४. नन्दापेतिवत्थुवण्णना

काळी दुब्बण्णरूपासीति इदं सत्थरि जेतवने विहरन्ते नन्दं नाम पेतिं आरब्भ वुत्तं. सावत्थिया किर अविदूरे अञ्ञतरस्मिं गामके नन्दिसेनो नाम उपासको अहोसि सद्धो पसन्नो. भरिया पनस्स नन्दा नाम अस्सद्धा अप्पसन्ना मच्छरिनी चण्डी फरुसवचना सामिके अगारवा अग्गतिस्सा सस्सुं चोरिवादेन अक्कोसति परिभासति. सा अपरेन समयेन कालं कत्वा पेतयोनियं निब्बत्तित्वा तस्सेव गामस्स अविदूरे विचरन्ती एकदिवसं नन्दिसेनस्स उपासकस्स गामतो निक्खमन्तस्स अविदूरे अत्तानं दस्सेसि. सो तं दिस्वा –

१६८. ‘‘काळी दुब्बण्णरूपासि, फरुसा भीरुदस्सना;

पिङ्गलासि कळारासि, न तं मञ्ञामि मानुसि’’न्ति. –

गाथाय अज्झभासि. तत्थ काळीति काळवण्णा, झामङ्गारसदिसो हिस्सा वण्णो अहोसि. फरुसाति खरगत्ता. भीरुदस्सनाति भयानकदस्सना सप्पटिभयाकारा. ‘‘भारुदस्सना’’ति वा पाठो, भारियदस्सना, दुब्बण्णतादिना दुद्दसिकाति अत्थो. पिङ्गलाति पिङ्गललोचना. कळाराति कळारदन्ता. न तं मञ्ञामि मानुसिन्ति अहं तं मानुसिन्ति न मञ्ञामि, पेतिमेव च तं मञ्ञामीति अधिप्पायो. तं सुत्वा पेती अत्तानं पकासेन्ती –

१६९. ‘‘अहं नन्दा नन्दिसेन, भरिया ते पुरे अहुं;

पापकम्मं करित्वान, पेतलोकं इतो गता’’ति. –

गाथमाह. तत्थ अहं नन्दा नन्दिसेनाति सामि नन्दिसेन अहं नन्दा नाम. भरिया ते पुरे अहुन्ति पुरिमजातियं तुय्हं भरिया अहोसिं. इतो परं –

१७०. ‘‘किं नु कायेन वाचाय, मनसा दुक्कटं कतं;

किस्स कम्मविपाकेन, पेतलोकं इतो गता’’ति. –

तस्स उपासकस्स पुच्छा. अथस्स सा –

१७१. ‘‘चण्डी च फरुसा चासिं, तयि चापि अगारवा;

ताहं दुरुत्तं वत्वान, पेतलोकं इतो गता’’ति. –

विस्सज्जेसि. पुन सो –

१७२. ‘‘हन्दुत्तरीयं ददामि ते, इमं दुस्सं निवासय;

इमं दुस्सं निवासेत्वा, एहि नेस्सामि तं घरं.

१७३. ‘‘वत्थञ्च अन्नपानञ्च, लच्छसि त्वं घरं गता;

पुत्ते च ते पस्सिस्ससि, सुणिसायो च दक्खसी’’ति. – अथस्स सा –

१७४. ‘‘हत्थेन हत्थे ते दिन्नं, न मय्हं उपकप्पति;

भिक्खू च सीलसम्पन्ने, वीतरागे बहुस्सुते.

१७५. ‘‘तप्पेहि अन्नपानेन, मम दक्खिणमादिस;

तदाहं सुखिता हेस्सं, सब्बकामसमिद्धिनी’’ति. –

द्वे गाथा अभासि. ततो –

१७६. ‘‘साधूति सो पटिस्सुत्वा, दानं विपुलमाकिरि;

अन्नं पानं खादनीयं, वत्थसेनासनानि च;

छत्तं गन्धञ्च मालञ्च, विविधा च उपाहना.

१७७. ‘‘भिक्खू च सीलसम्पन्ने, वीतरागे बहुस्सुते;

तप्पेत्वा अन्नपानेन, तस्सा दक्खिणमादिसी.

१७८. ‘‘समनन्तरानुद्दिट्ठे, विपाको उदपज्जथ;

भोजनच्छादनपानीयं, दक्खिणाय इदं फलं.

१७९. ‘‘ततो सुद्धा सुचिवसना, कासिकुत्तमधारिनी;

विचित्तवत्थाभरणा, सामिकं उपसङ्कमी’’ति. –

चतस्सो गाथा सङ्गीतिकारेहि वुत्ता. ततो परं –

१८०. ‘‘अभिक्कन्तेन वण्णेन, या त्वं तिट्ठसि देवते;

ओभासेन्ती दिसा सब्बा, ओसधी विय तारका.

१८१. ‘‘केन तेतादिसो वण्णो, केन ते इध मिज्झति;

उप्पज्जन्ति च ते भोगा, ये केचि मनसो पिया.

१८२. ‘‘पुच्छामि तं देवि महानुभावे, मनुस्सभूता किमकासि पुञ्ञं;

केनासि एवं जलितानुभावा, वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति.

१८३. ‘‘अहं नन्दा नन्दिसेन, भरिया ते पुरे अहुं;

पापकम्मं करित्वान, पेतलोकं इतो गता.

१८४. ‘‘तव दिन्नेन दानेन, मोदामि अकुतोभया;

चिरं जीव गहपति, सह सब्बेहि ञातिभि;

असोकं विरजं खेमं, आवासं वसवत्तिनं.

१८५. ‘‘इध धम्मं चरित्वान, दानं दत्वा गहपति;

विनेय्य मच्छेरमलं समूलं, अनिन्दितो सग्गमुपेहि ठान’’न्ति. –

उपासकस्स च पेतिया च वचनपटिवचनगाथा.

१७६. तत्थ दानं विपुलमाकिरीति उक्खिणेय्यखेत्ते देय्यधम्मबीजं विप्पकिरन्तो विय महादानं पवत्तेसि. सेसं अनन्तरवत्थुसदिसमेव.

एवं सा अत्तनो दिब्बसम्पत्तिं तस्सा च कारणं नन्दिसेनस्स विभावेत्वा अत्तनो वसनट्ठानमेव गता. उपासको तं पवत्तिं भिक्खूनं आरोचेसि, भिक्खू भगवतो आरोचेसुं. भगवा तमत्थं अट्ठुप्पत्तिं कत्वा सम्पत्तपरिसाय धम्मं देसेसि. सा देसना महाजनस्स सात्थिका अहोसीति.

नन्दापेतिवत्थुवण्णना निट्ठिता.