७. पञ्चसतदारकवत्थु
सीलदस्सनसम्पन्नन्ति इमं धम्मदेसनं सत्था वेळुवने विहरन्तो अन्तरामग्गे पञ्चसतदारके आरब्भ कथेसि.
एकदिवसञ्हि सत्था असीतिमहाथेरेहि सद्धिं पञ्चसतभिक्खुपरिवारो राजगहं पिण्डाय पविसन्तो एकस्मिं छणदिवसे पञ्चसते दारके पूवपच्छियो उक्खिपापेत्वा नगरा निक्खम्म उय्यानं गच्छन्ते अद्दस. तेपि सत्थारं वन्दित्वा पक्कमिंसु, ते एकं भिक्खुम्पि ‘‘पूवं गण्हथा’’ति न वदिंसु. सत्था तेसं गतकाले भिक्खू आह – ‘‘खादिस्सथ, भिक्खवे, पूवे’’ति. ‘‘कहं भन्ते, पूवा’’ति? ‘‘किं न पस्सथ ते दारके पूवपच्छियो उक्खिपापेत्वा अतिक्कन्ते’’ति? ‘‘भन्ते, एवरूपा नाम दारका कस्सचि पूवं न देन्ती’’ति. ‘‘भिक्खवे, किञ्चापि एते मं वा तुम्हे वा पूवेहि न निमन्तयिंसु, पूवसामिको पन भिक्खु पच्छतो आगच्छति, पूवे खादित्वाव गन्तुं वट्टती’’ति. बुद्धानञ्हि एकपुग्गलेपि इस्सा वा दोसो वा नत्थि, तस्मा इमं वत्वा भिक्खुसङ्घं आदाय एकस्मिं रुक्खमूले छायाय निसीदि. दारका महाकस्सपत्थेरं पच्छतो आगच्छन्तं दिस्वा उप्पन्नसिनेहा पीतिवेगेन परिपुण्णसरीरा हुत्वा पच्छियो ओतारेत्वा थेरं पञ्चपतिट्ठितेन वन्दित्वा पूवे पच्छीहि सद्धिंयेव उक्खिपित्वा ‘‘गण्हथ, भन्ते’’ति थेरं वदिंसु. अथ ने थेरो आह – ‘‘एस सत्था भिक्खुसङ्घं गहेत्वा रुक्खमूले निसिन्नो, तुम्हाकं देय्यधम्मं आदाय गन्त्वा भिक्खुसङ्घस्स संविभागं करोथा’’ति. ते ‘‘साधु, भन्ते’’ति निवत्तित्वा थेरेन सद्धिंयेव गन्त्वा पूवे दत्वा ओलोकयमाना एकमन्ते ठत्वा परिभोगावसाने उदकं अदंसु. भिक्खू उज्झायिंसु ‘‘दारकेहि मुखोलोकनेन भिक्खा दिन्ना, सम्मासम्बुद्धं वा महाथेरे वा पूवेहि अनापुच्छित्वा महाकस्सपत्थेरं दिस्वा पच्छीहि सद्धिंयेव आदाय आगमिंसू’’ति. सत्था तेसं कथं सुत्वा, ‘‘भिक्खवे, मम पुत्तेन महाकस्सपेन सदिसो भिक्खु देवमनुस्सानं पियो होति, ते च तस्स चतुपच्चयेन पूजं करोन्तियेवा’’ति वत्वा इमं गाथमाह –
२१७. ‘‘सीलदस्सनसम्पन्नं, धम्मट्ठं सच्चवेदिनं;
अत्तनो कम्म कुब्बानं, तं जनो कुरुते पिय’’न्ति.
तत्थ सीलदस्सनसम्पन्नन्ति चतुपारिसुद्धिसीलेन चेव मग्गफलसम्पयुत्तेन च सम्मादस्सनेन सम्पन्नं. धम्मट्ठन्ति नवविधलोकुत्तरधम्मे ठितं, सच्छिकतलोकुत्तरधम्मन्ति अत्थो. सच्चवेदिनन्ति चतुन्नं सच्चानं सोळसहाकारेहि सच्छिकतत्ता सच्चञाणेन सच्चवेदिनं. अत्तनो कम्म कुब्बानन्ति अत्तनो कम्मं नाम तिस्सो सिक्खा, ता पूरयमानन्ति अत्थो. तं जनोति तं पुग्गलं लोकियमहाजनो पियं करोति, दट्ठुकामो वन्दितुकामो पच्चयेन पूजेतुकामो होतियेवाति अत्थो.
देसनावसाने सब्बेपि ते दारका सोतापत्तिफले पतिट्ठहिंसूति.
पञ्चसतदारकवत्थु सत्तमं.