११. अनाथपिण्डकपुत्तकालवत्थु

पथब्या एकरज्जेनाति इमं धम्मदेसनं सत्था जेतवने विहरन्तो कालं नाम अनाथपिण्डिकस्स पुत्तं आरब्भ कथेसि.

सो किर तथाविधस्स सद्धासम्पन्नस्स सेट्ठिनो पुत्तो हुत्वा नेव सत्थु सन्तिकं गन्तुं, न गेहं आगतकाले दट्ठुं, न धम्मं सोतुं, न सङ्घस्स वेय्यावच्चं कातुं इच्छति. पितरा ‘‘मा एवं, तात, करी’’ति वुत्तोपि तस्स वचनं न सुणाति. अथस्स पिता चिन्तेसि – ‘‘अयं एवरूपं दिट्ठिं गहेत्वा विचरन्तो अवीचिपरायणो भविस्सति, न खो पनेतं पतिरूपं, यं मयि पस्सन्ते मम पुत्तो निरयं गच्छेय्य. इमस्मिं खो पन लोके धनदानेन अभिज्जनकसत्तो नाम नत्थि, धनेन नं भिन्दिस्सामी’’ति. अथ नं आह – ‘‘तात, उपोसथिको हुत्वा विहारं गन्त्वा धम्मं सुत्वा एहि, कहापणसतं ते दस्सामी’’ति. दस्सथ, ताताति. दस्सामि, पुत्ताति. सो यावततियं पटिञ्ञं गहेत्वा उपोसथिको हुत्वा विहारं अगमासि. धम्मस्सवनेन पनस्स किच्चं नत्थि, यथाफासुकट्ठाने सयित्वा पातोव गेहं अगमासि. अथस्स पिता ‘‘पुत्तो मे उपोसथिको अहोसि, सीघमस्स यागुआदीनि आहरथा’’ति वत्वा दापेसि. सो ‘‘कहापणे अग्गहेत्वा न भुञ्जिस्सामी’’ति आहटाहटं पटिक्खिपि. अथस्स पिता पीळं असहन्तो कहापणभण्डं दापेसि. सो तं हत्थेन गहेत्वाव आहारं परिभुञ्जि.

अथ नं पुनदिवसे सेट्ठि, ‘‘तात, कहापणसहस्सं ते दस्सामि, सत्थु पुरतो ठत्वा एकं धम्मपदं उग्गण्हित्वा आगच्छेय्यासी’’ति पेसेसि. सोपि विहारं गन्त्वा सत्थु पुरतो ठत्वाव एकमेव पदं उग्गण्हित्वा पलायितुकामो अहोसि. अथस्स सत्था असल्लक्खणाकारं अकासि. सो तं पदं असल्लक्खेत्वा उपरिपदं उग्गण्हिस्सामीति ठत्वा अस्सोसियेव. उग्गण्हिस्सामीति सुणन्तोव किर सक्कच्चं सुणाति नाम. एवञ्च किर सुणन्तानं धम्मो सोतापत्तिमग्गादयो देति. सोपि उग्गण्हिस्सामीति सुणाति, सत्थापिस्स असल्लक्खणाकारं करोति. सो ‘‘उपरिपदं उग्गण्हिस्सामी’’ति ठत्वा सुणन्तोव सोतापत्तिफले पतिट्ठासि.

सो पुनदिवसे बुद्धप्पमुखेन भिक्खुसङ्घेन सद्धिंयेव सावत्थिं पाविसि. महासेट्ठि तं दिस्वा ‘‘अज्ज मम पुत्तस्स आकारो रुच्चती’’ति चिन्तेसि. तस्सपि एतदहोसि – ‘‘अहो वत मे पिता अज्ज सत्थु सन्तिके कहापणे न ददेय्य, कहापणकारणा मय्हं उपोसथिकभावं पटिच्छादेय्या’’ति. सत्था पनस्स हिय्योव कहापणस्स कारणा उपोसथिकभावं अञ्ञासि. महासेट्ठि, बुद्धप्पमुखस्स भिक्खुसङ्घस्स यागुं दापेत्वा पुत्तस्सपि दापेसि. सो निसीदित्वा तुण्हीभूतोव यागुं पिवि, खादनीयं खादि, भत्तं भुञ्जि. महासेट्ठि सत्थु भत्तकिच्चावसाने पुत्तस्स पुरतो सहस्सभण्डिकं ठपापेत्वा, ‘‘तात, मया ते ‘सहस्सं दस्सामी’ति वत्वा उपोसथं समादापेत्वा विहारं पहितो. इदं ते सहस्स’’न्ति आह. सो सत्थु पुरतो कहापणे दिय्यमाने दिस्वा लज्जन्तो ‘‘अलं मे कहापणेही’’ति वत्वा, ‘‘गण्ह, ताता’’ति वुच्चमानोपि न गण्हि. अथस्स पिता सत्थारं वन्दित्वा, ‘‘भन्ते, अज्ज मे पुत्तस्स आकारो रुच्चती’’ति वत्वा ‘‘किं, महासेट्ठी’’ति वुत्ते ‘‘मया एस पुरिमदिवसे ‘कहापणसतं ते दस्सामी’ति वत्वा विहारं पेसितो. पुनदिवसे कहापणे अग्गहेत्वा भुञ्जितुं न इच्छि, अज्ज पन दिय्यमानेपि कहापणे न इच्छती’’ति आह. सत्था ‘‘आम, महासेट्ठि, अज्ज तव पुत्तस्स चक्कवत्तिसम्पत्तितोपि देवलोकब्रह्मलोकसम्पत्तीहिपि सोतापत्तिफलमेव वर’’न्ति वत्वा इमं गाथमाह –

१७८. ‘‘पथब्या एकरज्जेन, सग्गस्स गमनेन वा;

सब्बलोकाधिपच्चेन, सोतापत्तिफलं वर’’न्ति.

तत्थ पथब्या एकरज्जेनाति चक्कवत्तिरज्जेन. सग्गस्स गमनेन वाति छब्बीसतिविधस्स सग्गस्स अधिगमनेन. सब्बलोकाधिपच्चेनाति न एकस्मिं एत्तके लोके नागसुपण्णवेमानिकपेतेहि सद्धिं, सब्बस्मिं लोके आधिपच्चेन. सोतापत्तिफलं वरन्ति यस्मा एत्तके ठाने रज्जं कारेत्वापि निरयादीहि अमुत्तोव होति, सोतापन्नो पन पिहितापायद्वारो हुत्वा सब्बदुब्बलोपि अट्ठमे भवे न निब्बत्तति, तस्मा सोतापत्तिफलमेव वरं उत्तमन्ति अत्थो.

देसनावसाने बहू सोतापत्तिफलादीनि पापुणिंसूति.

अनाथपिण्डकपुत्तकालवत्थु एकादसमं.

लोकवग्गवण्णना निट्ठिता.

तेरसमो वग्गो.