४. खेमकसेट्ठिपुत्तवत्थु
चत्तारि ठानानीति इमं धम्मदेसनं सत्था जेतवने विहरन्तो अनाथपिण्डिकस्स भागिनेय्यं खेमकं नाम सेट्ठिपुत्तं आरब्भ कथेसि.
सो किर अभिरूपो अहोसि, येभुय्येन इत्थियो तं दिस्वा रागाभिभूता सकभावेन सण्ठातुं नासक्खिंसु. सोपि परदारकम्माभिरतोव अहोसि. अथ नं रत्तिं राजपुरिसा गहेत्वा रञ्ञो दस्सेसुं. राजा महासेट्ठिस्स लज्जामीति तं किञ्चि अवत्वा विस्सज्जापेसि. सो पन नेव विरमि. अथ नं दुतियम्पि ततियम्पि राजपुरिसा गहेत्वा रञ्ञो दस्सेसुं. राजा विस्सज्जापेसियेव. महासेट्ठि, तं पवत्तिं सुत्वा तं आदाय सत्थु सन्तिकं गन्त्वा तं पवत्तिं आरोचेत्वा, ‘‘भन्ते, इमस्स धम्मं देसेथा’’ति आह. सत्था तस्स संवेगकथं वत्वा परदारसेवनाय दोसं दस्सेन्तो इमा गाथा अभासि –
३०९. ‘‘चत्तारि ठानानि नरो पमत्तो,
आपज्जति परदारूपसेवी;
अपुञ्ञलाभं न निकामसेय्यं,
निन्दं ततीयं निरयं चतुत्थं.
३१०. ‘‘अपुञ्ञलाभो च गती च पापिका,
भीतस्स भीताय रती च थोकिका;
राजा च दण्डं गरुकं पणेति,
तस्मा नरो परदारं न सेवे’’ति.
तत्थ ठानानीति दुक्खकारणानि. पमत्तोति सतिवोस्सग्गेन समन्नागतो. आपज्जतीति पापुणाति. परदारूपसेवीति परदारं उपसेवन्तो उप्पथचारी. अपुञ्ञलाभन्ति अकुसललाभं. न निकामसेय्यन्ति यथा इच्छति, एवं सेय्यं अलभित्वा अनिच्छितं परित्तकमेव कालं सेय्यं लभति. अपुञ्ञलाभो चाति एवं तस्स अयञ्च अपुञ्ञलाभो, तेन च अपुञ्ञेन निरयसङ्खाता पापिका गति होति. रती च थोकिकाति या तस्स भीतस्स भीताय इत्थिया सद्धिं रति, सापि थोकिका परित्ता होति. गरुकन्ति राजा च हत्थच्छेदादिवसेन गरुकं दण्डं पणेति. तस्माति यस्मा परदारं सेवन्तो एतानि अपुञ्ञादीनि पापुणाति, तस्मा परदारं न सेवेय्याति अत्थो.
देसनावसाने खेमको सोतापत्तिफले पतिट्ठहि. ततो पट्ठाय महाजनो सुखं वीतिनामेसि. किं पनस्स पुब्बकम्मन्ति? सो किर कस्सपबुद्धकाले उत्तममल्लो हुत्वा द्वे सुवण्णपटाका दसबलस्स कञ्चनथूपे आरोपेत्वा पत्थनं पट्ठपेसि ‘‘ठपेत्वा ञातिसालोहितित्थियो अवसेसा मं दिस्वा रज्जन्तू’’ति. इदमस्स पुब्बकम्मन्ति. तेन तं निब्बत्तनिब्बत्तट्ठाने दिस्वा परेसं इत्थियो सकभावेन सण्ठातुं नासक्खिंसूति.
खेमकसेट्ठिपुत्तवत्थु चतुत्थं.