८. तिस्सदहरवत्थु

ददाति वेति इमं धम्मदेसनं सत्था जेतवने विहरन्तो तिस्सदहरं नाम आरब्भ कथेसि.

सो किर अनाथपिण्डिकस्स गहपतिनो विसाखाय उपासिकायाति पञ्चन्नं अरियसावककोटीनं दानं निन्दन्तो विचरि, असदिसदानम्पि निन्दियेव. तेसं तेसं दानग्गे सीतलं लभित्वा ‘‘सीतल’’न्ति निन्दि, उण्हं लभित्वा ‘‘उण्ह’’न्ति निन्दि. अप्पं देन्तेपि ‘‘किं इमे अप्पमत्तकं देन्ती’’ति निन्दि, बहुं देन्तेपि ‘‘इमेसं गेहे ठपनट्ठानं मञ्ञे नत्थि, ननु नाम भिक्खूनं यापनमत्तं दातब्बं, एत्तकं यागुभत्तं निरत्थकमेव विस्सज्जती’’ति निन्दि. अत्तनो पन ञातके आरब्भ ‘‘अहो अम्हाकं ञातकानं गेहं चतूहि दिसाहि आगतागतानं भिक्खूनं ओपानभूत’’न्तिआदीनि वत्वा पसंसं पवत्तेसि. सो पनेकस्स दोवारिकस्स पुत्तो जनपदं विचरन्तेहि वड्ढकीहि सद्धिं विचरन्तो सावत्थिं पत्वा पब्बजितो. अथ नं भिक्खू एवं मनुस्सानं दानादीनि निन्दन्तं दिस्वा ‘‘परिग्गण्हिस्साम न’’न्ति चिन्तेत्वा, ‘‘आवुसो, तव ञातका कहं वसन्ती’’ति पुच्छित्वा ‘‘असुकगामे नामा’’ति सुत्वाव कतिपये दहरे पेसेसुं. ते तत्थ गन्त्वा गामवासिकेहि आसनसालाय निसीदापेत्वा कतसक्कारा पुच्छिंसु – ‘‘इमम्हा गामा निक्खमित्वा पब्बजितो तिस्सो नाम दहरो अत्थि. तस्स कतमे ञातका’’ति? मनुस्सा ‘‘इध कुलगेहतो निक्खमित्वा पब्बजितदारको नत्थि, किं नु खो इमे वदन्ती’’ति चिन्तेत्वा, ‘‘भन्ते, एको दोवारिकपुत्तो वड्ढकीहि सद्धिं विचरित्वा पब्बजितोति सुणोम, तं सन्धाय वदेथ मञ्ञे’’ति आहंसु. दहरभिक्खू तिस्सस्स तत्थ इस्सरञातकानं अभावं ञत्वा सावत्थिं गन्त्वा ‘‘अकारणमेव, भन्ते, तिस्सो विलपन्तो विचरती’’ति तं पवत्तिं भिक्खूनं आरोचेसुं. भिक्खूपि तं तथागतस्स आरोचेसुं.

सत्था ‘‘न, भिक्खवे, इदानेव विकत्थेन्तो विचरति, पुब्बेपि विकत्थकोव अहोसी’’ति वत्वा भिक्खूहि याचितो अतीतं आहरित्वा –

‘‘बहुम्पि सो विकत्थेय्य, अञ्ञं जनपदं गतो;

अन्वागन्त्वान दूसेय्य, भुञ्ज भोगे कटाहका’’ति. (जा. १.१.१२५) –

इमं कटाहजातकं वित्थारेत्वा, ‘‘भिक्खवे, यो हि पुग्गलो परेहि अप्पके वा बहुके वा लूखे वा पणीते वा दिन्ने अञ्ञेसं वा दत्वा अत्तनो अदिन्ने मङ्कु होति, तस्स झानं वा विपस्सनं वा मग्गफलादीनि वा न उप्पज्जन्ती’’ति वत्वा धम्मं देसेन्तो इमा गाथा अभासि –

२४९. ‘‘ददाति वे यथासद्धं, यथापसादनं जनो;

तत्थ यो च मङ्कु होति, परेसं पानभोजने;

न सो दिवा वा रत्तिं वा, समाधिमधिगच्छति.

२५०. ‘‘यस्स चेतं समुच्छिन्नं, मूलघच्चं समूहतं;

स वे दिवा वा रत्तिं वा, समाधिमधिगच्छती’’ति.

तत्थ ददाति वे यथासद्धन्ति लूखपणीतादीसु यंकिञ्चि देन्तो जनो यथासद्धं अत्तनो सद्धानुरूपमेव देति. यथापसादनन्ति थेरनवादीसु चस्स यस्मिं यस्मिं पसादो उप्पज्जति, तस्स देन्तो यथापसादनं अत्तनो पसादानुरूपमेव देति. तत्थाति तस्मिं परस्स दाने ‘‘मया अप्पं वा लद्धं, लूखं वा लद्ध’’न्ति मङ्कुभावं आपज्जति. समाधिन्ति सो पुग्गलो दिवा वा रत्तिं वा उपचारप्पनावसेन वा मग्गफलवसेन वा समाधिं नाधिगच्छति. यस्स चेतन्ति यस्स पुग्गलस्स एतं एकेसु ठानेसु मङ्कुभावसङ्खातं अकुसलं समुच्छिन्नं मूलघच्चं कत्वा अरहत्तमग्गञाणेन समूहतं, सो वुत्तप्पकारं समाधिं अधिगच्छतीति अत्थो.

देसनावसाने बहू सोतापत्तिफलादीनि पापुणिंसूति.

तिस्सदहरवत्थु अट्ठमं.