३. एकुदानखीणासवत्थेरवत्थु

न तावताति इमं धम्मदेसनं सत्था जेतवने विहरन्तो एकुदानत्थेरं नाम खीणासवं आरब्भ कथेसि.

सो किर एककोव एकस्मिं वनसण्डे विहरति, एकमेवस्स उदानं पगुणं –

‘‘अधिचेतसो अप्पमज्जतो,

मुनिनो मोनपथेसु सिक्खतो;

सोका न भवन्ति तादिनो,

उपसन्तस्स सदा सतीमतो’’ति. (पाचि. १५३; उदा. ३७);

सो किर उपोसथदिवसेसु सयमेव धम्मस्सवनं घोसेत्वा इमं गाथं वदति. पथविउन्द्रियनसद्दो विय देवतानं साधुकारसद्दो होति. अथेकस्मिं उपोसथदिवसे पञ्चपञ्चसतपरिवारा द्वे तिपिटकधरा भिक्खू तस्स वसनट्ठानं अगमंसु. सो ते दिस्वाव तुट्ठमानसो ‘‘साधु वो कतं इध आगच्छन्तेहि, अज्ज मयं तुम्हाकं धम्मं सुणिस्सामा’’ति आह. अत्थि पन, आवुसो, इध धम्मं सोतुकामाति. अत्थि, भन्ते, अयं वनसण्डो धम्मस्सवनदिवसे देवतानं साधुकारसद्देन एकनिन्नादो होतीति. तेसु एको तिपिटकधरो धम्मं ओसारेसि, एको कथेसि. एकदेवतापि साधुकारं नादासि. ते आहंसु – ‘‘त्वं, आवुसो, धम्मस्सवनदिवसे इमस्मिं वनसण्डे देवता महन्तेन सद्देन साधुकारं देन्तीति वदेसि, किं नामेत’’न्ति. भन्ते, अञ्ञेसु दिवसेसु साधुकारसद्देन एकनिन्नादो एव होति, न अज्ज पन जानामि ‘‘किमेत’’न्ति. ‘‘तेन हि, आवुसो, त्वं ताव धम्मं कथेही’’ति. सो बीजनिं गहेत्वा आसने निसिन्नो तमेव गाथं वदेसि. देवता महन्तेन सद्देन साधुकारमदंसु. अथ नेसं परिवारा भिक्खू उज्झायिंसु ‘‘इमस्मिं वनसण्डे देवता मुखोलोकनेन साधुकारं ददन्ति, तिपिटकधरभिक्खूसु एत्तकं भणन्तेसुपि किञ्चि पसंसनमत्तम्पि अवत्वा एकेन महल्लकत्थेरेन एकगाथाय कथिताय महासद्देन साधुकारं ददन्ती’’ति. तेपि विहारं गन्त्वा सत्थु तमत्थं आरोचेसुं.

सत्था ‘‘नाहं, भिक्खवे, यो बहुम्पि उग्गण्हति वा भासति वा, तं धम्मधरोति वदामि. यो पन एकम्पि गाथं उग्गण्हित्वा सच्चानि पटिविज्झति, अयं धम्मधरो नामा’’ति वत्वा धम्मं देसेन्तो इमं गाथमाह –

२५९. ‘‘न तावता धम्मधरो, यावता बहु भासति;

यो च अप्पम्पि सुत्वान, धम्मं कायेन पस्सति;

स वे धम्मधरो होति, यो धम्मं नप्पमज्जती’’ति.

तत्थ यावताति यत्तकेन उग्गहणधारणवाचनादिना कारणेन बहुं भासति, तावत्तकेन धम्मधरो न होति, वंसानुरक्खको पन पवेणिपालको नाम होति. यो च अप्पम्पीति यो पन अप्पमत्तकम्पि सुत्वा धम्ममन्वाय अत्थमन्वाय धम्मानुधम्मप्पटिपन्नो हुत्वा नामकायेन दुक्खादीनि परिजानन्तो चतुसच्चधम्मं पस्सति, स वे धम्मधरो होति. यो धम्मं नप्पमज्जतीति योपि आरद्धवीरियो हुत्वा अज्ज अज्जेवाति पटिवेधं आकङ्खन्तो धम्मं नप्पमज्जति, अयम्पि धम्मधरोयेवाति अत्थो.

देसनावसाने बहू सोतापत्तिफलादीनि पापुणिंसूति.

एकुदानखीणासवत्थेरवत्थु ततियं.