५. दारुसाकटिकपुत्तवत्थु

सुप्पबुद्धन्ति इमं धम्मदेसनं सत्था वेळुवने विहरन्तो दारुसाकटिकस्स पुत्तं आरब्भ कथेसि.

राजगहस्मिञ्हि सम्मादिट्ठिकपुत्तो मिच्छादिट्ठिकपुत्तोति द्वे दारका अभिक्खणं गुळकीळं कीळन्ति. तेसु सम्मादिट्ठिकपुत्तो गुळं खिपमानो बुद्धानुस्सतिं आवज्जेत्वा ‘‘नमो बुद्धस्सा’’ति वत्वा वत्वा गुळं खिपति. इतरो तित्थियगुणे उद्दिसित्वा ‘‘नमो अरहन्तान’’न्ति वत्वा वत्वा खिपति. तेसु सम्मादिट्ठिकस्स पुत्तो जिनाति, इतरो पन पराजयति. सो तस्स किरियं दिस्वा ‘‘अयं एवं अनुस्सरित्वा एवं वत्वा गुळं खिपन्तो ममं जिनाति, अहम्पि एवरूपं करिस्सामी’’ति बुद्धानुस्सतियं परिचयमकासि. अथेकदिवसं तस्स पिता सकटं योजेत्वा दारूनं अत्थाय गच्छन्तो तम्पि दारकं आदाय गन्त्वा अटवियं दारूनं सकटं पूरेत्वा आगच्छन्तो बहिनगरे सुसानसामन्ते उदकफासुकट्ठाने गोणे मोचेत्वा भत्तविस्सग्गमकासि. अथस्स ते गोणा सायन्हसमये नगरं पविसन्तेन गोगणेन सद्धिं नगरमेव पविसिंसु. साकटिकोपि गोणे अनुबन्धन्तो नगरं पविसित्वा सायं गोणे दिस्वा आदाय निक्खमन्तो द्वारं न सम्पापुणि. तस्मिञ्हि असम्पत्तेयेव द्वारं पिहितं.

अथस्स पुत्तो एककोव रत्तिभागे सकटस्स हेट्ठा निपज्जित्वा निद्दं ओक्कमि. राजगहं पन पकतियापि अमनुस्सबहुलं. अयञ्च सुसानसन्तिके निपन्नो. तत्थ नं द्वे अमनुस्सा पस्सिंसु. एको सासनस्स पटिकण्डको मिच्छादिट्ठिको, एको सम्मादिट्ठिको. तेसु मिच्छादिट्ठिको आह – ‘‘अयं नो भक्खो, इमं खादिस्सामा’’ति. इतरो ‘‘अलं मा ते रुच्ची’’ति निवारेति. सो तेन निवारियमानोपि तस्स वचनं अनादियित्वा दारकं पादेसु गहेत्वा आकड्ढि. सो बुद्धानुस्सतिया परिचितत्ता तस्मिं खणे ‘‘नमो बुद्धस्सा’’ति आह. अमनुस्सो महाभयभीतो पटिक्कमित्वा अट्ठासि. अथ नं इतरो ‘‘अम्हेहि अकिच्चं कतं, दण्डकम्मं तस्स करोमा’’ति वत्वा तं रक्खमानो अट्ठासि. मिच्छादिट्ठिको नगरं पविसित्वा रञ्ञो भोजनपातिं पूरेत्वा भोजनं आहरि. अथ नं उभोपि तस्स मातापितरो विय हुत्वा उपट्ठापेत्वा भोजेत्वा ‘‘इमानि अक्खरानि राजाव पस्सतु, मा अञ्ञो’’ति तं पवत्तिं पकासेन्ता यक्खानुभावेन भोजनपातियं अक्खरानि छिन्दित्वा पातिं दारुसकटे पक्खिपित्वा सब्बरत्तिं आरक्खं कत्वा पक्कमिंसु.

पुनदिवसे ‘‘राजकुलतो चोरेहि भोजनभण्डं अवहट’’न्ति कोलाहलं करोन्ता द्वारानि पिदहित्वा ओलोकेन्ता तत्थ अपस्सन्ता नगरा निक्खमित्वा इतो चितो च ओलोकेन्ता दारुसकटे सुवण्णपातिं दिस्वा ‘‘अयं चोरो’’ति तं दारकं गहेत्वा रञ्ञो दस्सेसुं. राजा अक्खरानि दिस्वा ‘‘किं एतं, ताता’’ति पुच्छित्वा ‘‘नाहं, देव, जानामि, मातापितरो मे आगन्त्वा रत्तिं भोजेत्वा रक्खमाना अट्ठंसु, अहम्पि मातापितरो मं रक्खन्तीति निब्भयोव निद्दं उपगतो. एत्तकं अहं जानामी’’ति. अथस्स मातापितरोपि तं ठानं आगमंसु. राजा तं पवत्तिं ञत्वा ते तयोपि जने आदाय सत्थु सन्तिकं गन्त्वा सब्बं आरोचेत्वा ‘‘किं नु खो, भन्ते, बुद्धानुस्सति एव रक्खा होति, उदाहु धम्मानुस्सतिआदयोपी’’ति पुच्छि. अथस्स सत्था, ‘‘महाराज, न केवलं बुद्धानुस्सतियेव रक्खा, येसं पन छब्बिधेन चित्तं सुभावितं, तेसं अञ्ञेन रक्खावरणेन वा मन्तोसधेहि वा किच्चं नत्थी’’ति वत्वा छ ठानानि दस्सेन्तो इमा गाथा अभासि.

२९६. ‘‘सुप्पबुद्धं पबुज्झन्ति, सदा गोतमसावका;

येसं दिवा च रत्तो च, निच्चं बुद्धगता सति.

२९७. ‘‘सुप्पबुद्धं पबुज्झन्ति, सदा गोतमसावका;

येसं दिवा च रत्तो च, निच्चं धम्मगता सति.

२९८. ‘‘सुप्पबुद्धं पबुज्झन्ति, सदा गोतमसावका;

येसं दिवा च रत्तो च, निच्चं सङ्घगता सति.

२९९. ‘‘सुप्पबुद्धं पबुज्झन्ति, सदा गोतमसावका;

येसं दिवा च रत्तो च, निच्चं कायगता सति.

३००. ‘‘सुप्पबुद्धं पबुज्झन्ति, सदा गोतमसावका;

येसं दिवा च रत्तो च, अहिंसाय रतो मनो.

३०१. ‘‘सुप्पबुद्धं पबुज्झन्ति, सदा गोतमसावका;

येसं दिवा च रत्तो च, भावनाय रतो मनो’’ति.

तत्थ सुप्पबुद्धं पबुज्झन्तीति बुद्धगतं सतिं गहेत्वा सुपन्ता, गहेत्वायेव च पबुज्झन्ता सुप्पबुद्धं पबुज्झन्ति नाम. सदा गोतमसावकाति गोतमगोत्तस्स बुद्धस्स सवनन्ते जातत्ता तस्सेव अनुसासनिया सवनताय गोतमसावका. बुद्धगता सतीति येसं ‘‘इतिपि सो भगवा’’तिआदिप्पभेदे बुद्धगुणे आरब्भ उप्पज्जमाना सति निच्चकालं अत्थि, ते सदापि सुप्पबुद्धं पबुज्झन्तीति अत्थो. तथा असक्कोन्ता पन एकदिवसं तीसु कालेसु द्वीसु कालेसु एकस्मिम्पि काले बुद्धानुस्सतिं मनसि करोन्ता सुप्पबुद्धं पबुज्झन्तियेव नाम. धम्मगता सतीति ‘‘स्वाखातो भगवता धम्मो’’तिआदिप्पभेदे धम्मगुणे आरब्भ उप्पज्जमाना सति. सङ्घगता सतीति ‘‘सुप्पटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो’’तिआदिप्पभेदे सङ्घगुणे आरब्भ उप्पज्जमाना सति. कायगता सतीति द्वत्तिंसाकारवसेन वा नवसिवथिकावसेन वा चतुधातुववत्थानवसेन वा अज्झत्तनीलकसिणादिरूपज्झानवसेन वा उप्पज्जमाना सति. अहिंसाय रतोति ‘‘सो करुणासहगतेन चेतसा एकं दिसं फरित्वा विहरती’’ति (विभ. ६४२) एवं वुत्ताय करुणाभावनाय रतो. भावनायाति मेत्ताभावनाय. किञ्चापि हेट्ठा करुणाभावनाय वुत्तत्ता इध सब्बापि अवसेसा भावना नाम, इध पन मेत्ताभावनाव अधिप्पेता. सेसं पठमगाथाय वुत्तनयेनेव वेदितब्बं.

देसनावसाने दारको सद्धिं मातापितूहि सोतापत्तिफले पतिट्ठहि. पच्छा पन पब्बजित्वा सब्बेपि अरहत्तं पापुणिंसु, सम्पत्तानम्पि सात्थिका धम्मदेसना अहोसीति.

दारुसाकटिकपुत्तवत्थु पञ्चमं.