३. मोहसुत्तवण्णना

३. ततिये मोहन्ति अञ्ञाणं. तञ्हि दुक्खे अञ्ञाणं, दुक्खसमुदये अञ्ञाणं, दुक्खनिरोधे अञ्ञाणं, दुक्खनिरोधगामिनिया पटिपदाय अञ्ञाणन्तिआदिना नयेन विभागेन अनेकप्पभेदम्पि मुय्हन्ति. तेन सयं वा मुय्हति मुय्हनमत्तमेव वा तन्ति मोहोति वुच्चति. सो चित्तस्स अन्धभावलक्खणो, अञ्ञाणलक्खणो वा, असम्पटिवेधरसो, आरम्मणसभावच्छादनरसो वा, असम्माप्पटिपत्तिपच्चुपट्ठानो, अन्धकारपच्चुपट्ठानो वा, अयोनिसोमनसिकारपदट्ठानो, सब्बाकुसलानं मूलन्ति दट्ठब्बो. इधापि पजहथाति पदस्स –

‘‘मूळ्हो अत्थं न जानाति, मूळ्हो धम्मं न पस्सति;

अन्धतमं तदा होति, यं मोहो सहते नरं’’. (इतिवु. ८८);

‘‘अनत्थजननो मोहो…पे…. (इतिवु. ८८);

‘‘अविज्जा, भिक्खवे, पुब्बङ्गमा अकुसलानं धम्मानं समापत्तिया’’ (इतिवु. ४०);

‘‘मोहसम्बन्धनो लोको, भब्बरूपोव दिस्सति’’; (उदा. ७०);

‘‘मोहो निदानं कम्मानं समुदयाय’’ (अ. नि. ३.३४);

‘‘मूळ्हो खो, ब्राह्मण, मोहेन अभिभूतो परियादिन्नचित्तो दिट्ठधम्मिकम्पि भयं वेरं पसवति, सम्परायिकम्पि भयं वेरं पसवती’’ति च –

आदिना नयेन ‘‘यो कोचि धम्मो कामच्छन्दादिसंकिलेसधम्मेहि निब्बत्तेतब्बो, अत्थतो सब्बो सो मोहहेतुको’’ति च मोहे आदीनवं तप्पटिपक्खतो मोहप्पहाने आनिसंसञ्च पच्चवेक्खित्वा कामच्छन्दादिप्पहानक्कमेनेव पुब्बभागे तदङ्गादिवसेन मोहं पजहन्ता ततियमग्गेन यथावुत्तलोभदोसेकट्ठं मोहं समुच्छेदवसेन पजहथाति अत्थो दट्ठब्बो. अनागामिमग्गवज्झो एव हि मोहो इधाधिप्पेतोति. मूळ्हासेति कुसलाकुसलसावज्जानवज्जादिभेदे अत्तनो हिताहिते सम्मूळ्हा. सेसं वुत्तनयमेव.

ततियसुत्तवण्णना निट्ठिता.