८. तित्थियवत्थु

न मोनेनाति इमं धम्मदेसनं सत्था जेतवने विहरन्तो तित्थिये आरब्भ कथेसि.

ते किर भुत्तट्ठानेसु मनुस्सानं ‘‘खेमं होतु, सुखं होतु, आयु वड्ढतु, असुकट्ठाने नाम कललं अत्थि, असुकट्ठाने नाम कण्टको अत्थि, एवरूपं ठानं गन्तुं न वट्टती’’तिआदिना नयेन मङ्गलं वत्वा पक्कमन्ति. भिक्खू पन पठमबोधियं अनुमोदनादीनं अननुञ्ञातकाले भत्तग्गे मनुस्सानं अनुमोदनं अकत्वा पक्कमन्ति. मनुस्सा ‘‘तित्थियानं सन्तिका मङ्गलं सुणाम, भद्दन्ता पन तुण्हीभूता पक्कमन्ती’’ति उज्झायिंसु. भिक्खू तमत्थं सत्थु आरोचेसुं. सत्था, ‘‘भिक्खवे, इतो पट्ठाय भत्तग्गादीसु यथासुखं अनुमोदनं करोथ, उपनिसिन्नकथं करोथ, धम्मं कथेथा’’ति अनुजानि. ते तथा करिंसु. मनुस्सा अनुमोदनादीनि सुणन्ता उस्साहप्पत्ता भिक्खू निमन्तेत्वा सक्कारं करोन्ता विचरन्ति. तित्थिया पन ‘‘मयं मुनिनो मोनं करोम, समणस्स गोतमस्स सावका भत्तग्गादीसु महाकथं कथेन्ता विचरन्ती’’ति उज्झायिंसु.

सत्था तमत्थं सुत्वा ‘‘नाहं, भिक्खवे, तुण्हीभावमत्तेन ‘मुनी’ति वदामि. एकच्चे हि अजानन्ता न कथेन्ति, एकच्चे अविसारदताय, एकच्चे ‘मा नो इमं अतिसयत्थं अञ्ञे जानिंसू’ति मच्छेरेन. तस्मा मोनमत्तेन मुनि न होति, पापवूपसमेन पन मुनि नाम होती’’ति वत्वा इमा गाथा अभासि –

२६८. ‘‘न मोनेन मुनी होति, मूळ्हरूपो अविद्दसु;

यो च तुलंव पग्गय्ह, वरमादाय पण्डितो.

२६९. ‘‘पापानि परिवज्जेति, स मुनी तेन सो मुनि;

यो मुनाति उभो लोके, मुनि तेन पवुच्चती’’ति.

तत्थ न मोनेनाति कामञ्हि मोनेय्यपटिपदासङ्खातेन मग्गञाणमोनेन मुनि नाम होति, इध पन तुण्हीभावं सन्धाय ‘‘मोनेना’’ति वुत्तं. मूळ्हरूपोति तुच्छरूपो. अविद्दसूति अविञ्ञू. एवरूपो हि तुण्हीभूतोपि मुनि नाम न होति. अथ वा मोनेन मुनि नाम न होति, तुच्छसभावो पन अविञ्ञू च होतीति अत्थो. यो च तुलंव पगय्हाति यथा हि तुलं गहेत्वा ठितो अतिरेकं चे होति, हरति. ऊनं चे होति, पक्खिपति. एवमेव यो अतिरेकं हरन्तो विय पापं हरति परिवज्जेति, ऊनके पक्खिपन्तो विय कुसलं परिपूरेति. एवञ्च पन करोन्तो सीलसमाधिपञ्ञाविमुत्तिविमुत्तिञाणदस्सनसङ्खातं वरं उत्तममेव आदाय पापानि अकुसलकम्मानि परिवज्जेति. स मुनीति सो मुनि नामाति अत्थो. तेन सो मुनीति कस्मा पन सो मुनीति चे? यं हेट्ठा वुत्तकारणं, तेन सो मुनीति अत्थो. सो मुनाति उभो लोकेति यो पुग्गलो इमस्मिं खन्धादिलोके तुलं आरोपेत्वा मिनन्तो विय ‘‘इमे अज्झत्तिका खन्धा, इमे बाहिरा’’तिआदिना नयेन इमे उभो अत्थे मुनाति. मुनि तेन पवुच्चतीति तेन कारणेन मुनीति वुच्चतियेवाति अत्थो.

देसनावसाने बहू सोतापत्तिफलादीनि पापुणिंसूति.

तित्थियवत्थु अट्ठमं.