९. महापेसकारपेतिवत्थुवण्णना

गूथञ्च मुत्तं रुहिरञ्च पुब्बन्ति इदं सत्थरि सावत्थियं विहरन्ते अञ्ञतरं पेसकारपेतिं आरब्भ वुत्तं. द्वादसमत्ता किर भिक्खू सत्थु सन्तिके कम्मट्ठानं गहेत्वा वसनयोग्गट्ठानं वीमंसन्ता उपकट्ठाय वस्सूपनायिकाय अञ्ञतरं छायूदकसम्पन्नं रमणीयं अरञ्ञायतनं तस्स च नातिदूरे नाच्चासन्ने गोचरगामं दिस्वा तत्थ एकरत्तिं वसित्वा दुतियदिवसे गामं पिण्डाय पविसिंसु. तत्थ एकादस पेसकारा पटिवसन्ति, ते ते भिक्खू दिस्वा सञ्जातसोमनस्सा हुत्वा अत्तनो अत्तनो गेहं नेत्वा पणीतेन आहारेन परिविसित्वा आहंसु ‘‘कुहिं, भन्ते, गच्छथा’’ति? ‘‘यत्थ अम्हाकं फासुकं, तत्थ गमिस्सामा’’ति. ‘‘यदि एवं, भन्ते, इधेव वसितब्ब’’न्ति वस्सूपगमनं याचिंसु. भिक्खू सम्पटिच्छिंसु. उपासका तेसं तत्थ अरञ्ञकुटिकायो कारेत्वा अदंसु. भिक्खू तत्थ वस्सं उपगच्छिंसु.

तत्थ जेट्ठकपेसकारो द्वे भिक्खू चतूहि पच्चयेहि सक्कच्चं उपट्ठहि, इतरे एकेकं भिक्खुं उपट्ठहिंसु. जेट्ठकपेसकारस्स भरिया अस्सद्धा अप्पसन्ना मिच्छादिट्ठिका मच्छरिनी भिक्खू न सक्कच्चं उपट्ठाति. सो तं दिस्वा तस्सायेव कनिट्ठभगिनिं आनेत्वा अत्तनो गेहे इस्सरियं निय्यादेसि. सा सद्धा पसन्ना हुत्वा सक्कच्चं भिक्खू पटिजग्गि. ते सब्बे पेसकारो वस्सं वुत्थानं भिक्खूनं एकेकस्स एकेकं साटकमदंसु. तत्थ मच्छरिनी जेट्ठपेसकारस्स भरिया पदुट्ठचित्ता अत्तनो सामिकं परिभासि – ‘‘यं तया समणानं सक्यपुत्तियानं दानं दिन्नं अन्नपानं, तं ते परलोके गूथमुत्तं पुब्बलोहितञ्च हुत्वा निब्बत्ततु, साटका च जलिता अयोमयपट्टा होन्तू’’ति.

तत्थ जेट्ठपेसकारो अपरेन समयेन कालं कत्वा विञ्झाटवियं आनुभावसम्पन्ना रुक्खदेवता हुत्वा निब्बत्ति. तस्स पन कदरिया भरिया कालं कत्वा तस्सेव वसनट्ठानस्स अविदूरे पेती हुत्वा निब्बत्ति. सा नग्गा दुब्बण्णरूपा जिघच्छापिपासाभिभूता तस्स भूमदेवस्स सन्तिकं गन्त्वा आह – ‘‘अहं, सामि, निच्चोळा अतिविय जिघच्छापिपासाभिभूता विचरामि, देहि मे वत्थं अन्नपानञ्चा’’ति. सो तस्सा दिब्बं उळारं अन्नपानं उपनेसि. तं ताय गहितमत्तमेव गूथमुत्तं पुब्बलोहितञ्च सम्पज्जति, साटकञ्च दिन्नं ताय परिदहितं पज्जलितं अयोमयपट्टं होति. सा महादुक्खं अनुभवन्ती तं छड्डेत्वा कन्दन्ती विचरति.

तेन च समयेन अञ्ञतरो भिक्खु वुत्थवस्सो सत्थारं वन्दितुं गच्छन्तो महता सत्थेन सद्धिं विञ्झाटविं पटिपज्जि. सत्थिका रत्तिं मग्गं गन्त्वा दिवा वने सन्दच्छायूदकसम्पन्नं पदेसं दिस्वा यानानि मुञ्चित्वा मुहुत्तं विस्समिंसु. भिक्खु पन विवेककामताय थोकं अपक्कमित्वा अञ्ञतरस्स सन्दच्छायस्स वनगहनपटिच्छन्नस्स रुक्खस्स मूले सङ्घाटिं पञ्ञपेत्वा निपन्नो रत्तियं मग्गगमनपरिस्समेन किलन्तकायो निद्दं उपगञ्छि. सत्थिका विस्समित्वा मग्गं पटिपज्जिंसु, सो भिक्खु न पटिबुज्झि. अथ सायन्हसमये उट्ठहित्वा ते अपस्सन्तो अञ्ञतरं कुम्मग्गं पटिपज्जित्वा अनुक्कमेन तस्सा देवताय वसनट्ठानं सम्पापुणि. अथ नं सो देवपुत्तो दिस्वा मनुस्सरूपेन उपगन्त्वा पटिसन्थारं कत्वा अत्तनो विमानं पवेसेत्वा पादब्भञ्जनादीनि दत्वा पयिरुपासन्तो निसीदि. तस्मिञ्च समये सा पेती आगन्त्वा ‘‘देहि मे, सामि, अन्नपानं साटकञ्चा’’ति आह. सो तस्सा तानि अदासि. तानि च ताय गहितमत्तानि गूथमुत्तपुब्बलोहितपज्जलितअयोपट्टायेव अहेसुं. सो भिक्खु तं दिस्वा सञ्जातसंवेगो तं देवपुत्तं –

५४. ‘‘गूथञ्च मुत्तं रुहिरञ्च पुब्बं, परिभुञ्जति किस्स अयं विपाको;

अयं नु किं कम्ममकासि नारी, या सब्बदा लोहितपुब्बभक्खा.

५५. ‘‘नवानि वत्थानि सुभानि चेव, मुदूनि सुद्धानि च लोमसानि;

दिन्नानि मिस्सा कितका भवन्ति, अयं नु किं कम्ममकासि नारी’’ति. –

द्वीहि गाथाहि पटिपुच्छि. तत्थ किस्स अयं विपाकोति कीदिसस्स कम्मस्स अयं विपाको, यं एसा इदानि पच्चनुभवतीति. अयं नु किं कम्ममकासि नारीति अयं इत्थी किं नु खो कम्मं पुब्बे अकासि. या सब्बदा लोहितपुब्बभक्खाति या सब्बकालं रुहिरपुब्बमेव भक्खति परिभुञ्जति. नवानीति पच्चग्घानि तावदेव पातुभूतानि. सुभानीति सुन्दरानि दस्सनीयानि. मुदूनीति सुखसम्फस्सानि. सुद्धानीति परिसुद्धवण्णानि. लोमसानीति सलोमकानि सुखसम्फस्सानि, सुन्दरानीति अत्थो. दिन्नानि मिस्सा कितका भवन्तीति कितककण्टकसदिसानि लोहपट्टसदिसानि भवन्ति. ‘‘कीटका भवन्ती’’ति वा पाठो, खादकपाणकवण्णानि भवन्तीति अत्थो.

एवं सो देवपुत्तो तेन भिक्खुना पुट्ठो ताय पुरिमजातिया कतकम्मं पकासेन्तो –

५६. ‘‘भरिया ममेसा अहु भदन्ते, अदायिका मच्छरिनी कदरिया;

सा मं ददन्तं समणब्राह्मणानं, अक्कोसति च परिभासति च.

५७. ‘‘गूथञ्च मुत्तं रुहिरञ्च पुब्बं, परिभुञ्ज त्वं असुचिं सब्बकालं;

एतं ते परलोकस्मिं होतु, वत्था च ते कितकसमा भवन्तु;

एतादिसं दुच्चरितं चरित्वा, इधागता चिररत्ताय खादती’’ति. –

द्वे गाथा अभासि. तत्थ अदायिकाति कस्सचि किञ्चिपि अदानसीला. मच्छरिनी कदरियाति पठमं मच्छेरमलस्स सभावेन मच्छरिनी, ताय च पुनप्पुनं आसेवनताय थद्धमच्छरिनी, ताय कदरिया अहूति योजना. इदानि तस्सा तमेव कदरियतं दस्सेन्तो ‘‘सा मं ददन्त’’न्तिआदिमाह. तत्थ एतादिसन्ति एवरूपं यथावुत्तवचीदुच्चरितादिं चरित्वा. इधागताति इमं पेतलोकं आगता, पेतत्तभावं उपगता. चिररत्ताय खादतीति चिरकालं गूथादिमेव खादति. तस्सा हि येनाकारेन अक्कुट्ठं, तेनेवाकारेन पवत्तमानम्पि फलं. यं उद्दिस्स अक्कुट्ठं, ततो अञ्ञत्थ पथवियं कमन्तकसङ्खाते मत्थके असनिपातो विय अत्तनो उपरि पतति.

एवं सो देवपुत्तो ताय पुब्बे कतकम्मं कथेत्वा पुन तं भिक्खुं आह – ‘‘अत्थि पन, भन्ते, कोचि उपायो इमं पेतलोकतो मोचेतु’’न्ति? ‘‘अत्थी’’ति च वुत्ते ‘‘कथेथ, भन्ते’’ति. यदि भगवतो अरियसङ्घस्स च एकस्सेव वा भिक्खुनो दानं दत्वा इमिस्सा उद्दिसियति, अयञ्च तं अनुमोदति, एवमेतिस्सा इतो दुक्खतो मुत्ति भविस्सतीति. तं सुत्वा देवपुत्तो तस्स भिक्खुनो पणीतं अन्नपानं दत्वा तं दक्खिणं तस्सा पेतिया आदिसि. तावदेव सा पेती सुहिता पीणिन्द्रिया दिब्बाहारस्स तित्ता अहोसि. पुन तस्सेव भिक्खुनो हत्थे दिब्बसाटकयुगं भगवन्तं उद्दिस्स दत्वा तञ्च दक्खिणं पेतिया आदिसि. तावदेव च सा दिब्बवत्थनिवत्था दिब्बालङ्कारविभूसिता सब्बकामसमिद्धा देवच्छरापटिभागा अहोसि. सो च भिक्खु तस्स देवपुत्तस्स इद्धिया तदहेव सावत्थिं पत्वा जेतवनं पविसित्वा भगवतो सन्तिकं उपगन्त्वा वन्दित्वा तं साटकयुगं दत्वा तं पवत्तिं आरोचेसि. भगवापि तमत्थं अट्ठुप्पत्तिं कत्वा सम्पत्तपरिसाय धम्मं देसेसि. सा देसना महाजनस्स सात्थिका अहोसीति.

महापेसकारपेतिवत्थुवण्णना निट्ठिता.