५. पठमएसनासुत्तवण्णना

५४. पञ्चमे एसनाति गवेसना परियेसना मग्गना. ता विभागतो दस्सेतुं ‘‘कामेसना’’तिआदि वुत्तं. तत्थ कामेसनाति कामानं एसना, कामसङ्खाता वा एसना कामेसना. वुत्तञ्हेतं –

‘‘तत्थ कतमा कामेसना? यो कामेसु कामच्छन्दो, कामरागो, कामनन्दी, कामस्नेहो, कामपिपासा, काममुच्छा, कामज्झोसानं, अयं वुच्चति कामेसना’’ति (विभ. ९१९).

तस्मा कामरागो कामेसनाति वेदितब्बो. भवेसनायपि एसेव नयो. वुत्तम्पि चेतं –

‘‘तत्थ कतमा भवेसना? यो भवेसु भवच्छन्दो…पे… भवज्झोसानं, अयं वुच्चति भवेसना’’ति (विभ. ९१९).

तस्मा भवेसनरागो रूपारूपभवपत्थना भवेसनाति वेदितब्बा. ब्रह्मचरियस्स एसना ब्रह्मचरियेसना. यथाह –

‘‘तत्थ कतमा ब्रह्मचरियेसना? सस्सतो लोकोति वा, असस्सतो लोकोति वा, अन्तवा लोकोति वा, अनन्तवा लोकोति वा, तं जीवं तं सरीरन्ति वा, अञ्ञं जीवं अञ्ञं सरीरन्ति वा, होति तथागतो परं मरणाति वा, न होति तथागतो परं मरणाति वा, होति च न च होति तथागतो परं मरणाति वा, नेव होति न न होति तथागतो परं मरणाति वा, या एवरूपा दिट्ठि दिट्ठिगतं दिट्ठिगहनं दिट्ठिकन्तारो दिट्ठिविसूकायिकं दिट्ठिविप्फन्दितं दिट्ठिसञ्ञोजनं गाहो पतिट्ठाहो अभिनिवेसो परामासो कुम्मग्गो मिच्छापथो मिच्छत्तं तित्थायतनं विपरियेसग्गाहो, अयं वुच्चति ब्रह्मचरियेसना’’ति (विभ. ९१९).

तस्मा दिट्ठिगतसम्मतस्स ब्रह्मचरियस्स एसना दिट्ठिब्रह्मचरियेसनाति वेदितब्बाति. एत्तावता रागदिट्ठियो एसनाति दस्सिता होन्ति. न केवलञ्च रागदिट्ठियोव एसना, तदेकट्ठं कम्मम्पि. वुत्तम्पि चेतं –

‘‘तत्थ कतमा कामेसना? कामरागो तदेकट्ठं अकुसलं कायकम्मं वचीकम्मं मनोकम्मं, अयं वुच्चति कामेसना. तत्थ कतमा भवेसना? भवरागो तदेकट्ठं अकुसलं कायकम्मं वचीकम्मं मनोकम्मं, अयं वुच्चति भवेसना. तत्थ कतमा ब्रह्मचरियेसना? अन्तग्गाहिका दिट्ठि तदेकट्ठं अकुसलं कायकम्मं, वचीकम्मं, मनोकम्मं, अयं वुच्चति ब्रह्मचरियेसना’’ति (विभ. ९१९) –

एवमेता तिस्सो एसना वेदितब्बा.

गाथासु सम्भवन्ति एत्थ एसनानं उप्पत्तिहेतुभूता अविज्जादयो तण्हा चाति सम्भवो, समुदयोति अत्थो. यत्थ चेता निरुज्झन्तीति ब्रह्मचरियेसना पठममग्गेन निरुज्झति, कामेसना अनागामिमग्गेन, भवेसना अरहत्तमग्गेन निरुज्झतीति वेदितब्बं. सेसं वुत्तनयमेव.

पञ्चमसुत्तवण्णना निट्ठिता.