७. सारिपुत्तत्थेरवत्थु

न ब्राह्मणस्साति इमं धम्मदेसनं सत्था जेतवने विहरन्तो सारिपुत्तत्थेरं आरब्भ कथेसि.

एकस्मिं किर ठाने सम्बहुला मनुस्सा ‘‘अहो अम्हाकं, अय्यो, खन्तिबलेन समन्नागतो, अञ्ञेसु अक्कोसन्तेसु वा पहरन्तेसु वा कोपमत्तम्पि नत्थी’’ति थेरस्स गुणे कथयिंसु. अथेको मिच्छादिट्ठिको ब्राह्मणो ‘‘को एस न कुज्झती’’ति पुच्छि. ‘‘अम्हाकं थेरो’’ति. ‘‘नं कुज्झापेन्तो न भविस्सती’’ति? ‘‘नत्थेतं, ब्राह्मणा’’ति. ‘‘तेन हि अहं नं कुज्झापेस्सामी’’ति? ‘‘सचे सक्कोसि, कुज्झापेही’’ति. सो ‘‘होतु, जानिस्सामिस्स कत्तब्ब’’न्ति थेरं भिक्खाय पविट्ठं दिस्वा पच्छाभागेन गन्त्वा पिट्ठिमज्झे महन्तं पाणिप्पहारमदासि. थेरो ‘‘किं नामेत’’न्ति अनोलोकेत्वाव गतो. ब्राह्मणस्स सकलसरीरे डाहो उप्पज्जि. सो ‘‘अहो गुणसम्पन्नो, अय्यो’’ति थेरस्स पादमूले निपज्जित्वा ‘‘खमथ मे, भन्ते’’ति वत्वा ‘‘किं एत’’न्ति च वुत्ते ‘‘अहं वीमंसनत्थाय तुम्हे पहरि’’न्ति आह. ‘‘होतु खमामि ते’’ति. ‘‘सचे मे, भन्ते, खमथ, मम गेहेयेव निसीदित्वा भिक्खं गण्हथा’’ति थेरस्स पत्तं गण्हि, थेरोपि पत्तं अदासि. ब्राह्मणो थेरं गेहं नेत्वा परिविसि.

मनुस्सा कुज्झित्वा ‘‘इमिना अम्हाकं निरपराधो अय्यो पहटो, दण्डेनपिस्स मोक्खो नत्थि, एत्थेव नं मारेस्सामा’’ति लेड्डुदण्डादिहत्था ब्राह्मणस्स गेहद्वारे अट्ठंसु. थेरो उट्ठाय गच्छन्तो ब्राह्मणस्स हत्थे पत्तं अदासि. मनुस्सा तं थेरेन सद्धिं गच्छन्तं दिस्वा, ‘‘भन्ते, तुम्हाकं पत्तं गहेत्वा ब्राह्मणं निवत्तेथा’’ति आहंसु. किं एतं उपासकाति? ब्राह्मणेन तुम्हे पहटा, मयमस्स कत्तब्बं जानिस्सामाति. किं पन तुम्हे इमिना पहटा, उदाहु अहन्ति? तुम्हे, भन्तेति. ‘‘मं एस पहरित्वा खमापेसि, गच्छथ तुम्हे’’ति मनुस्से उय्योजेत्वा ब्राह्मणं निवत्तापेत्वा थेरो विहारमेव गतो. भिक्खू उज्झायिंसु ‘‘किं नामेतं सारिपुत्तत्थेरो येन ब्राह्मणेन पहटो, तस्सेव गेहे निसीदित्वा भिक्खं गहेत्वा आगतो. थेरस्स पहटकालतो पट्ठाय इदानि सो कस्स लज्जिस्सति, अवसेसे पोथेन्तो विचरिस्सती’’ति. सत्था आगन्त्वा ‘‘काय नुत्थ, भिक्खवे, एतरहि कथाय सन्निसिन्ना’’ति पुच्छित्वा ‘‘इमाय नामा’’ति वुत्ते, ‘‘भिक्खवे, ब्राह्मणो ब्राह्मणं पहरन्तो नाम नत्थि, गिहिब्राह्मणेन पन समणब्राह्मणो पहटो भविस्सति, कोधो नामेस अनागामिमग्गेन समुग्घातं गच्छती’’ति वत्वा धम्मं देसेन्तो इमा गाथा अभासि –

३८९. ‘‘न ब्राह्मणस्स पहरेय्य, नास्स मुञ्चेथ ब्राह्मणो;

धी ब्राह्मणस्स हन्तारं, ततो धी यस्स मुञ्चति.

३९०. ‘‘न ब्राह्मणस्सेतदकिञ्चि सेय्यो, यदा निसेधो मनसो पियेहि;

यतो यतो हिंसमनो निवत्तति, ततो ततो सम्मतिमेव दुक्ख’’न्ति.

तत्थ पहरेय्याति ‘‘खीणासवब्राह्मणोहमस्मी’’ति जानन्तो खीणासवस्स वा अञ्ञतरस्स वा जातिब्राह्मणस्स न पहरेय्य. नास्स मुञ्चेथाति सोपि पहटो खीणासवब्राह्मणो अस्स पहरित्वा ठितस्स वेरं न मुञ्चेथ, तस्मिं कोपं न करेय्याति अत्थो. धी ब्राह्मणस्साति खीणासवब्राह्मणस्स हन्तारं गरहामि. ततो धीति यो पन तं पहरन्तं पटिपहरन्तो तस्स उपरि वेरं मुञ्चति, तं ततोपि गरहामियेव.

एतदकिञ्चि सेय्योति यं खीणासवस्स अक्कोसन्तं वा अपच्चक्कोसनं, पहरन्तं वा अप्पटिपहरणं, एतं तस्स खीणासवब्राह्मणस्स न किञ्चि सेय्यो, अप्पमत्तकं सेय्यो न होति, अधिमत्तमेव सेय्योति अत्थो. यदा निसेधो मनसो पियेहीति कोधनस्स हि कोधुप्पादोव मनसो पियो नाम. कोधो हि पनेस मातापितूसुपि बुद्धादीसुपि अपरज्झति. तस्मा यो अस्स तेहि मनसो निसेधो कोधवसेन उप्पज्जमानस्स चित्तस्स निग्गहो, एतं न किञ्चि सेय्योति अत्थो. हिंसमनोति कोधमनो. सो तस्स यतो यतो वत्थुतो अनागामिमग्गेन समुग्घातं गच्छन्तो निवत्तति. ततो ततोति ततो ततो वत्थुतो सकलम्पि वट्टदुक्खं निवत्ततियेवाति अत्थो.

देसनावसाने बहू सोतापत्तिफलादीनि पापुणिंसूति.

सारिपुत्तत्थेरवत्थु सत्तमं.