक्खुसन्निपातो अहोसि. तं दिस्वा मनुस्सा तिलतण्डुलादिं सप्पिनवनीतमधुआदिञ्च बहुं दानूपकरणं सज्जेत्वा महादानं पवत्तेसुं. तेन च समयेन सा गणिका अस्सद्धा अप्पसन्ना मच्छेरमलपरियुट्ठितचित्ता तेहि मनुस्सेहि ‘‘एहि ताव इदं दानं अनुमोदाही’’ति उस्साहितापि ‘‘किं तेन मुण्डकानं समणानं दिन्नेना’’ति अप्पसादमेव नेसं सम्पवेदेसि, कुतो अप्पमत्तकस्स परिच्चागो.
सा अपरेन समयेन कालं कत्वा अञ्ञतरस्स पच्चन्तनगरस्स परिखापिट्ठे पेती हुत्वा निब्बत्ति. अथ हत्थिनिपुरवासी अञ्ञतरो उपासको वणिज्जाय तं नगरं गन्त्वा रत्तिया पच्चूससमये परिखापिट्ठं गतो तादिसेन पयोजनेन. सा तत्थ तं दिस्वा सञ्जानित्वा नग्गा अट्ठित्तचमत्तावसेससरीरा अतिविय बीभच्छदस्सना अविदूरे ठत्वा अत्तानं दस्सेसि. सो तं दिस्वा –
४६४. ‘‘नग्गा दुब्बण्णरूपासि, किसा धमनिसन्थता;
उप्फासुलिके किसिके, का नु त्वं इध तिट्ठसी’’ति. –
गाथाय पुच्छि. सापिस्स –
४६५. ‘‘अहं भदन्ते पेतीम्हि, दुग्गता यमलोकिका;
पापकम्मं करित्वान, पेतलोकं इतो गता’’ति. –
गाथाय अत्तानं पकासेसि. पुन तेन –
४६६. ‘‘किं नु कायेन वाचाय, मनसा दुक्कटं कतं;
किस्सकम्मविपाकेन, पेतलोकं इतो गता’’ति. –
गाथाय कतकम्मं पुच्छिता –
४६७. ‘‘अनावटेसु तित्थेसु, विचिनिं अड्ढमासकं;
सन्तेसु देय्यधम्मेसु, दीपं नाकासिमत्तनो.
४६८. ‘‘नदिं उपेमि तसिता, रित्तका परिवत्तति;
छायं उपेमि उण्हेसु, आतपो परिवत्तति.
४६९. ‘‘अग्गिवण्णो च मे वातो, डहन्तो उपवायति;
एतञ्च भन्ते अरहामि, अञ्ञञ्च पापकं ततो.
४७०. ‘‘गन्त्वान हत्थिनिं पुरं, वज्जेसि मय्ह मातरं;
‘धीता च ते मया दिट्ठा, दुग्गता यमलोकिका;
पापकम्मं करित्वान, पेतलोकं इतो गता’.
४७१. ‘‘अत्थि मे एत्थ निक्खित्तं, अनक्खातञ्च तं मया;
चत्तारि सतसहस्सानि, पल्लङ्कस्स च हेट्ठतो.
४७२. ‘‘ततो मे दानं ददतु, तस्सा च होतु जीविका;
दानं दत्वा च मे माता, दक्खिणं अनुदिच्छतु;
तदाहं सुखिता हेस्सं, सब्बकामसमिद्धिनी’’ति. –
इमाहि छहि गाथाहि अत्तना कतकम्मञ्चेव पुन तेन अत्तनो कातब्बं अत्थञ्च आचिक्खि.
४६७. तत्थ अनावटेसु तित्थेसूति केनचि अनिवारितेसु नदीतळाकादीनं तित्थपदेसेसु, यत्थ मनुस्सा न्हायन्ति, उदककिच्चं करोन्ति, तादिसेसु ठानेसु. विचिनिं अड्ढमासकन्ति ‘‘मनुस्सेहि ठपेत्वा विस्सरितं अपिनामेत्थ किञ्चि लभेय्य’’न्ति लोभाभिभूता अड्ढमासकमत्तम्पि विचिनिं गवेसिं. अथ वा अनावटेसु तित्थेसूति उपसङ्कमनेन केनचि अनिवारितेसु सत्तानं पयोगासयसुद्धिया कारणभावेन तित्थभूतेसु समणब्राह्मणेसु विज्जमानेसु. विचिनिं अड्ढमासकन्ति मच्छेरमलपरियुट्ठितचित्ता कस्सचि किञ्चि अदेन्ती अड्ढमासकम्पि विसेसेन चिनिं, न सञ्चिनिं पुञ्ञं. तेनाह ‘‘सन्तेसु देय्यधम्मेसु, दीपं नाकासिमत्तनो’’ति.
४६८. तसिताति पिपासिता. रित्तकाति काकपेय्या सन्दमानापि नदी मम पापकम्मेन उदकेन रित्ता तुच्छा वालिकमत्ता हुत्वा परिवत्तति. उण्हेसूति उण्हसमयेसु. आतपो परिवत्ततीति छायाट्ठानं मयि उपगताय आतपो सम्पज्जति.
४६९-७०. अग्गिवण्णोति सम्फस्सेन अग्गिसदिसो. तेन वुत्तं ‘‘डहन्तो उपवायती’’ति. एतञ्च, भन्ते, अरहामीति, भन्तेति तं उपासकं गरुकारेन वदति. भन्ते, एतञ्च यथावुत्तं पिपासादिदुक्खं, अञ्ञञ्च ततो पापकं दारुणं दुक्खं अनुभवितुं अरहामि तज्जस्स पापस्स कतत्ताति अधिप्पायो. वज्जेसीति वदेय्यासि.
४७१-७२. एत्थ निक्खित्तं, अनक्खातन्ति ‘‘एत्तकं एत्थ निक्खित्त’’न्ति अनाचिक्खितं. इदानि तस्स परिमाणं ठपितट्ठानञ्च दस्सेन्ती ‘‘चत्तारि सतसहस्सानि, पल्लङ्कस्स च हेट्ठतो’’ति आह. तत्थ पल्लङ्कस्साति पुब्बे अत्तनो सयनपल्लङ्कस्स. ततोति निहितधनतो एकदेसं गहेत्वा ममं उद्दिस्स दानं देतु. तस्साति मय्हं मातुया.
एवं ताय पेतिया वुत्ते सो उपासको तस्सा वचनं सम्पटिच्छित्वा तत्थ अत्तनो करणीयं तीरेत्वा हत्थिनिपुरं गन्त्वा तस्सा मातुया तमत्थं आरोचेसि. तमत्थं दस्सेतुं –
४७३. साधूति सो पटिस्सुत्वा, गन्त्वान हत्थिनिं पुरं;
अवोच तस्सा मातरं –
‘‘धीता च ते मया दिट्ठा, दुग्गता यमलोकिका;
पापकम्मं करित्वान, पेतलोकं इतो गता.
४७४. ‘‘सा मं तत्थ समादपेसि, वज्जेसि मय्ह मातरं;
‘धीता च ते मया दिट्ठा, दुग्गता यमलोकिका;
पापकम्मं करित्वान, पेतलोकं इतो गता.
४७५. ‘‘‘अत्थि च मे एत्थ निक्खित्तं, अनक्खातञ्च तं मया;
चत्तारि सतसहस्सानि, पल्लङ्कस्स च हेट्ठतो.
४७६. ‘‘‘ततो मे दानं ददतु, तस्सा च होतु जीविका;
दानं दत्वा च मे माता, दक्खिणं अनुदिच्छतु;
तदाहं सुखिता हेस्सं, सब्बकामसमिद्धिनी’.
४७७. ‘‘ततो हि सा दानमदा, तस्सा दक्खिणमादिसी;
पेती च सुखिता आसि, तस्सा चासि सुजीविका’’ति. –
सङ्गीतिकारा आहंसु. ता सुविञ्ञेय्याव.
तं सुत्वा तस्सा माता भिक्खुसङ्घस्स दानं दत्वा तस्सा आदिसि. तेन सा पटिलद्धूपकरणसम्पत्तियं ठिता मातु अत्तानं दस्सेत्वा तं कारणं आचिक्खि, माता भिक्खूनं आरोचेसि, भिक्खू तं पवत्तिं भगवतो आरोचेसुं. भगवा तमत्थं अट्ठुप्पत्तिं कत्वा सम्पत्तपरिसाय धम्मं देसेसि. सा देसना महाजनस्स सात्थिका अहोसीति.
सेरिणीपेतिवत्थुवण्णना निट्ठिता.