६. अञ्ञतरब्राह्मणवत्थु

तण्हाय जायतीति इमं धम्मदेसनं सत्था जेतवने विहरन्तो अञ्ञतरं ब्राह्मणं आरब्भ कथेसि.

सो किर मिच्छादिट्ठिको एकदिवसं नदीतीरं गन्त्वा खेत्तं सोधेति. सत्था तस्स उपनिस्सयसम्पत्तिं दिस्वा तस्स सन्तिकं अगमासि. सो सत्थारं दिस्वापि सामीचिकम्मं अकत्वा तुण्ही अहोसि. अथ नं सत्था पुरेतरं आलपित्वा, ‘‘ब्राह्मण, किं करोसी’’ति आह. ‘‘खेत्तं, भो गोतम, सोधेमी’’ति. सत्था एत्तकमेव वत्वा गतो. पुनदिवसेपि तस्स खेत्तं कसितुं आगतस्स सन्तिकं गन्त्वा, ‘‘ब्राह्मण, किं करोसी’’ति पुच्छित्वा ‘‘खेत्तं कसामि, भो गोतमा’’ति सुत्वा पक्कामि. पुनदिवसादीसुपि तथेव गन्त्वा पुच्छित्वा, ‘‘भो गोतम, खेत्तं वपामि निद्देमि रक्खामी’’ति सुत्वा पक्कामि. अथ नं एकदिवसं ब्राह्मणो आह – ‘‘भो गोतम, त्वं मम खेत्तसोधनदिवसतो पट्ठाय आगतो. सचे मे सस्सं सम्पज्जिस्सति, तुय्हम्पि संविभागं करिस्सामि, तुय्हं अदत्वा सयं न खादिस्सामि, इतो दानि पट्ठाय त्वं मम सहायो’’ति.

अथस्स अपरेन समयेन सस्सं सम्पज्जि, तस्स ‘‘सम्पन्नं मे सस्सं, स्वे दानि लायापेस्सामी’’ति लायनत्थं कत्तब्बकिच्चस्स रत्तिं महामेघो वस्सित्वा सब्बं सस्सं हरि, खेत्तं तच्छेत्वा ठपितसदिसं अहोसि. सत्था पन पठमदिवसंयेव ‘‘तं सस्सं न सम्पज्जिस्सती’’ति अञ्ञासि. ब्राह्मणो पातोव ‘‘खेत्तं ओलोकेस्सामी’’ति गतो तुच्छं खेत्तं दिस्वा उप्पन्नबलवसोको चिन्तेसि – ‘‘समणो गोतमो मम खेत्तसोधनकालतो पट्ठाय आगतो, अहम्पि नं ‘इमस्मिं सस्से निप्फन्ने तुय्हम्पि संविभागं करिस्सामि, तुय्हं अदत्वा सयं न खादिस्सामि, इतो पट्ठाय दानि त्वं मम सहायो’ति अवचं. सोपि मे मनोरथो मत्थकं न पापुणी’’ति आहारूपच्छेदं कत्वा मञ्चके निपज्जि. अथस्स सत्था गेहद्वारं अगमासि. सो सत्थु आगमनं सुत्वा ‘‘सहायं मे आनेत्वा इध निसीदापेथा’’ति आह. परिजनो तथा अकासि. सत्था निसीदित्वा ‘‘कहं ब्राह्मणो’’ति पुच्छित्वा ‘‘गब्भे निपन्नो’’ति वुत्ते ‘‘पक्कोसथ न’’न्ति पक्कोसापेत्वा आगन्त्वा एकमन्तं निसिन्नं आह ‘‘किं, ब्राह्मणा’’ति? भो गोतम, तुम्हे मम खेत्तसोधनदिवसतो पट्ठाय आगता, अहम्पि ‘‘सस्से निप्फन्ने तुम्हाकं संविभागं करिस्सामी’’ति अवचं. सो मे मनोरथो अनिप्फन्नो, तेन मे सोको उप्पन्नो, भत्तम्पि मे नच्छादेतीति. अथ नं सत्था ‘‘जानासि पन, ब्राह्मण, किं ते निस्साय सोको उप्पन्नो’’ति पुच्छित्वा ‘‘न जानामि, भो गोतम, त्वं पन जानासी’’ति वुत्ते, ‘‘आम, ब्राह्मण, उप्पज्जमानो सोको वा भयं वा तण्हं निस्साय उप्पज्जती’’ति वत्वा इमं गाथमाह –

२१६. ‘‘तण्हाय जायती सोको, तण्हाय जायती भयं;

तण्हाय विप्पमुत्तस्स, नत्थि सोको कुतो भय’’न्ति.

तत्थ तण्हायाति छद्वारिकाय तण्हाय, एतं तण्हं निस्साय उप्पज्जतीति अत्थो.

देसनावसाने ब्राह्मणो सोतापत्तिफले पतिट्ठहीति.

अञ्ञतरब्राह्मणवत्थु छट्ठं.