२. कुक्कुटअण्डखादिकावत्थु
परदुक्खूपधानेनाति इमं धम्मदेसनं सत्था जेतवने विहरन्तो एकं कुक्कुटअण्डखादिकं आरब्भ कथेसि.
सावत्थिया किर अविदूरे पण्डुरं नाम एको गामो, तत्थेको केवट्टो वसति. सो सावत्थिं गच्छन्तो अचिरवतियं कच्छपअण्डानि दिस्वा तानि आदाय सावत्थिं गन्त्वा एकस्मिं गेहे पचापेत्वा खादन्तो तस्मिं गेहे कुमारिकायपि एकं अण्डं अदासि. सा तं खादित्वा ततो पट्ठाय अञ्ञं खादनीयं नाम न इच्छि. अथस्सा माता कुक्कुटिया विजातट्ठानतो एकं अण्डं गहेत्वा अदासि. सा तं खादित्वा रसतण्हाय बद्धा ततो पट्ठाय सयमेव कुक्कुटिया अण्डानि गहेत्वा खादति. कुक्कुटी विजातविजातकाले तं अत्तनो अण्डानि गहेत्वा खादन्तिं दिस्वा ताय उपद्दुता आघातं बन्धित्वा ‘‘इतो दानि चुता यक्खिनी हुत्वा तव जातदारके खादितुं समत्था हुत्वा निब्बत्तेय्य’’न्ति पत्थनं पट्ठपेत्वा कालं कत्वा तस्मिंयेव गेहे मज्जारी हुत्वा निब्बत्ति. इतरापि कालं कत्वा तत्थेव कुक्कुटी हुत्वा निब्बत्ति. कुक्कुटी अण्डानि विजायि, मज्जारी आगन्त्वा तानि खादित्वा दुतियम्पि ततियम्पि खादियेव. कुक्कुटी ‘‘तयो वारे मम अण्डानि खादित्वा इदानि मम्पि खादितुकामासि, इतो चुता सपुत्तकं तं खादितुं लभेय्य’’न्ति पत्थनं कत्वा ततो चुता दीपिनी हुत्वा निब्बत्ति. इतरापि कालं कत्वा मिगी हुत्वा निब्बत्ति. तस्सा विजातकाले दीपिनी आगन्त्वा तं सद्धिं पुत्तेहि खादि. एवं खादन्ता पञ्चसु अत्तभावसतेसु अञ्ञमञ्ञस्स दुक्खं उप्पादेत्वा अवसाने एका यक्खिनी हुत्वा निब्बत्ति, एका सावत्थियं कुलधीता हुत्वा निब्बत्ति. इतो परं ‘‘न हि वेरेन वेरानी’’ति (ध. प. ५) गाथाय वुत्तनयेनेव वेदितब्बं. इध पन सत्था ‘‘वेरञ्हि अवेरेन उपसम्मति, नो वेरेना’’ति वत्वा उभिन्नम्पि धम्मं देसेन्तो इमं गाथमाह –
२९१. ‘‘परदुक्खूपधानेन, अत्तनो सुखमिच्छति;
वेरसंसग्गसंसट्ठो, वेरा सो न परिमुच्चती’’ति.
तत्थ परदुक्खूपधानेनाति परस्मिं दुक्खूपधानेन, परस्स दुक्खुप्पादनेनाति अत्थो. वेरसंसग्गसंसट्ठोति यो पुग्गलो अक्कोसनपच्चक्कोसनपहरणपटिहरणादीनं वसेन अञ्ञमञ्ञं कतेन वेरसंसग्गेन संसट्ठो. वेरा सो न परिमुच्चतीति निच्चकालं वेरवसेन दुक्खमेव पापुणातीति अत्थो.
देसनावसाने यक्खिनी सरणेसु पतिट्ठाय पञ्च सीलानि समादियित्वा वेरतो मुच्चि, इतरापि सोतापत्तिफले पतिट्ठहि, सम्पत्तानम्पि सात्थिका धम्मदेसना अहोसीति.
कुक्कुटअण्डखादिकावत्थु दुतियं.