५. सम्बहुलभिक्खुवत्थु
न वाक्करणमत्तेनाति इमं धम्मदेसनं सत्था जेतवने विहरन्तो सम्बहुले भिक्खू आरब्भ कथेसि.
एकस्मिञ्हि समये दहरे चेव सामणेरे च अत्तनो धम्माचरियानमेव चीवररजनादीनि वेय्यावच्चानि करोन्ते दिस्वा एकच्चे थेरा चिन्तयिंसु – ‘‘मयम्पि ब्यञ्जनसमये कुसला, अम्हाकमेव किञ्चि नत्थि. यंनून मयं सत्थारं उपसङ्कमित्वा एवं वदेय्याम, ‘भन्ते, मयं ब्यञ्जनसमये कुसला, अञ्ञेसं सन्तिके धम्मं उग्गण्हित्वापि इमेसं सन्तिके असोधेत्वा मा सज्झायित्थाति दहरसामणेरे आणापेथा’ति. एवञ्हि अम्हाकं लाभसक्कारो वड्ढिस्सती’’ति. ते सत्थारं उपसङ्कमित्वा तथा वदिंसु.
सत्था तेसं वचनं सुत्वा ‘‘इमस्मिं सासने पवेणिवसेनेव एवं वत्तुं लभति, इमे पन लाभसक्कारे निस्सिताति ञत्वा अहं तुम्हे वाक्करणमत्तेन साधुरूपाति न वदामि. यस्स पनेते इस्सादयो धम्मा अरहत्तमग्गेन समुच्छिन्ना, एसो एव साधुरूपो’’ति वत्वा इमा गाथा अभासि –
२६२. ‘‘न वाक्करणमत्तेन, वण्णपोक्खरताय वा;
साधुरूपो नरो होति, इस्सुकी मच्छरी सठो.
२६३. ‘‘यस्स चेतं समुच्छिन्नं, मूलघच्चं समूहतं;
सवन्तदोसो मेधावी, साधुरूपोति वुच्चती’’ति.
तत्थ न वाक्करणमत्तेनाति वचीकरणमत्तेन सद्दलक्खणसम्पन्नवचनमत्तेन. वण्णपोक्खरताय वाति सरीरवण्णस्स मनापभावेन वा. नरोति एत्तकेनेव कारणेन परलाभादीसु इस्सामनको पञ्चविधेन मच्छेरेन समन्नागतो केराटिकभावेन सठो नरो साधुरूपो न होति. यस्स चेतन्ति यस्स च पुग्गलस्सेतं इस्सादिदोसजातं अरहत्तमग्गञाणेन समूलकं छिन्नं, मूलघातं कत्वा समूहतं, सो वन्तदोसो धम्मोजपञ्ञाय समन्नागतो साधुरूपोति वुच्चतीति अत्थो.
देसनावसाने बहू सोतापत्तिफलादीनि पापुणिंसूति.
सम्बहुलभिक्खुवत्थु पञ्चमं.