९. चूळकालउपासकवत्थु
अत्तना हि कतन्ति इमं धम्मदेसनं सत्था जेतवने विहरन्तो चूळकालं उपासकं आरब्भ कथेसि.
एकदिवसञ्हि महाकालवत्थुस्मिं वुत्तनयेनेव उमङ्गचोरा सामिकेहि अनुबद्धा रत्तिं विहारे धम्मकथं सुत्वा पातोव विहारा निक्खमित्वा सावत्थिं आगच्छन्तस्स तस्स उपासकस्स पुरतो भण्डिकं छड्डेत्वा पलायिंसु. मनुस्सा तं दिस्वा ‘‘अयं रत्तिं चोरकम्मं कत्वा धम्मं सुणन्तो विय चरति, गण्हथ न’’न्ति तं पोथयिंसु. कुम्भदासियो उदकतित्थं गच्छमाना तं दिस्वा ‘‘अपेथ, सामि, नायं एवरूपं करोती’’ति तं मोचेसुं. सो विहारं गन्त्वा, ‘‘भन्ते, अहम्हि मनुस्सेहि नासितो, कुम्भदासियो मे निस्साय जीवितं लद्ध’’न्ति भिक्खूनं आरोचेसि. भिक्खू तथागतस्स तमत्थं आरोचेसुं. सत्था तेसं कथं सुत्वा, ‘‘भिक्खवे, चूळकालउपासको कुम्भदासियो चेव निस्साय, अत्तनो च अकरणभावेन जीवितं लभि. इमे हि नाम सत्ता अत्तना पापकम्मं कत्वा निरयादीसु अत्तनाव किलिस्सन्ति, कुसलं कत्वा पन सुगतिञ्चेव निब्बानञ्च गच्छन्ता अत्तनाव विसुज्झन्ती’’ति वत्वा इमं गाथमाह –
१६५. ‘‘अत्तना हि कतं पापं, अत्तना संकिलिस्सति;
अत्तना अकतं पापं, अत्तनाव विसुज्झति;
सुद्धी असुद्धि पच्चत्तं, नाञ्ञो अञ्ञं विसोधये’’ति.
तस्सत्थो – येन अत्तना अकुसलकम्मं कतं होति, सो चतूसु अपायेसु दुक्खं अनुभवन्तो अत्तनाव संकिलिस्सति. येन पन अत्तना अकतं पापं, सो सुगतिञ्चेव निब्बानञ्च गच्छन्तो अत्तनाव विसुज्झति. कुसलकम्मसङ्खाता सुद्धि अकुसलकम्मसङ्खाता च असुद्धि पच्चत्तं कारकसत्तानं अत्तनियेव विपच्चति. अञ्ञो पुग्गलो अञ्ञं पुग्गलं न विसोधये नेव विसोधेति, न किलेसेतीति वुत्तं होति.
देसनावसाने चूळकालो सोतापत्तिफले पतिट्ठहि, सम्पत्तपरिसायपि सात्थिका धम्मदेसना अहोसीति.
चूळकालउपासकवत्थु नवमं.