७. पञ्चउपासकवत्थु

यो पाणन्ति इमं धम्मदेसनं सत्था जेतवने विहरन्तो पञ्च उपासके आरब्भ कथेसि.

तेसु हि एको पाणातिपातावेरमणिसिक्खापदमेव रक्खति, इतरे इतरानि. ते एकदिवसं ‘‘अहं दुक्करं करोमि, दुक्करं रक्खामी’’ति विवादापन्ना सत्थु सन्तिकं गन्त्वा वन्दित्वा तमत्थं आरोचेसुं. सत्था तेसं कथं सुत्वा एकसीलम्पि कनिट्ठकं अकत्वा ‘‘सब्बानेव दुरक्खानी’’ति वत्वा इमा गाथा अभासि –

२४६. ‘‘यो पाणमतिपातेति, मुसावादञ्च भासति;

लोके अदिन्नमादियति, परदारञ्च गच्छति.

२४७. ‘‘सुरामेरयपानञ्च, यो नरो अनुयुञ्जति;

इधेव मेसो लोकस्मिं, मूलं खणति अत्तनो.

२४८. ‘‘एवं भो पुरिस जानाहि, पापधम्मा असञ्ञता;

मा तं लोभो अधम्मो च, चिरं दुक्खाय रन्धयु’’न्ति.

तत्थ यो पाणमतिपातेतीति यो साहत्थिकादीसु छसु पयोगेसु एकपयोगेनापि परस्स जीवितिन्द्रियं उपच्छिन्दति. मुसावादन्ति परेसं अत्थभञ्जनकं मुसावादञ्च भासति. लोके अदिन्नमादियतीति इमस्मिं सत्तलोके थेय्यावहारादीसु एकेनपि अवहारेन परपरिग्गहितं आदियति. परदारञ्च गच्छतीति परस्स रक्खितगोपितेसु भण्डेसु अपरज्झन्तो उप्पथचारं चरति. सुरामेरयपानन्ति यस्स कस्सचि सुराय चेव मेरयस्स च पानं. अनुयुञ्जतीति सेवति बहुलीकरोति. मूलं खणतीति तिट्ठतु परलोको, सो पन पुग्गलो इध लोकस्मिंयेव येन खेत्तवत्थुआदिना मूलेन पतिट्ठपेय्य, तम्पि अट्ठपेत्वा वा विस्सज्जेत्वा वा सुरं पिवन्तो अत्तनो मूलं खणति, अनाथो कपणो हुत्वा विचरति. एवं, भोति पञ्चदुस्सील्यकम्मकारकं पुग्गलं आलपति. पापधम्माति लामकधम्मा. असञ्ञताति कायसञ्ञतादिरहिता. अचेतसातिपि पाठो, अचित्तकाति अत्थो. लोभो अधम्मो चाति लोभो चेव दोसो च. उभयम्पि हेतं अकुसलमेव. चिरं दुक्खाय रन्धयुन्ति चिरकालं निरयदुक्खादीनं अत्थाय तं एते धम्मा मा रन्धेन्तु मा मत्थेन्तूति अत्थो.

देसनावसाने ते पञ्च उपासका सोतापत्तिफले पतिट्ठहिंसु, सम्पत्तानम्पि सात्थिका धम्मदेसना अहोसीति.

पञ्चउपासकवत्थु सत्तमं.