१६. अक्कोसकभारद्वाजवत्थु

अक्कोसन्ति इमं धम्मदेसनं सत्था वेळुवने विहरन्तो अक्कोसकभारद्वाजं आरब्भ कथेसि.

तस्स हि भातु भारद्वाजस्स धनञ्जानी नाम ब्राह्मणी सोतापन्ना अहोसि. सा खीपित्वापि कासित्वापि पक्खलित्वापि ‘‘नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्सा’’ति इमं उदानं उदानेसि. सा एकदिवसं ब्राह्मणपरिवेसनाय पवत्तमानाय पक्खलित्वा तथेव महासद्देन उदानं उदानेसि. ब्राह्मणो कुज्झित्वा ‘‘एवमेवायं वसली यत्थ वा तत्थ वा पक्खलित्वा तस्स मुण्डकस्स समणकस्स वण्णं भासती’’ति वत्वा ‘‘इदानि ते, वसलि, गन्त्वा तस्स सत्थुनो वादं आरोपेस्सामी’’ति आह. अथ नं सा ‘‘गच्छ, ब्राह्मण, नाहं तं पस्सामि, यो तस्स भगवतो वादं आरोपेय्य, अपि च गन्त्वा तं भगवन्तं पञ्हं पुच्छस्सू’’ति आह. सो सत्थु सन्तिकं गन्त्वा अवन्दित्वाव एकमन्तं ठितो पञ्हं पुच्छन्तो इमं गाथमाह –

‘‘किंसु छेत्वा सुखं सेति, किंसु छेत्वा न सोचति;

किस्सस्सु एकधम्मस्स, वधं रोचेसि गोतमा’’ति. (सं. नि. १.१८७);

अथस्स पञ्हं ब्याकरोन्तो सत्था इमं गाथमाह –

‘‘कोधं छेत्वा सुखं सेति, कोधं छेत्वा न सोचति;

कोधस्स विसमूलस्स, मधुरग्गस्स ब्राह्मण;

वधं अरिया पसंसन्ति, तञ्हि छेत्वा न सोचती’’ति. (सं. नि. १.१८७);

सो सत्थरि पसीदित्वा पब्बजित्वा अरहत्तं पापुणि. अथस्स कनिट्ठो अक्कोसकभारद्वाजो ‘‘भाता किर मे पब्बजितो’’ति सुत्वा कुद्धो आगन्त्वा सत्थारं असब्भाहि फरुसाहि वाचाहि अक्कोसि. सोपि सत्थारा अतिथीनं खादनीयादिदानओपम्मेन सञ्ञत्तो सत्थरि पसन्नो पब्बजित्वा अरहत्तं पापुणि. अपरेपिस्स सुन्दरिकभारद्वाजो बिलिङ्गकभारद्वाजोति द्वे कनिट्ठभातरो सत्थारं अक्कोसन्ताव सत्थारा विनीता पब्बजित्वा अरहत्तं पापुणिंसु.

अथेकदिवसं धम्मसभायं कथं समुट्ठापेसुं, ‘‘आवुसो, अच्छरिया वत बुद्धगुणा, चतूसु नाम भातिकेसु अक्कोसन्तेसु सत्था किञ्चि अवत्वा तेसंयेव पतिट्ठा जातो’’ति. सत्था आगन्त्वा ‘‘काय नुत्थ, भिक्खवे, एतरहि कथाय सन्निसिन्ना’’ति पुच्छित्वा ‘‘इमाय नामा’’ति वुत्ते, ‘‘भिक्खवे, अहं मम खन्तिबलेन समन्नागतत्ता दुट्ठेसु अदुस्सन्तो महाजनस्स पतिट्ठा होमियेवा’’ति वत्वा इमं गाथमाह –

३९९. ‘‘अक्कोसं वधबन्धञ्च, अदुट्ठो यो तितिक्खति;

खन्तीबलं बलानीकं, तमहं ब्रूमि ब्राह्मण’’न्ति.

तत्थ अदुट्ठोति एतं दसहि अक्कोसवत्थूहि अक्कोसञ्च पाणिआदीहि पोथनञ्च अन्दुबन्धनादीहि बन्धनञ्च यो अकुद्धमानसो हुत्वा अधिवासेति, खन्तिबलेन समन्नागतत्ता खन्तिबलं, पुनप्पुनं उप्पत्तिया अनीकभूतेन तेनेव खन्तिबलेन समन्नागतत्ता बलानीकं तं एवरूपं अहं ब्राह्मणं वदामीति अत्थो.

देसनावसाने बहू सोतापत्तिफलादीनि पापुणिंसूति.

अक्कोसकभारद्वाजवत्थु सोळसमं.