५. महाकालउपासकवत्थु

अत्तना हि कतं पापन्ति इमं धम्मदेसनं सत्था जेतवने विहरन्तो एकं महाकालं नाम सोतापन्नउपासकं आरब्भ कथेसि.

सो किर मासस्स अट्ठदिवसेसु उपोसथिको हुत्वा विहारे सब्बरत्तिं धम्मकथं सुणाति. अथ रत्तिं चोरा एकस्मिं गेहे सन्धिं छिन्दित्वा भण्डकं गहेत्वा लोहभाजनसद्देन पबुद्धेहि सामिकेहि अनुबद्धा गहितभण्डं छड्डेत्वा पलायिंसु. सामिकापि ते अनुबन्धिंसुयेव, ते दिसा पक्खन्दिंसु. एको पन विहारमग्गं गहेत्वा महाकालस्स रत्तिं धम्मकथं सुत्वा पातोव पोक्खरणितीरे मुखं धोवन्तस्स पुरतो भण्डिकं छड्डेत्वा पलायि. चोरे अनुबन्धित्वा आगतमनुस्सा भण्डिकं दिस्वा ‘‘त्वं नो गेहसन्धिं छिन्दित्वा भण्डिकं हरित्वा धम्मं सुणन्तो विय विचरसी’’ति तं गहेत्वा पोथेत्वा मारेत्वा छड्डेत्वा अगमिंसु. अथ नं पातोव पानीयघटं आदाय गता दहरसामणेरा दिस्वा ‘‘विहारे धम्मकथं सुत्वा सयितउपासको अयुत्तं मरणं लभती’’ति वत्वा सत्थु आरोचेसुं. सत्था ‘‘आम, भिक्खवे, इमस्मिं अत्तभावे कालेन अप्पतिरूपं मरणं लद्धं, पुब्बे कतकम्मस्स पन तेन युत्तमेव लद्ध’’न्ति वत्वा तेहि याचितो तस्स पुब्बकम्मं कथेसि –

अतीते किर बाराणसिरञ्ञो विजिते एकस्स पच्चन्तगामस्स अटविमुखे चोरा पहरन्ति. राजा अटविमुखे एकं राजभटं ठपेसि, सो भतिं गहेत्वा मनुस्से ओरतो पारं नेति, पारतो ओरं आनेति. अथेको मनुस्सो अभिरूपं अत्तनो भरियं चूळयानकं आरोपेत्वा तं ठानं अगमासि. राजभटो तं इत्थिं दिस्वाव सञ्जातसिनेहो तेन ‘‘अटविं नो, सामि, अतिक्कामेही’’ति वुत्तेपि ‘‘इदानि विकालो, पातोव अतिक्कामेस्सामी’’ति आह. सो सकालो, सामि, इदानेव नो नेहीति. निवत्त, भो, अम्हाकंयेव गेहे आहारो च निवासो च भविस्सतीति. सो नेव निवत्तितुं इच्छि. इतरो पुरिसानं सञ्ञं दत्वा यानकं निवत्तापेत्वा अनिच्छन्तस्सेव द्वारकोट्ठके निवासं दत्वा आहारं पटियादापेसि. तस्स पन गेहे एकं मणिरतनं अत्थि. सो तं तस्स यानकन्तरे पक्खिपापेत्वा पच्चूसकाले चोरानं पविट्ठसद्दं कारेसि. अथस्स पुरिसा ‘‘मणिरतनं, सामि, चोरेहि हट’’न्ति आरोचेसुं. सो गामद्वारेसु आरक्खं ठपेत्वा ‘‘अन्तोगामतो निक्खमन्ते विचिनथा’’ति आह. इतरोपि पातोव यानकं योजेत्वा पायासि. अथस्स यानकं सोधेन्ता अत्तना ठपितं मणिरतनं दिस्वा सन्तज्जेत्वा ‘‘त्वं मणिं गहेत्वा पलायसी’’ति पोथेत्वा ‘‘गहितो नो, सामि, चोरो’’ति गामभोजकस्स दस्सेसुं. सो ‘‘भतकस्स वत मे गेहे निवासं दत्वा भत्तं दिन्नं, मणिं गहेत्वा गतो, गण्हथ नं पापपुरिस’’न्ति पोथापेत्वा मारेत्वा छड्डापेसि. इदं तस्स पुब्बकम्मं. सो ततो चुतो अवीचिम्हि निब्बत्तित्वा तत्थ दीघरत्तं पच्चित्वा विपाकावसेसेन अत्तभावसते तथेव पोथितो मरणं पापुणि.

एवं सत्था महाकालस्स पुब्बकम्मं दस्सेत्वा, ‘‘भिक्खवे, एवं इमे सत्ते अत्तना कतपापकम्ममेव चतूसु अपायेसु अभिमत्थती’’ति वत्वा इमं गाथमाह –

१६१. ‘‘अत्तना हि कतं पापं, अत्तजं अत्तसम्भवं;

अभिमत्थति दुम्मेधं, वजिरंवस्ममयं मणि’’न्ति.

तत्थ वजिरंवस्ममयं मणिन्ति वजिरंव अस्ममयं मणिं. इदं वुत्तं होति – यथा पासाणमयं पासाणसम्भवं वजिरं तमेव अस्ममयं मणिं अत्तनो उट्ठानट्ठानसङ्खातं पासाणमणिं खादित्वा छिद्दं छिद्दं खण्डं खण्डं कत्वा अपरिभोगं करोति, एवमेव अत्तना कतं अत्तनि जातं अत्तसम्भवं पापं दुम्मेधं निप्पञ्ञं पुग्गलं चतूसु अपायेसु अभिमत्थति कन्तति विद्धंसेतीति.

देसनावसाने सम्पत्तभिक्खू सोतापत्तिफलादीनि पापुणिंसूति.

महाकालउपासकवत्थु पञ्चमं.