४. लकुण्डकभद्दियत्थेरवत्थु

मातरन्ति इमं धम्मदेसनं सत्था जेतवने विहरन्तो लकुण्डकभद्दियत्थेरं आरब्भ कथेसि.

एकदिवसञ्हि सम्बहुला आगन्तुका भिक्खू सत्थारं दिवाट्ठाने निसिन्नं उपसङ्कमित्वा वन्दित्वा एकमन्तं निसीदिंसु. तस्मिं खणे लकुण्डकभद्दियत्थेरो भगवतो अविदूरे अतिक्कमति. सत्था तेसं भिक्खूनं चित्ताचारं ञत्वा ओलोकेत्वा ‘‘पस्सथ, भिक्खवे, अयं भिक्खु मातापितरो हन्त्वा निद्दुक्खो हुत्वा याती’’ति वत्वा तेहि भिक्खूहि ‘‘किं नु खो सत्था वदती’’ति अञ्ञमञ्ञं मुखानि ओलोकेत्वा संसयपक्खन्देहि, ‘‘भन्ते, किं नामेतं वदेथा’’ति वुत्ते तेसं धम्मं देसेन्तो इमं गाथमाह –

२९४. ‘‘मातरं पितरं हन्त्वा, राजानो द्वे च खत्तिये;

रट्ठं सानुचरं हन्त्वा, अनीघो याति ब्राह्मणो’’ति.

तत्थ सानुचरन्ति आयसाधकेन आयुत्तकेन सहितं. एत्थ हि ‘‘तण्हा जनेति पुरिस’’न्ति (सं. नि. १.५५-५७) वचनतो तीसु भवेसु सत्तानं जननतो तण्हा माता नाम. ‘‘अहं असुकस्स नाम रञ्ञो वा राजमहामत्तस्स वा पुत्तो’’ति पितरं निस्साय अस्मिमानस्स उप्पज्जनतो अस्मिमानो पिता नाम. लोको विय राजानं यस्मा सब्बदिट्ठिगतानि द्वे सस्सतुच्छेददिट्ठियो भजन्ति, तस्मा द्वे सस्सतुच्छेददिट्ठियो द्वे खत्तियराजानो नाम. द्वादसायतनानि वित्थतट्ठेन रट्ठदिसत्ता रट्ठं नाम. आयसाधको आयुत्तकपुरिसो विय तन्निस्सितो नन्दिरागो अनुचरो नाम. अनीघोति निद्दुक्खो. ब्राह्मणोति खीणासवो. एतेसं तण्हादीनं अरहत्तमग्गञाणासिना हतत्ता खीणासवो निद्दुक्खो हुत्वा यातीति अयमेत्थत्थो.

देसनावसाने ते भिक्खू अरहत्ते पतिट्ठहिंसु.

दुतियगाथायपि वत्थु पुरिमसदिसमेव. तदा हि सत्था लकुण्डकभद्दियत्थेरमेव आरब्भ कथेसि. तेसं धम्मं देसेन्तो इमं गाथमाह –

२९५. ‘‘मातरं पितरं हन्त्वा, राजानो द्वे च सोत्थिये;

वेयग्घपञ्चमं हन्त्वा, अनीघो याति ब्राह्मणो’’ति.

तत्थ द्वे च सोत्थियेति द्वे च ब्राह्मणे. इमिस्सा गाथाय सत्था अत्तनो धम्मिस्सरताय च देसनाविधिकुसलताय च सस्सतुच्छेददिट्ठियो द्वे ब्राह्मणराजानो च कत्वा कथेसि. वेयग्घपञ्चमन्ति एत्थ ब्यग्घानुचरितो सप्पटिभयो दुप्पटिपन्नो मग्गो वेयग्घो नाम, विचिकिच्छानीवरणम्पि तेन सदिसताय वेयग्घं नाम, तं पञ्चमं अस्साति नीवरणपञ्चकं वेयग्घपञ्चमं नाम. इदञ्च वेयग्घपञ्चमं अरहत्तमग्गञाणासिना निस्सेसं हन्त्वा अनीघोव याति ब्राह्मणोति अयमेत्थत्थो. सेसं पुरिमसदिसमेवाति.

लकुण्डकभद्दियत्थेरवत्थु चतुत्थं.