१. अत्तनोपुब्बकम्मवत्थु

मत्तासुखपरिच्चागाति इमं धम्मदेसनं सत्था वेळुवने विहरन्तो अत्तनो पुब्बकम्मं आरब्भ कथेसि.

एकस्मिञ्हि समये वेसाली इद्धा अहोसि फीता बहुजना आकिण्णमनुस्सा. तत्थ हि वारेन वारेन रज्जं कारेन्तानं खत्तियानंयेव सत्तसताधिकानि सत्तसहस्सानि सत्त च खत्तिया अहेसुं. तेसं वसनत्थाय तत्तकायेव पासादा तत्तकानेव कूटागारानि उय्याने विहारत्थाय तत्तकायेव आरामा च पोक्खरणियो च अहेसुं. सा अपरेन समयेन दुब्भिक्खा अहोसि दुस्सस्सा. तत्थ छातकभयेन पठमं दुग्गतमनुस्सा कालमकंसु. तेसं तेसं तत्थ तत्थ छड्डितानं कुणपानं गन्धेन अमनुस्सा नगरं पविसिंसु. अमनुस्सूपद्दवेन बहुतरा कालमकंसु. तेसं कुणपगन्धपटिक्कूलताय सत्तानं अहिवातरोगो उप्पज्जि. एवं दुब्भिक्खभयं अमनुस्सभयं रोगभयन्ति तीणि भयानि उप्पज्जिंसु.

नगरवासिनो सन्निपतित्वा राजानं आहंसु – ‘‘महाराज, इमस्मिं नगरे तीणि भयानि उप्पन्नानि, इतो पुब्बे याव सत्तमा राजपरिवट्टा एवरूपं भयं नाम न उप्पन्नपुब्बं. अधम्मिकराजूनञ्हि काले एवरूपं भयं उप्पज्जती’’ति. राजा सन्थागारे सब्बेसं सन्निपातं कारेत्वा ‘‘सचे मे अधम्मिकभावो अत्थि, तं विचिनथा’’ति आह. वेसालिवासिनो सब्बं पवेणि विचिनन्ता रञ्ञो कञ्चि दोसं अदिस्वा, ‘‘महाराज, नत्थि ते दोसो’’ति वत्वा ‘‘कथं नु खो इदं अम्हाकं भयं वूपसमं गच्छेय्या’’ति मन्तयिंसु. तत्थ एकच्चेहि ‘‘बलिकम्मेन आयाचनाय मङ्गलकिरियाया’’ति वुत्ते सब्बम्पि तं विधिं कत्वा पटिबाहितुं नासक्खिंसु. अथञ्ञे एवमाहंसु – ‘‘छ सत्थारो महानुभावा, तेसु इधागतमत्तेसु भयं वूपसमेय्या’’ति. अपरे ‘‘सम्मासम्बुद्धो लोके उप्पन्नो. सो हि भगवा सब्बसत्तहिताय धम्मं देसेति, महिद्धिको महानुभावो. तस्मिं इध आगते इमानि भयानि वूपसमेय्यु’’न्ति आहंसु. तेसं वचनं सब्बेपि अभिनन्दित्वा ‘‘कहं नु खो सो भगवा एतरहि विहरती’’ति आहंसु. तदा पन सत्था उपकट्ठाय वस्सूपनायिकाय रञ्ञो बिम्बिसारस्स पटिञ्ञं दत्वा वेळुवने विहरति. तेन च समयेन बिम्बिसारसमागमे बिम्बिसारेन सद्धिं सोतापत्तिफलं पत्तो महालि नाम लिच्छवी तस्सं परिसायं निसिन्नो होति.

वेसालिवासिनो महन्तं पण्णाकारं सज्जेत्वा राजानं बिम्बिसारं सञ्ञापेत्वा ‘‘सत्थारं इधानेथा’’ति महालिञ्चेव लिच्छविं पुरोहितपुत्तञ्च पहिणिंसु. ते गन्त्वा रञ्ञो पण्णाकारं दत्वा तं पवत्तिं निवेदेत्वा, ‘‘महाराज, सत्थारं अम्हाकं नगरं पेसेथा’’ति याचिंसु. राजा ‘‘तुम्हेव जानाथा’’ति न सम्पटिच्छि. ते भगवन्तं उपसङ्कमित्वा वन्दित्वा याचिंसु – ‘‘भन्ते, वेसालियं तीणि भयानि उप्पन्नानि, तानि तुम्हेसु आगतेसु वूपसमिस्सन्ति, एथ, भन्ते, गच्छामा’’ति. सत्था तेसं वचनं सुत्वा आवज्जेन्तो ‘‘वेसालियं रतनसुत्ते (खु. पा. ६.१ आदयो; सु. नि. २२४ आदयो) वुत्ते सा रक्खा चक्कवाळानं कोटिसतसहस्सं फरिस्सति, सुत्तपरियोसाने चतुरासीतिया पाणसहस्सानं धम्माभिसमयो भविस्सति, तानि च भयानि वूपसमिस्सन्ती’’ति ञत्वा तेसं वचनं सम्पटिच्छि.

राजा बिम्बिसारो ‘‘सत्थारा किर वेसालिगमनं सम्पटिच्छित’’न्ति सुत्वा नगरे घोसनं कारेत्वा सत्थारं उपसङ्कमित्वा ‘‘किं, भन्ते, वेसालिगमनं सम्पटिच्छित’’न्ति पुच्छित्वा ‘‘आम, महाराजा’’ति वुत्ते ‘‘तेन हि, भन्ते, आगमेथ, ताव मग्गं पटियादेस्सामी’’ति वत्वा राजगहस्स च गङ्गाय च अन्तरे पञ्चयोजनभूमिं समं कारेत्वा योजने योजने विहारं पतिट्ठापेत्वा सत्थु गमनकालं आरोचेसि. सत्था पञ्चहि भिक्खुसतेहि सद्धिं मग्गं पटिपज्जि. राजा योजनन्तरे जण्णुमत्तेन ओधिना पञ्चवण्णानि पुप्फानि ओकिरापेत्वा धजपटाककदलीआदीनि उस्सापेत्वा भगवतो छत्तातिछत्तं कत्वा द्वे सेतच्छत्तानि एकमेकस्स भिक्खुनो एकमेकं सेतच्छत्तं उपरि धारेत्वा सपरिवारो पुप्फगन्धादीहि पूजं करोन्तो सत्थारं एकेकस्मिं विहारे वसापेत्वा महादानादीनि दत्वा पञ्चहि दिवसेहि गङ्गातीरं पापेत्वा तत्थ नावं अलङ्करोन्तो वेसालिकानं सासनं पेसेसि – ‘‘मग्गं पटियादेत्वा सत्थु पच्चुग्गमनं करोन्तू’’ति. ते ‘‘दिगुणं पूजं करिस्सामा’’ति वेसालिया च गङ्गाय च अन्तरे तियोजनभूमिं समं कारेत्वा भगवतो चतूहि सेतच्छत्तेहि एकमेकस्स भिक्खुनो द्वीहि द्वीहि सेतच्छत्तेहि छत्तातिछत्तानि सज्जेत्वा पूजं कुरुमाना आगन्त्वा गङ्गातीरे अट्ठंसु. बिम्बिसारो द्वे नावा सङ्घाटेत्वा मण्डपं कारेत्वा पुप्फदामादीहि अलङ्कारापेत्वा सब्बरतनमयं बुद्धासनं पञ्ञापेसि. भगवा तस्मिं निसीदि. भिक्खूपि नावं अभिरुहित्वा भगवन्तं परिवारेत्वा निसीदिंसु. राजा अनुगच्छन्तो गलप्पमाणं उदकं ओतरित्वा ‘‘याव, भन्ते, भगवा आगच्छति, तावाहं इधेव गङ्गातीरे वसिस्सामी’’ति वत्वा नावं उय्योजेत्वा निवत्ति. सत्था योजनमत्तं अद्धानं गङ्गाय गन्त्वा वेसालिकानं सीमं पापुणि.

लिच्छवीराजानो सत्थारं पच्चुग्गन्त्वा गलप्पमाणं उदकं ओतरित्वा नावं तीरं उपनेत्वा सत्थारं नावातो ओतारयिंसु. सत्थारा ओतरित्वा तीरे अक्कन्तमत्तेयेव महामेघो उट्ठहित्वा पोक्खरवस्सं वस्सि. सब्बत्थ जण्णुप्पमाणऊरुप्पमाणकटिप्पमाणादीनि उदकानि सन्दन्तानि सब्बकुणपानि गङ्गं पवेसयिंसु, परिसुद्धो भूमिभागो अहोसि. लिच्छवीराजानो सत्थारं योजने योजने वसापेत्वा महादानं दत्वा दिगुणं पूजं करोन्ता तीहि दिवसेहि वेसालिं नयिंसु. सक्को देवराजा देवगणपरिवुतो आगमासि, महेसक्खानं देवानं सन्निपातेन अमनुस्सा येभुय्येन पलायिंसु. सत्था सायं नगरद्वारे ठत्वा आनन्दत्थेरं आमन्तेसि – ‘‘इमं, आनन्द, रतनसुत्तं उग्गण्हित्वा लिच्छवीकुमारेहि सद्धिं विचरन्तो वेसालिया तिण्णं पाकारानं अन्तरे परित्तं करोही’’ति.

थेरो सत्थारा दिन्नं रतनसुत्तं उग्गण्हित्वा सत्थु सेलमयपत्तेन उदकं आदाय नगरद्वारे ठितो पणिधानतो पट्ठाय तथागतस्स दस पारमियो दस उपपारमियो दस परमत्थपारमियोति समतिंस पारमियो पञ्च महापरिच्चागे लोकत्थचरिया ञातत्थचरिया बुद्धत्थचरियाति तिस्सो चरियायो पच्छिमभवे गब्भवोक्कन्तिं जातिं अभिनिक्खमनं पधानचरियं बोधिपल्लङ्के मारविजयं सब्बञ्ञुतञ्ञाणपटिवेधं धम्मचक्कपवत्तनं नवलोकुत्तरधम्मेति सब्बेपिमे बुद्धगुणे आवज्जेत्वा नगरं पविसित्वा तियामरत्तिं तीसु पाकारन्तरेसु परित्तं करोन्तो विचरि. तेन ‘‘यंकिञ्ची’’ति वुत्तमत्तेयेव उद्धं खित्तउदकं अमनुस्सानं उपरि पति. ‘‘यानीध भूतानी’’ति गाथाकथनतो पट्ठाय रजतवटंसका विय उदकबिन्दूनि आकासेन गन्त्वा गिलानमनुस्सानं उपरि पतिंसु. तावदेव वूपसन्तरोगा मनुस्सा उट्ठायुट्ठाय थेरं परिवारेसुं. ‘‘यंकिञ्ची’’ति वुत्तपदतो पट्ठाय पन उदकफुसितेहि फुट्ठफुट्ठा सब्बे अपलायन्ता सङ्कारकूटभित्तिपदेसादिनिस्सिता अमनुस्सा तेन तेन द्वारेन पलायिंसु. द्वारानि अनोकासानि अहेसुं. ते ओकासं अलभन्ता पाकारं भिन्दित्वापि पलायिंसु.

महाजनो नगरमज्झे सन्थागारं सब्बगन्धेहि उपलिम्पेत्वा उपरि सुवण्णतारकादिविचित्तं वितानं बन्धित्वा बुद्धासनं पञ्ञापेत्वा सत्थारं आनेसि. सत्था पञ्ञत्ते आसने निसीदि. भिक्खुसङ्घोपि लिच्छवीगणोपि सत्थारं परिवारेत्वा निसीदि. सक्को देवराजा देवगणपरिवुतो पतिरूपे ओकासे अट्ठासि. थेरोपि सकलनगरं अनुविचरित्वा वूपसन्तरोगेन महाजनेन सद्धिं आगन्त्वा सत्थारं वन्दित्वा निसीदि. सत्था परिसं ओलोकेत्वा तदेव रतनसुत्तं अभासि. देसनावसाने चतुरासीतिया पाणसहस्सानं धम्माभिसमयो अहोसि. एवं पुनदिवसेपीति सत्ताहं तदेव रतनसुत्तं देसेत्वा सब्बभयानं वूपसन्तभावं ञत्वा लिच्छवीगणं आमन्तेत्वा वेसालितो निक्खमि. लिच्छवीराजानो दिगुणं सक्कारं करोन्ता पुन तीहि दिवसेहि सत्थारं गङ्गातीरं नयिंसु.

गङ्गाय निब्बत्तनागराजानो चिन्तेसुं – ‘‘मनुस्सा तथागतस्स सक्कारं करोन्ति, मयं किं न करोमा’’ति. ते सुवण्णरजतमणिमया नावायो मापेत्वा सुवण्णरजतमणिमये पल्लङ्के पञ्ञापेत्वा पञ्चवण्णपदुमसञ्छन्नं उदकं करित्वा, ‘‘भन्ते, अम्हाकम्पि अनुग्गहं करोथा’’ति अत्तनो अत्तनो नावं अभिरुहणत्थाय सत्थारं याचिंसु. ‘‘मनुस्सा च नागा च तथागतस्स पूजं करोन्ति, मयं पन किं न करोमा’’ति भूमट्ठकदेवेपि आदिं कत्वा याव अकनिट्ठब्रह्मलोका सब्बे देवा सक्कारं करिंसु. तत्थ नागा योजनिकानि छत्तातिछत्तानि उक्खिपिंसु. एवं हेट्ठा नागा भूमितले रुक्खगच्छपब्बतादीसु भूमट्ठका देवता, अन्तलिक्खे आकासट्ठदेवाति नागभवनं आदिं कत्वा चक्कवाळपरियन्तेन याव ब्रह्मलोका छत्तातिछत्तानि उस्सापितानि अहेसुं. छत्तन्तरेसु धजा, धजन्तरेसु पटाका, तेसं अन्तरन्तरा पुप्फदामवासचुण्णधुमादीहि सक्कारो अहोसि. सब्बलङ्कारपटिमण्डिता देवपुत्ता छणवेसं गहेत्वा उग्घोसयमाना आकासे विचरिंसु. तयो एव किर समागमा महन्ता अहेसुं – यमकपाटिहारियसमागमो देवोरोहणसमागमो अयं गङ्गोरोहणसमागमोति.

परतीरे बिम्बिसारोपि लिच्छवीहि कतसक्कारतो दिगुणं सक्कारं सज्जेत्वा भगवतो आगमनं उदिक्खमानो अट्ठासि. सत्था गङ्गाय उभोसु पस्सेसु राजूनं महन्तं परिच्चागं ओलोकेत्वा नागादीनञ्च अज्झासयं विदित्वा एकेकाय नावाय पञ्चपञ्चभिक्खुसतपरिवारं एकेकं निम्मितबुद्धं मापेसि. सो एकेकस्स सेतच्छत्तस्स चेव कप्परुक्खस्स च पुप्फदामस्स च हेट्ठा नागगणपरिवुतो निसिन्नो होति. भूमट्ठकदेवतादीसुपि एकेकस्मिं ओकासे सपरिवारं एकेकं निम्मितबुद्धं मापेसि. एवं सकलचक्कवाळगब्भे एकालङ्कारे एकुस्सवे एकछणेयेव च जाते सत्था नागानमनुग्गहं करोन्तो एकं रतननावं अभिरुहि. भिक्खूसुपि एकेको एकेकमेव अभिरुहि. नागराजानो बुद्धप्पमुखं भिक्खुसङ्घं नागभवनं पवेसेत्वा सब्बरत्तिं सत्थु सन्तिके धम्मकथं सुत्वा दुतियदिवसे दिब्बेन खादनीयेन भोजनीयेन बुद्धप्पमुखं भिक्खुसङ्घं परिविसिंसु. सत्था अनुमोदनं कत्वा नागभवना निक्खमित्वा सकलचक्कवाळदेवताहि पूजियमानो पञ्चहि नावासतेहि गङ्गानदिं अतिक्कमि.

राजा पच्चुग्गन्त्वा सत्थारं नावातो ओतारेत्वा आगमनकाले लिच्छवीति कतसक्कारतो दिगुणं सक्कारं कत्वा पुरिमनयेनेव पञ्चहि दिवसेहि राजगहं अभिनेसि. दुतियदिवसे भिक्खू पिण्डपातपटिक्कन्ता सायन्हसमये धम्मसभायं सन्निसिन्ना कथं समुट्ठापेसुं – ‘‘अहो बुद्धानं महानुभावो, अहो सत्थरि देवमनुस्सानं पसादो, गङ्गाय नाम ओरतो च पारतो च अट्ठयोजने मग्गे बुद्धगतेन पसादेन राजूहि समतलं भूमिं कत्वा वालुका ओकिण्णा, जण्णुमत्तेन ओधिना नानावण्णानि पुप्फानि सन्थतानि, गङ्गाय उदकं नागानुभावेन पञ्चवण्णेहि पदुमेहि सञ्छन्नं, याव अकनिट्ठभवना छत्तातिछत्तानि उस्सापितानि, सकलचक्कवाळगब्भं एकालङ्कारं एकुस्सवं विय जात’’न्ति. सत्था आगन्त्वा ‘‘काय नुत्थ, भिक्खवे, एतरहि कथाय सन्निसिन्ना’’ति पुच्छित्वा ‘‘इमाय नामा’’ति वुत्ते ‘‘न, भिक्खवे, एस पूजासक्कारो मय्हं बुद्धानुभावेन निब्बत्तो, न नागदेवब्रह्मानुभावेन. अतीते पन अप्पमत्तकपरिच्चागानुभावेन निब्बत्तो’’ति वत्वा भिक्खूहि याचितो अतीतं आहरि.

अतीते तक्कसिलायं सङ्खो नाम ब्राह्मणो अहोसि. तस्स पुत्तो सुसीमो नाम माणवो सोळसवस्सुद्देसिको एकदिवसं पितरं उपसङ्कमित्वा आह – ‘‘इच्छामहं, तात, बाराणसिं गन्त्वा मन्ते अज्झायितु’’न्ति. अथ नं पिता आह – ‘‘तेन हि, तात, असुको नाम ब्राह्मणो मम सहायको, तस्स सन्तिकं गन्त्वा अधीयस्सू’’ति. सो ‘‘साधू’’ति पटिस्सुणित्वा अनुपुब्बेन बाराणसिं गन्त्वा तं ब्राह्मणं उपसङ्कमित्वा पितरा पहितभावमाचिक्खि. अथ नं सो ‘‘सहायकस्स मे पुत्तो’’ति सम्पटिच्छित्वा पटिपस्सद्धदरथं भद्दकेन दिवसेन मन्ते वाचेतुमारभि. सो लहुञ्च गण्हन्तो बहुञ्च गण्हन्तो अत्तनो उग्गहितुग्गहितं सुवण्णभाजने पक्खित्तसीहतेलमिव अविनस्समानं धारेन्तो न चिरस्सेव आचरियस्स सम्मुखतो उग्गण्हितब्बं सब्बं उग्गण्हित्वा सज्झायं करोन्तो अत्तनो उग्गहितसिप्पस्स आदिमज्झमेव पस्सति, नो परियोसानं.

सो आचरियं उपसङ्कमित्वा ‘‘अहं इमस्स सिप्पस्स आदिमज्झमेव पस्सामि, नो परियोसान’’न्ति वत्वा आचरियेन ‘‘अहम्पि, तात, न पस्सामी’’ति वुत्ते ‘‘अथ को, आचरिय, परियोसानं जानाती’’ति पुच्छित्वा ‘‘इमे, तात, इसयो इसिपतने विहरन्ति, ते जानेय्युं, तेसं सन्तिकं उपसङ्कमित्वा पुच्छस्सू’’ति आचरियेन वुत्ते पच्चेकबुद्धे उपसङ्कमित्वा पुच्छि – ‘‘तुम्हे किर परियोसानं जानाथा’’ति? ‘‘आम, जानामा’’ति. ‘‘तेन हि मे आचिक्खथा’’ति? ‘‘न मयं अपब्बजितस्स आचिक्खाम. सचे ते परियोसानेनत्थो, पब्बजस्सू’’ति. सो ‘‘साधू’’ति सम्पटिच्छित्वा तेसं सन्तिके पब्बजि. अथस्स ते ‘‘इदं ताव सिक्खस्सू’’ति वत्वा ‘‘एवं ते निवासेतब्बं, एवं पारुपितब्ब’’न्तिआदिना नयेन आभिसमाचारिकं आचिक्खिंसु. सो तत्थ सिक्खन्तो उपनिस्सयसम्पन्नत्ता नचिरस्सेव पच्चेकसम्बोधिं अभिसम्बुज्झित्वा सकलबाराणसिनगरे गगनतले पुण्णचन्दो विय पाकटो लाभग्गयसग्गप्पत्तो अहोसि, सो अप्पायुकसंवत्तनिकस्स कम्मस्स कतत्ता न चिरस्सेव परिनिब्बायि. अथस्स पच्चेकबुद्धा च महाजनो च सरीरकिच्चं कत्वा धातुयो च गहेत्वा नगरद्वारे थूपं कारेसुं.

सङ्खोपि ब्राह्मणो ‘‘पुत्तो मे चिरं गतो, पवत्तिमस्स जानिस्सामी’’ति तं दट्ठुकामो तक्कसिलातो निक्खमित्वा अनुपुब्बेन बाराणसिं पत्वा महाजनकायं सन्निपतितं दिस्वा ‘‘अद्धा इमेसु एकोपि मे पुत्तस्स पवत्तिं जानिस्सती’’ति उपसङ्कमित्वा पुच्छि – ‘‘सुसीमो नाम माणवो इधागमि, अपि नु खो तस्स पवत्तिं जानाथा’’ति? ‘‘आम, ब्राह्मण, जानाम, असुकस्स ब्राह्मणस्स सन्तिके तयो वेदे सज्झायित्वा पब्बजित्वा पच्चेकसम्बोधिं सच्छिकत्वा परिनिब्बुतो, अयमस्स थूपो पतिट्ठापितो’’ति. सो भूमिं हत्थेन पहरित्वा रोदित्वा कन्दित्वा तं चेतियङ्गणं गन्त्वा तिणानि उद्धरित्वा उत्तरसाटकेन वालुकं आहरित्वा चेतियङ्गणे आकिरित्वा कमण्डलुतो उदकेन परिप्फोसित्वा वनपुप्फेहि पूजं कत्वा साटकेन पटाकं आरोपेत्वा थूपस्स उपरि अत्तनो छत्तकं बन्धित्वा पक्कामि.

सत्था इदं अतीतं आहरित्वा ‘‘तदा, भिक्खवे, अहं सङ्खो ब्राह्मणो अहोसिं. मया सुसीमस्स पच्चेकबुद्धस्स चेतियङ्गणे तिणानि उद्धटानि, तस्स मे कम्मस्स निस्सन्देन अट्ठयोजनमग्गं विहतखाणुककण्टकं कत्वा सुद्धं समतलं करिंसु. मया तत्थ वालुका ओकिण्णा, तस्स मे निस्सन्देन अट्ठयोजनमग्गे वालुकं ओकिरिंसु. मया तत्थ वनकुसुमेहि पूजा कता, तस्स मे निस्सन्देन अट्ठयोजनमग्गे नानावण्णानि पुप्फानि ओकिण्णानि, एकयोजनट्ठाने गङ्गाय उदकं पञ्चवण्णेहि पदुमेहि सञ्छन्नं. मया तत्थ कमण्डलुउदकेन भूमि परिप्फोसिता, तस्स मे निस्सन्देन वेसालियं पोक्खरवस्सं वस्सि. मया तत्थ पटाका, आरोपिता, छत्तकञ्च बद्धं, तस्स मे निस्सन्देन याव अकनिट्ठभवना धजपटाकछत्तातिछत्तादीहि सकलचक्कवाळगब्भं एकुस्सवं विय जातं. इति खो, भिक्खवे, एस पूजासक्कारो मय्हं नेव बुद्धानुभावेन निब्बत्तो, न नागदेवब्रह्मानुभावेन, अतीते पन अप्पमत्तकपरिच्चागानुभावेना’’ति वत्वा धम्मं देसेन्तो इमं गाथमाह –

२९०. ‘‘मत्तासुखपरिच्चागा, पस्से चे विपुलं सुखं;

चजे मत्तासुखं धीरो, सम्पस्सं विपुलं सुख’’न्ति.

तत्थ मत्तासुखपरिच्चागाति मत्तासुखन्ति पमाणयुत्तकं परित्तसुखं वुच्चति, तस्स परिच्चागेन. विपुलं सुखन्ति उळारं सुखं निब्बानसुखं वुच्चति, तं चे पस्सेय्याति अत्थो. इदं वुत्तं होति – एकञ्हि भोजनपातिं सज्जापेत्वा भुञ्जन्तस्स मत्तासुखं नाम उप्पज्जति, तं पन परिच्चजित्वा उपोसथं वा करोन्तस्स दानं वा ददन्तस्स विपुलं उळारं निब्बानसुखं नाम निब्बत्तति. तस्मा सचे एवं तस्स मत्तासुखस्स परिच्चागा विपुलं सुखं पस्सति, अथेतं विपुलं सुखं सम्मा पस्सन्तो पण्डितो तं मत्तासुखं चजेय्याति.

देसनावसाने बहू सोतापत्तिफलादीनि पापुणिंसूति.

अत्तनोपुब्बकम्मवत्थु पठमं.