३. पञ्चसतविपस्सकभिक्खुवत्थु
यथा पुब्बुळकन्ति इमं धम्मदेसनं सत्था जेतवने विहरन्तो पञ्चसते विपस्सके भिक्खू आरब्भ कथेसि.
ते किर सत्थु सन्तिके कम्मट्ठानं गहेत्वा अरञ्ञं पविसित्वा घटेन्ता वायमन्ता अप्पविसेसा ‘‘विसेसेत्वा कम्मट्ठानं गहेस्सामा’’ति सत्थु सन्तिकं आगच्छन्ता अन्तरामग्गे मरीचिकम्मट्ठानं भावेन्ताव आगमिंसु. तेसं विहारं पविट्ठक्खणेयेव देवो वस्सि. ते तत्थ तत्थ पमुखेसु ठत्वा धारावेगेन उट्ठहित्वा भिज्जन्ते पुब्बळके दिस्वा ‘‘अयम्पि अत्तभावो उप्पज्जित्वा भिज्जनत्थेन पुब्बुळकसदिसोयेवा’’ति आरम्मणं गण्हिंसु. सत्था गन्धकुटियं निसिन्नोव ते भिक्खू ओलोकेत्वा तेहि सद्धिं कथेन्तो विय ओभासं फरित्वा इमं गाथमाह –
१७०. ‘‘यथा पुब्बुळकं पस्से, यथा पस्से मरीचिकं;
एवं लोकं अवेक्खन्तं, मच्चुराजा न पस्सती’’ति.
तत्थ मरीचिकन्ति मयूखं. ते हि दूरतोव गेहसण्ठानादिवसेन उपट्ठितापि उपगच्छन्तानं अगय्हूपगा रित्तका तुच्छकाव. तस्मा यथा उप्पज्जित्वा भिज्जनत्थेन पुब्बुळकं रित्ततुच्छादिभावेनेव पस्सेय्य, एवं खन्धादिलोकं अवेक्खन्तं मच्चुराजा न पस्सतीति अत्थो.
देसनावसाने ते भिक्खू ठितट्ठानेयेव अरहत्तं पापुणिंसूति.
पञ्चसतविपस्सकभिक्खुवत्थु ततियं.