४. लकुण्डकभद्दियत्थेरवत्थु
न तेन थेरो सो होतीति इमं धम्मदेसनं सत्था जेतवने विहरन्तो लकुण्डकभद्दियत्थेरं आरब्भ कथेसि.
एकदिवसञ्हि तस्मिं थेरे सत्थु उपट्ठानं गन्त्वा पक्कन्तमत्ते तिंसमत्ता आरञ्ञिका भिक्खू तं पस्सन्ता एव आगन्त्वा सत्थारं वन्दित्वा निसीदिंसु. सत्था तेसं अरहत्तूपनिस्सयं दिस्वा इमं पञ्हं पुच्छि – ‘‘इतो गतं एकं थेरं पस्सथा’’ति? ‘‘न पस्साम, भन्ते’’ति. ‘‘किं नु दिट्ठो वो’’ति? ‘‘एकं, भन्ते, सामणेरं पस्सिम्हा’’ति. ‘‘न सो, भिक्खवे, सामणेरो, थेरो एव सो’’ति? ‘‘अतिविय खुद्दको, भन्ते’’ति. ‘‘नाहं, भिक्खवे, महल्लकभावेन थेरासने निसिन्नमत्तकेन थेरोति वदामि. यो पन सच्चानि पटिविज्झित्वा महाजनस्स अहिंसकभावे ठितो, अयं थेरो नामा’’ति वत्वा इमा गाथा अभासि –
२६०. ‘‘न तेन थेरो सो होति, येनस्स पलितं सिरो;
परिपक्को वयो तस्स, मोघजिण्णोति वुच्चति.
२६१. ‘‘यम्हि सच्चञ्च धम्मो च, अहिंसा संयमो दमो;
स वे वन्तमलो धीरो, थेरो इति पवुच्चती’’ति.
तत्थ परिपक्कोति परिणतो, वुड्ढभावं पत्तोति अत्थो. मोघजिण्णोति अन्तो थेरकरानं धम्मानं अभावेन तुच्छजिण्णो नाम. यम्हि सच्चञ्च धम्मो चाति यम्हि पन पुग्गले सोळसहाकारेहि पटिविद्धत्ता चतुब्बिधं सच्चं, ञाणेन सच्छिकतत्ता नवविधो लोकुत्तरधम्मो च अत्थि. अहिंसाति अहिंसनभावो. देसनामत्तमेतं, यम्हि पन चतुब्बिधापि अप्पमञ्ञाभावना अत्थीति अत्थो. संयमो दमोति सीलञ्चेव इन्द्रियसंवरो च. वन्तमलोति मग्गञाणेन नीहटमलो. धीरोति धितिसम्पन्नो. थेरोति सो इमेहि थिरभावकारकेहि समन्नागतत्ता थेरोति वुच्चतीति अत्थो.
देसनावसाने ते भिक्खू अरहत्ते पतिट्ठहिंसूति.
लकुण्डकभद्दियत्थेरवत्थु चतुत्थं.